Shloka 56

पूर्वदिशि सीतामार्गण-नियोगः

Deployment to the Eastern Quarter for the Search of Sita

Devanagari script

तत्र योजनविस्तारमुच्छ्रितं दशयोजनम्।।4.40.56।।शृङ्गं सौमनसं नाम जातरूपमयं ध्रुवम्।

Transliteration

tatra yojanavistāram ucchritaṃ daśayojanam | śṛṅgaṃ saumanasaṃ nāma jātarūpamayaṃ dhruvam ||

Translation

そこには、サウマナサと名づけられた、揺るぎなき黄金の峰がそびえる。幅は一ヨージャナ、高さは十ヨージャナである。

Word by Word

• तत्र: there
• तत्र: अधिकरण (स्थानाधिकरणम्)
• Type: Indeclinable
• Root: तत्र (अव्यय-प्रातिपदिक)
• Form: अव्ययम् (स्थानवाचक-अव्ययम्) ; indeclinable adverb of place

• योजनविस्तारम्: a yojana in breadth/extent
• योजनविस्तारम्: कर्म (विशेष्य-रूपेण)
• Type: Noun
• Root: योजन + विस्तार (प्रातिपदिके)
• Form: नपुंसकलिङ्गम्, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्; accusative singular neuter; (योजनस्य विस्तारः) षष्ठी-तत्पुरुषः

• उच्छ्रितम्: lofty, raised
• उच्छ्रितम्: कर्मणि विशेषणम्
• Type: Adjective
• Root: उद् + श्रि (धातु) → उच्छ्रित (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: भूतकृदन्तः (क्त-प्रत्ययः), नपुंसकलिङ्गम्, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्; past participle used adjectivally; agreeing with शृङ्गम्

• दशयोजनम्: ten yojanas (in measure)
• दशयोजनम्: कर्मणि विशेषणम्
• Type: Adjective
• Root: दश + योजन (प्रातिपदिके)
• Form: नपुंसकलिङ्गम्, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्; accusative singular neuter; द्विगु-समासः (दश योजनानि यस्य तत्)

• शृङ्गम्: peak, summit
• शृङ्गम्: कर्म (वर्ण्य-वस्तु)
• Type: Noun
• Root: शृङ्ग (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गम्, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्; accusative singular neuter

• सौमनसम्: Saumanasa (as a name/epithet)
• सौमनसम्: कर्मणि विशेषणम्
• Type: Adjective
• Root: सौमनस (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गम्, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्; accusative singular neuter; नामधेय-विशेषणम् (agreeing with शृङ्गम्)

• नाम: by name, called
• नाम: सम्बन्ध/विशेषणार्थ-निपात (नामनिर्देशः)
• Type: Indeclinable
• Root: नाम (अव्यय-प्रातिपदिक)
• Form: अव्ययम् (निपातः/नामार्थक-अव्ययम्) ; indeclinable particle meaning 'by name/called'

• जातरूपमयम्: made of gold
• जातरूपमयम्: कर्मणि विशेषणम्
• Type: Adjective
• Root: जातरूप + मय (प्रातिपदिके)
• Form: नपुंसकलिङ्गम्, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्; accusative singular neuter; (जातरूपस्य मयः) षष्ठी-तत्पुरुषः

• ध्रुवम्: firm, fixed; certainly
• ध्रुवम्: कर्मणि विशेषणम्
• Type: Adjective
• Root: ध्रुव (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गम्, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्; accusative singular neuter; विशेषणम् (agreeing with शृङ्गम्); sense: fixed/firm/certain

Context

'The flag of Ananta is fixed by the gods in the eastern direction. Beyond that stands the famous golden mountain behind which the sun rises. Its golden peak with a divine altar spread over a hundred yojanas touches heaven.

Characters & Entities

• Jātarūpa (gold/golden)

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Dharma is steadiness (dhruvatā): like the ‘firm’ peak, the seeker must remain unwavering in purpose while traversing vast and uncertain terrain.

What is the narrative situation?

Sugriva continues giving measurable landmarks to keep the search organized and verifiable.

Which character virtue is emphasized?

Perseverance—remaining fixed on the mission despite distance, scale, and difficulty.