Shloka 4
ऋक्षबिलप्रवेशः
Entry into the Rikshabilam Cave
Devanagari script
स हि देशो दुरन्वेषो गुहागहनवान्महान्।तत्र वायुसुतस्सर्वं विचिनोति स्म पर्वतम्।।।।
Transliteration
sa hi deśo duranveṣo guhā-gahanavān mahān | tatra vāyusutaḥ sarvaṃ vicinoti sma parvatam ||
Translation
その地は広大で探りがたく、洞窟と藪が深く繁っていた。そこにて風の子ハヌマーンは、山々のすべてをくまなく捜し巡った。
Word by Word
सःthat
सः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Roottad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्
हिindeed/for
हि:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Roothi (अव्यय)
Formअव्यय; निपात (causal/emphatic) ‘for/indeed’
देशःregion/place
देशः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootdeśa (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्
दुरन्वेषःhard to search
दुरन्वेषः:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootdur-anveṣa (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; तत्पुरुष-समासः (दुः + अन्वेषः = hard to search)
गुहागहनवान्full of caves and thickets
गुहागहनवान्:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootguhā-gahana-vat (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; तत्पुरुष-समासः + वत्-प्रत्यय (possessive) (गुहाश्च गहनानि च यस्मिन्)
महान्great
महान्:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootmahant (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्
तत्रthere
तत्र:
Desha-adhikarana (देश-अधिकरण)
TypeIndeclinable
Roottatra (अव्यय)
Formअव्यय; देशवाचक
वायुसुतःson of the Wind (Hanuman)
वायुसुतः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootvāyu-suta (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; तत्पुरुष-समासः (वायोः सुतः)
सर्वम्entire
सर्वम्:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootsarva (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्; विशेषण (agreeing with पर्वतम्)
विचिनोतिsearches
विचिनोति:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootvi-ci (चि धातु)
Formलट्-लकारः, प्रथम-पुरुषः, एकवचनम्; परस्मैपदम्
स्म(used to)
स्म:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootsma (अव्यय)
Formअव्यय; भूतार्थक-वृत्त्यर्थक
पर्वतम्mountain
पर्वतम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootparvata (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्
Context
The monkeys marked here and there a collection of gold, glittering like blazing fire.
Characters & Entities
H
HanumānV
Vāyu (Wind-god)FAQs
Dharma appears as steadfast duty: Hanumān persists in a difficult search because service to Rāma’s mission and loyalty to the alliance are righteous obligations.
The southern search party is combing an arduous mountainous terrain; Hanumān takes an active role in thoroughly examining it.
Perseverance and conscientiousness—Hanumān’s thorough effort despite hardship.