Shloka 24

उद्योगप्रवर्तनम्

Mobilization and Counsel on Kingship

Devanagari script

एवमुक्तस्तु सुग्रीवो रामं वचनमब्रवीत्।।4.38.24।।प्रणष्टा श्रीश्च कीर्तिश्च कपिराज्यं च शाश्वतम्।त्वत्प्रसादान्महाबाहो पुनःप्राप्तमिदं मया।।4.38.25।।

Transliteration

evam uktaḥ tu sugrīvo rāmaṃ vacanam abravīt | praṇaṣṭā śrīś ca kīrtiś ca kapirājyaṃ ca śāśvatam | tvatprasādān mahābāho punaḥ prāptam idaṃ mayā ||

Translation

こう告げられて、スグリーヴァはラーマに言った。「失われた繁栄と名声、そしてヴァーナラの永き王権さえも、強き御腕の君よ、ただあなたの御恩によって私は取り戻しました。」

Word by Word

• एवम्: thus
• एवम्: क्रियाविशेषण (Adverbial)
• Type: Indeclinable
• Root: एवम् (अव्यय)
• Form: प्रकारवाचक-अव्ययम् (thus/in this manner)

• उक्तः: having been spoken to / addressed
• उक्तः: विशेषण (Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: √वच् (धातु) → उक्त (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त, पुंलिङ्गः, प्रथमा, एकवचनम्; (सुग्रीवः) विशेषणम्

• तु: then/indeed
• तु: सम्बन्ध (Discourse particle)
• Type: Indeclinable
• Root: तु (अव्यय)
• Form: विशेषण-अव्ययम्

• सुग्रीवः: Sugriva
• सुग्रीवः: कर्ता (Karta/Subject)
• Type: Noun
• Root: सुग्रीव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गः, प्रथमा, एकवचनम्

• रामम्: to Rama
• रामम्: सम्प्रदान (Sampradāna/Recipient)
• Type: Noun
• Root: राम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गः, द्वितीया, एकवचनम्

• वचनम्: words, speech
• वचनम्: कर्म (Karma/Object)
• Type: Noun
• Root: वचन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गः, द्वितीया, एकवचनम्

• अब्रवीत्: said
• अब्रवीत्: क्रिया (Main verb)
• Type: Verb
• Root: √ब्रू (धातु)
• Form: लङ् (Imperfect/Past), प्रथमपुरुषः, एकवचनम्; परस्मैपदम्

• प्रणष्टा: lost
• प्रणष्टा: विशेषण (Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: प्र-√नश् (धातु) → प्रणष्ट (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त, स्त्रीलिङ्गः, प्रथमा, एकवचनम्; (श्रीः/कीर्तिः) विशेषणम्

• श्रीः: fortune, prosperity
• श्रीः: कर्ता/विशेष्य (Subject noun)
• Type: Noun
• Root: श्री (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गः, प्रथमा, एकवचनम्

• च: and
• च: सम्बन्ध (Connector)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चय-अव्ययम्

• कीर्तिः: fame
• कीर्तिः: कर्ता/विशेष्य (Subject noun)
• Type: Noun
• Root: कीर्ति (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गः, प्रथमा, एकवचनम्

• च: and
• च: सम्बन्ध (Connector)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चय-अव्ययम्

• कपिराज्यम्: the monkey-kingdom
• कपिराज्यम्: कर्ता/विशेष्य (Subject noun)
• Type: Noun
• Root: कपि + राज्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गः, प्रथमा, एकवचनम्; तत्पुरुषः (कपीनां राज्यं = kingdom of monkeys)

• च: and
• च: सम्बन्ध (Connector)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चय-अव्ययम्

• शाश्वतम्: permanent
• शाश्वतम्: विशेषण (Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: शाश्वत (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गः, प्रथमा, एकवचनम्; विशेषणम् (कपिराज्यम्)

• त्वत्प्रसादात्: by your grace
• त्वत्प्रसादात्: हेतु (Hetu/Cause)
• Type: Noun
• Root: त्वद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक) + प्रसाद (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गः, पञ्चमी (5th/Ablative), एकवचनम्; तत्पुरुषः (त्वत्-प्रसादः = your grace; तस्मात् = because of)

• महाबाहो: O mighty-armed one
• महाबाहो: सम्बोधन (Address)
• Type: Noun
• Root: महा + बाहु (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गः, सम्बोधन, एकवचनम्; बहुव्रीहिः (महौ बाहू यस्य सः = long-armed)

• पुनः: again
• पुनः: क्रियाविशेषण (Adverbial)
• Type: Indeclinable
• Root: पुनः (अव्यय)
• Form: काल/पुनरावृत्तिवाचक-अव्ययम् (again)

• प्राप्तम्: regained/obtained
• प्राप्तम्: प्रधाना-विशेषण (Predicate/attribute)
• Type: Adjective
• Root: √प्राप् (धातु) → प्राप्त (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त, नपुंसकलिङ्गः, प्रथमा/द्वितीया, एकवचनम्; अत्र (इदम्) विशेषणम्

• इदम्: this
• इदम्: कर्म/विशेष्य (Object/that which is obtained)
• Type: Noun
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गः, प्रथमा/द्वितीया, एकवचनम्; निर्देश-सर्वनाम

• मया: by me
• मया: कर्ता (Karta/Agent in passive sense)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुं/स्त्री (common), तृतीया (3rd/Instrumental), एकवचनम्; सर्वनाम

Context

On hearing this, Sugriva said to Rama,'O long-armed one the fortune, fame and soverignty of vanaras which was lost has been regained only by your grace.

Characters & Entities

• Sugriva
• Rama
• vanara kingdom (kapirājya)

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Dharma is gratitude grounded in truth (satya): one should acknowledge benefaction honestly and recognize the rightful cause of one’s restoration and success.

What is the narrative situation?

Sugriva responds to Rama’s prompt to act, first affirming that his regained fortune, reputation, and kingship came through Rama’s help.

Which character virtue is emphasized?

Kṛtajñatā (gratitude) and humility—Sugriva openly credits Rama rather than claiming the victory as his own.