Previous Verse
Next Verse

Shloka 49

किष्किन्धाप्रवेशः—लक्ष्मणस्य कोपः, तारासान्त्वम्, सुग्रीवदर्शनम्

Lakshmana Enters Kishkindha: Anger, Tara’s Mediation, and Sugriva Encountered

तदेवं प्रस्तुते कार्ये कार्यमस्माभिरुत्तरम्।यत्कार्यं कार्यतत्त्वज्ञे तदुदाहर्तुमर्हसि।।।।

tad evaṃ prastute kārye kāryam asmābhir uttaram | yat kāryaṃ kāryatattvajñe tad udāhartum arhasi ||

この事が今まさに当面の務めであるゆえ、次に何をなすべきか我らに告げよ。義務の真実を知る汝こそ、正しき行いの道を示すにふさわしい。

तत्therefore/that
तत्:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Roottad (प्रातिपदिक)
FormSarvanāma, Napuṃsakalिङ्ग, Prathamā/Dvitīyā, Ekavacana; here deictic 'therefore/that'
एवम्thus
एवम्:
Kriyā-viśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootएवम् (अव्यय)
FormAvyaya (adverb)
प्रस्तुतेat hand/presented
प्रस्तुते:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootप्र-√स्तु (धातु) (कृदन्त: प्रस्तुत)
FormBhūta-kṛdanta (past participle), Napuṃsakalिङ्ग, Saptamī, Ekavacana; qualifying कार्ये
कार्येin the matter/task
कार्ये:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootकार्य (प्रातिपदिक)
FormNapuṃsakalिङ्ग, Saptamī, Ekavacana
कार्यम्what is to be done
कार्यम्:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootकार्य (प्रातिपदिक)
FormNapuṃsakalिङ्ग, Prathamā, Ekavacana
अस्माभिःby us
अस्माभिः:
Karta/Instrument (कर्ता/करण)
TypeNoun
Rootasmad (प्रातिपदिक)
FormSarvanāma, Tṛtīyā vibhakti (3rd/तृतीया), Bahuvacana
उत्तरम्further/next
उत्तरम्:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootउत्तर (प्रातिपदिक)
FormNapuṃsakalिङ्ग, Prathamā, Ekavacana; qualifying कार्यम् (the next/further step)
यत्which
यत्:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootyad (प्रातिपदिक)
FormSarvanāma, Napuṃsakalिङ्ग, Prathamā/Dvitīyā, Ekavacana; relative pronoun with कार्यम्
कार्यम्task/duty
कार्यम्:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootकार्य (प्रातिपदिक)
FormNapuṃsakalिङ्ग, Prathamā, Ekavacana
कार्यतत्त्वज्ञेO knower of duty's truth
कार्यतत्त्वज्ञे:
Sambodhana (सम्बोधन)
TypeNoun
Rootकार्य (प्रातिपदिक) + तत्त्व (प्रातिपदिक) + ज्ञ (प्रातिपदिक)
FormPuṃliṅga, Sambodhana, Ekavacana; Tatpuruṣa: kāryasya tattvaṃ jānāti iti (knower of the true nature of duty)
तत्that
तत्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Roottad (प्रातिपदिक)
FormSarvanāma, Napuṃsakalिङ्ग, Dvitīyā, Ekavacana; correlating with यत्
उदाहर्तुम्to explain/state
उदाहर्तुम्:
Prayojana (प्रयोजन)
TypeVerb
Rootउद्-आ-√हृ (धातु)
FormTumun-infinitive (तुमुन्), to state/declare
अर्हसिyou ought/are fit
अर्हसि:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Root√अर्ह् (धातु)
FormLaṭ-lakāra, Madhyama-puruṣa, Ekavacana; parasmaipada

'You have a strong sense of duty. You ought to tell him his duty and what we should do in this situation.

L
Lakṣmaṇa
T
Tārā

FAQs

When duty is obstructed, one should seek wise counsel and act according to kārya-tattva (the true requirements of the situation), not impulse.

After confronting Sugrīva’s delay, Lakṣmaṇa turns to Tārā, asking her to propose the right next step to secure action without disorder.

Practical discernment and respect for wise advisers—Lakṣmaṇa channels anger into purposeful decision-making.