Shloka 10

स्वयंप्रभा

प्रश्नोत्तरम् / Svayamprabha Explains the Golden Forest and Questions the Vanaras

Devanagari script

मयो नाम महातेजा मायावी वानरर्षभः।।4.51.10।।तेनेदं निर्मितं सर्वं मायया काञ्चनं वनम्।

Transliteration

mayo nāma mahātejā māyāvī vānararṣabhaḥ | tenedaṃ nirmitaṃ sarvaṃ māyayā kāñcanaṃ vanam ||

Translation

「猿の中の雄牛よ、マヤという大いなる光輝をもつ者がいる。幻力に通じたその者が、自らのマーヤーによってこの黄金の森すべてを造り出したのだ。」

Word by Word

• मयः: Maya (name)
• मयः: कर्ता (Karta/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: मय (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन

• नाम: by name
• नाम: सम्बोधन/नामनिर्देश (naming particle)
• Type: Indeclinable
• Root: नाम (अव्यय)
• Form: नाम-शब्दः, अव्यय; नामनिर्देशे (particle indicating name)

• महातेजाः: of great splendor
• महातेजाः: विशेषण (Adjectival qualifier)
• Type: Adjective
• Root: महत् + तेजस् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; कर्मधारयः (महच्च तत् तेजः यस्य) विशेषण

• मायावी: possessing magic, illusionist
• मायावी: विशेषण (Adjectival qualifier)
• Type: Adjective
• Root: माया + विन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; तद्धितान्त (विन्), ‘मायां अस्ति यस्य’ इति विशेषण

• वानरर्षभः: bull among monkeys
• वानरर्षभः: सम्बोधन/विशेष्य (appositive)
• Type: Noun
• Root: वानर + ऋषभ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (वानराणां ऋषभः = bull among monkeys)

• तेन: by him
• तेन: कर्तृ (agent/instrument)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुं/नपुंसकलिङ्ग, तृतीया (3rd), एकवचन; सर्वनाम

• इदम्: this
• इदम्: कर्म (Karma/कर्म)
• Type: Noun
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; अत्र कर्मरूपे (object)

• निर्मितम्: created
• निर्मितम्: विधेय (predicative participle)
• Type: Verb
• Root: निर्मित (कृदन्त; √मा (धातु) with नि:)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; भूतकृदन्त (क्त), कर्मणि/भावे; ‘made/created’

• सर्वम्: all
• सर्वम्: विशेषण (Adjectival qualifier)
• Type: Adjective
• Root: सर्व (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; विशेषण

• मायया: by magic
• मायया: करण (Karaṇa/करण)
• Type: Noun
• Root: माया (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, तृतीया (3rd), एकवचन; करण (instrument)

• काञ्चनम्: golden
• काञ्चनम्: विशेषण (Adjectival qualifier)
• Type: Adjective
• Root: काञ्चन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; विशेषण

• वनम्: forest
• वनम्: कर्म (Karma/कर्म)
• Type: Noun
• Root: वन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन

Context

'O bull among monkeys! this golden forest was created by the magical power of a deceitful demon called Maya.

Characters & Entities

• Svayaṃprabhā
• Hanumān
• Maya

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Satya (truthful disclosure) supports dharma: Svayaṃprabhā explains the origin of the wondrous place instead of deceiving the visitors.

What is the narrative situation?

Svayaṃprabhā begins recounting the history of the golden forest, attributing its creation to Maya’s māyā.

Which character virtue is emphasized?

Candor and responsibility—she clarifies the setting and its maker to guide the vānaras rightly.