Shloka 19
उद्योगप्रवर्तनम्
Mobilization and Counsel on Kingship
Devanagari script
परिष्वज्य च धर्मात्मा निषीदेति ततोऽब्रवीत्।।4.38.19।।निषण्णं तं ततो दृष्ट्वा क्षितौ रामोऽब्रवीद्वचः।
Transliteration
pariṣvajya ca dharmātmā niṣīdety ato 'bravīt | niṣaṇṇaṃ taṃ tato dṛṣṭvā kṣitau rāmo 'bravīd vacaḥ ||
Translation
抱擁ののち、法に生きる羅摩は「座れ」と告げた。スグリーヴァが地に座したのを見て、羅摩は次の言葉を語った。
Word by Word
परिष्वज्यhaving embraced
परिष्वज्य:
क्रियाविशेषण (Adverbial)
TypeVerb
Rootपरि-√स्वज् (धातु)
Formक्त्वान्त (absolutive/gerund), अव्ययभावः
चand
च:
सम्बन्ध (Connector)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय-अव्ययम्
धर्मात्माthe righteous one
धर्मात्मा:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootधर्म + आत्मन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गः, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचनम्; बहुव्रीहिः (धर्मः आत्मा यस्य सः = righteous-souled)
निषीदsit down
निषीद:
सम्प्रदान/आदेश (Directive to addressee)
TypeVerb
Rootनि-√सद् (धातु)
Formलोट्-लकारः (Imperative), मध्यमपुरुषः (2nd person), एकवचनम्; परस्मैपदम्
इतिthus
इति:
वाक्य-सम्बन्ध (Quotation marker)
TypeIndeclinable
Rootइति (अव्यय)
Formउक्त्यर्थक-अव्ययम् (quotative particle)
ततःthen
ततः:
क्रियाविशेषण (Adverbial)
TypeIndeclinable
Rootततः (अव्यय)
Formक्रमवाचक-अव्ययम् (then)
अब्रवीत्said
अब्रवीत्:
क्रिया (Main verb)
TypeVerb
Root√ब्रू (धातु)
Formलङ्-लकारः (Imperfect/Past), प्रथमपुरुषः (3rd person), एकवचनम्; परस्मैपदम्
निषण्णम्seated
निषण्णम्:
विशेषण (Qualifier)
TypeAdjective
Rootनि-√सद् (धातु) → निषण्ण (कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formक्त-प्रत्ययान्त (past participle), पुंलिङ्गः, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचनम्; तम् विशेषणम्
तम्him
तम्:
कर्म (Karma/Object)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गः, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचनम्
ततःthen
ततः:
क्रियाविशेषण (Adverbial)
TypeIndeclinable
Rootततः (अव्यय)
Formक्रमवाचक-अव्ययम्
दृष्ट्वाhaving seen
दृष्ट्वा:
क्रियाविशेषण (Adverbial)
TypeVerb
Root√दृश् (धातु)
Formक्त्वान्त (absolutive/gerund)
क्षितौon the ground
क्षितौ:
अधिकरण (Adhikaraṇa/Locative)
TypeNoun
Rootक्षिति (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्गः, सप्तमी (7th/Locative), एकवचनम्
रामःRama
रामः:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootराम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गः, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचनम्
अब्रवीत्said
अब्रवीत्:
क्रिया (Main verb)
TypeVerb
Root√ब्रू (धातु)
Formलङ्-लकारः (Imperfect/Past), प्रथमपुरुषः (3rd person), एकवचनम्
वचःwords
वचः:
कर्म (Karma/Object)
TypeNoun
Rootवचस् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गः, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचनम्
Context
Embracing him, Rama offered him a seat on the ground and said:
Characters & Entities
R
RāmaS
SugrīvaFAQs
Dharma is expressed through dignified hospitality and orderly counsel: Rāma seats Sugrīva and prepares to speak on right conduct, showing that guidance should be given in a calm, respectful setting.
Rāma embraces Sugrīva, asks him to sit, and begins a formal instruction/discourse.
Rāma’s righteousness and mentorship—he guides an allied king with measured words.