Shloka 33
पश्चिमदिशि अन्वेषणादेशः
Instructions for the Western Search Party
Devanagari script
तमतिक्रम्य शैलेन्द्रं काञ्चनान्तरनिर्दरः।पर्वत स्सर्वसौवर्णो धाराप्रस्रवणायुतः।।4.42.33।।
Transliteration
tam atikramya śailendraṃ kāñcanāntaranirdaraḥ |
parvataḥ sarvasauvarṇo dhārāprasravaṇāyutaḥ || 4.42.33 ||
Translation
その山の王を越えると、内なる谷間が黄金に輝き、さらに全山黄金の、滝と流れに満ちた別の山に至るであろう。
Word by Word
तम्that (mountain)
तम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (Accusative/कर्म), एकवचन; सर्वनाम
अतिक्रम्यhaving crossed
अतिक्रम्य:
Purvakala-kriya (पूर्वकालक्रिया)
TypeVerb
Rootअति + क्रम् (धातु) + ल्यप् (कृदन्त)
Formल्यप्-प्रत्ययान्त अव्यय (gerund), पूर्वकाल (having crossed)
शैलेन्द्रम्the lordly mountain
शैलेन्द्रम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootशैल-इन्द्र (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; तत्पुरुषः (‘lord of mountains’)
काञ्चनान्तरनिर्दरःwith golden inner ravines/caves
काञ्चनान्तरनिर्दरः:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootकाञ्चन-अन्तर-निर्दर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विशेषणम् (qualifies पर्वतः); बहुपद-तत्पुरुषः (having ravines/caves with golden interiors)
पर्वतःa mountain
पर्वतः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootपर्वत (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
सर्वसौवर्णःall golden
सर्वसौवर्णः:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootसर्व-सौवर्ण (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विशेषणम्; कर्मधारयः (‘entirely golden’)
धाराप्रस्रवणायुतःendowed with waterfalls
धाराप्रस्रवणायुतः:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootधारा-प्रस्रवण-आयुत (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विशेषणम्; तत्पुरुषः (endowed with streams/waterfalls)
Characters & Entities
S
SugrīvaŚ
Śailendra (lordly mountain; unnamed here)FAQs
Dharma is unwavering forward movement toward a righteous goal: the party must ‘cross’ successive obstacles, not stopping at marvels or comforts.
Sugrīva continues to map the western route using striking natural landmarks to guide the searchers.
Perseverance: continuing beyond one milestone to the next in a long mission.