Shloka 22
उद्योगप्रवर्तनम्
Mobilization and Counsel on Kingship
Devanagari script
अमित्राणां वधे युक्तो मित्राणां सङ्ग्रहे रतः।।4.38.22।।त्रिवर्गफलभोक्ता तु राजा धर्मेण युज्यते।
Transliteration
amitrāṇāṃ vadhe yukto mitrāṇāṃ saṅgrahe rataḥ | trivargaphalabhoktā tu rājā dharmeṇa yujyate ||
Translation
敵を討ち鎮めるにふさわしく、友を守り集めることに励む王は、人生の三目的の果を味わう。そのような統治者こそ、まことにダルマと結ばれている。
Word by Word
अमित्राणाम्of enemies
अमित्राणाम्:
सम्बन्ध (Genitive relation)
TypeNoun
Rootअमित्र (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गः, षष्ठी (6th/Genitive), बहुवचनम्
वधेin slaying
वधे:
अधिकरण (Adhikaraṇa/Locative)
TypeNoun
Rootवध (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गः, सप्तमी (7th/Locative), एकवचनम्
युक्तःfit/engaged
युक्तः:
विशेषण (Qualifier)
TypeAdjective
Root√युज् (धातु) → युक्त (कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formक्त-प्रत्ययान्त, पुंलिङ्गः, प्रथमा, एकवचनम्; विशेषणम् (राजा)
मित्राणाम्of friends
मित्राणाम्:
सम्बन्ध (Genitive relation)
TypeNoun
Rootमित्र (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गः, षष्ठी, बहुवचनम्
सङ्ग्रहेin protecting/maintaining
सङ्ग्रहे:
अधिकरण (Adhikaraṇa/Locative)
TypeNoun
Rootसङ्ग्रह (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गः, सप्तमी, एकवचनम्
रतःdevoted
रतः:
विशेषण (Qualifier)
TypeAdjective
Root√रम् (धातु) → रत (कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formक्त-प्रत्ययान्त, पुंलिङ्गः, प्रथमा, एकवचनम्; विशेषणम् (राजा)
त्रिवर्गफलभोक्ताenjoyer of the fruits of the three aims
त्रिवर्गफलभोक्ता:
विशेषण/प्रधाना-विशेष्य (Predicate attribute of राजा)
TypeNoun
Rootत्रि + वर्ग + फल + भोक्तृ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गः, प्रथमा, एकवचनम्; तत्पुरुषः (त्रिवर्गस्य फलस्य भोक्ता = enjoyer of the fruits of the three aims)
तुindeed
तु:
सम्बन्ध (Discourse particle)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formविशेषण-अव्ययम् (particle)
राजाa king
राजा:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootराजन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गः, प्रथमा, एकवचनम्
धर्मेणby righteousness
धर्मेण:
करण (Karaṇa/Instrument)
TypeNoun
Rootधर्म (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गः, तृतीया (3rd/Instrumental), एकवचनम्
युज्यतेis united/associated
युज्यते:
क्रिया (Main verb)
TypeVerb
Root√युज् (धातु)
Formलट् (Present), प्रथमपुरुषः, एकवचनम्; आत्मनेपदम्; कर्मणि-प्रयोगः (passive sense: is joined)
Characters & Entities
R
RāmaS
SugrīvaE
Enemies (amitra)F
Friends (mitra)FAQs
Rāja-dharma is protective and relational: restrain or destroy threats (amitra) and preserve alliances (mitra). When power is exercised with righteousness, the ruler legitimately attains dharma, artha, and kāma.
Rāma continues giving governance counsel to Sugrīva, defining a dharmic king by enemy-control, friend-protection, and balanced human aims.
Just leadership—firmness against harm and loyalty toward allies, guided by dharma.