Shloka 17

पूर्वदिशि सीतामार्गण-नियोगः

Deployment to the Eastern Quarter for the Search of Sita

Devanagari script

सोमसूर्यात्मजै स्सार्धं वानरैर्वानरोत्तम।।4.40.17।।देशकालनयैर्युक्तः कार्या कार्यविनिश्चये।वृतश्शतसहश्रेण वानराणां तरस्विनाम्।।4.40.18।।अधिगच्छ दिशं पूर्वां सशैलवनकाननाम्।

Transliteration

soma-sūryātmajaiḥ sārdhaṃ vānarair vānarottama || 4.40.17 ||

deśa-kāla-nayair yuktaḥ kāryaḥ kārya-viniścaye |

vṛtaḥ śata-sahasreṇa vānarāṇāṃ tarasvinām || 4.40.18 ||

adhigaccha diśaṃ pūrvāṃ sa-śaila-vana-kānanām |

Translation

ヴァーナラの中の最勝者よ、月と太陽の子らと共に、十万の俊敏なる猿軍に囲まれて、山と森と林苑ある東方の地へ赴け。地と時にかなう方略を備え、なすべき事を決するにふさわしい。

Word by Word

• सोमसूर्यात्मजैः: with the sons of the Moon and the Sun
• सोमसूर्यात्मजैः: Sahakāraka (सहकारी/सह)
• Type: Noun
• Root: सोम + सूर्य + आत्मज (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया (करण/सह), बहुवचन; ‘सोमस्य सूर्यस्य च आत्मजाः’ इति षष्ठी-तत्पुरुषः (genitive tatpurusha)

• सार्धम्: together with
• सार्धम्: Sahakāraka (सहकारी/सह)
• Type: Indeclinable
• Root: सार्धम् (अव्यय)
• Form: अव्यय; सहार्थक-निपात (indeclinable meaning ‘together with’)

• वानरैः: with the monkeys
• वानरैः: Sahakāraka (सहकारी/सह)
• Type: Noun
• Root: वानर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया (करण/सह), बहुवचन

• वानरोत्तम: O best of monkeys
• वानरोत्तम: Sambodhana (सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: वानर + उत्तम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन (vocative/सम्बोधन), एकवचन; कर्मधारयः (‘उत्तमः वानरः’)

• देशकालनयैः: by place-time policy/wisdom
• देशकालनयैः: Karaṇa (करण)
• Type: Noun
• Root: देश + काल + नय (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया (करण), बहुवचन; समाहार/समुच्चयार्थ-तत्पुरुषः (‘देशस्य कालस्य च नयः’)

• युक्तः: endowed (with)
• युक्तः: Karta-anvaya (कर्तृ-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: युज् (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: भूतकृदन्त (क्त), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘endowed/connected’

• कार्या: proper/appropriate
• कार्या: Karta-anvaya (कर्तृ-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: कार्य (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषण (qualifying implied ‘बुद्धिः/नीतिः’ etc.); अर्थः ‘to be done/fit to be done’

• कार्यविनिश्चये: in deciding what is to be done
• कार्यविनिश्चये: Adhikaraṇa (अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: कार्य + विनिश्चय (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी (अधिकरण), एकवचन; तत्पुरुषः (‘कार्यस्य विनिश्चयः’)

• वृतः: surrounded
• वृतः: Karta-anvaya (कर्तृ-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: वृ (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: भूतकृदन्त (क्त), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘surrounded’

• शतसहस्रेण: by/with a hundred thousand
• शतसहस्रेण: Karaṇa (करण)
• Type: Noun
• Root: शत + सहस्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, तृतीया (करण), एकवचन; द्विगु-समासः (‘शतानि सहस्राणि’ → ‘one hundred thousand’)

• वानराणाम्: of monkeys
• वानराणाम्: Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
• Type: Noun
• Root: वानर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी (सम्बन्ध), बहुवचन

• तरस्विनाम्: of swift/strong ones
• तरस्विनाम्: Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
• Type: Adjective
• Root: तरस्विन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी (सम्बन्ध), बहुवचन; विशेषण (qualifying ‘वानराणाम्’)

• अधिगच्छ: go/march toward
• अधिगच्छ: Kriyā (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: अधि + गम् (धातु)
• Form: लोट् (आज्ञार्थ/imperative), मध्यमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• दिशम्: direction
• दिशम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: दिश् (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (कर्म), एकवचन

• पूर्वाम्: eastern
• पूर्वाम्: Karma-anvaya (कर्म-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: पूर्व (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषण (qualifying ‘दिशम्’)

• सशैलवनकाननाम्: with mountains, woods, and forests
• सशैलवनकाननाम्: Karma-anvaya (कर्म-विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: स + शैल + वन + कानन (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; ‘स’ उपसर्गसदृश-पूर्वपद (saha-), तत्पुरुष/समाहारार्थः: ‘शैलैः वनैः काननैः सह युक्ताम्’ (qualifying ‘दिशम्’)

Context

'O foremost of the vanaras march forward with the sons of Moon and Sun, followed by one lakh swift monkeys towards the eastern direction full of mountains, gardens, and forests. Endowed with political wisdom, you are capable of taking right decision in accordance with time and place.

Characters & Entities

• Sugrīva
• Vinata

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Dharma is effective service to a righteous cause: Sugrīva emphasizes disciplined effort guided by naya (sound strategy) and kāla (right timing), ensuring that zeal is aligned with wisdom.

What is the narrative situation?

Sugrīva dispatches Vinata with a massive eastern search-party, specifying companions, numbers, and the terrain to be covered in the hunt for Sītā and clues to Rāvaṇa.

Which character virtue is emphasized?

Strategic leadership—Sugrīva selects a competent commander and stresses decision-making suited to time and place.