Shloka 14
Devanagari script
निर्मलग्रहनक्षत्रा द्यौः प्रनष्टवलाहका।प्रसन्नाश्च दिशस्सर्वास्सरितश्च सरांसि च।।
Transliteration
nirmala-graha-nakṣatrā dyauḥ pranaṣṭa-valāhakā | prasannāś ca diśaḥ sarvāḥ saritaś ca sarāṃsi ca ||
Translation
天空は澄み、雲は消え去り、惑星と星座はくっきりと輝く。四方は安らかで、川も湖もまた静けさに満ちている。
Word by Word
निर्मलग्रहनक्षत्राwith clear planets and stars
निर्मलग्रहनक्षत्रा:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootnirmala (प्रातिपदिक) + graha (प्रातिपदिक) + nakṣatra (प्रातिपदिक)
Formबहुव्रीहि-समास: यस्यां निर्मलाः ग्रहाः नक्षत्राणि च दृश्यन्ते, सा; स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषणम् 'द्यौः' प्रति
द्यौःthe sky
द्यौः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootdyu (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
प्रनष्टवलाहकाwith clouds vanished
प्रनष्टवलाहका:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootpra-naṣṭa (प्रातिपदिक/कृदन्त) + valāhaka (प्रातिपदिक)
Formबहुव्रीहि-समास: यस्यां प्रनष्टाः वलाहकाः (clouds) सन्ति/न सन्ति, सा; स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषणम् 'द्यौः' प्रति
प्रसन्नाःclear/pleasant
प्रसन्नाः:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootprasanna (प्रातिपदिक)
Formविशेषण; स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; विशेषणम् 'दिशः/सरितः' इत्यादि प्रति
चand
च:
Samuccaya (समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
Formसमुच्चय-अव्यय (conjunction)
दिशःdirections
दिशः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootdiś (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन
सर्वाःall
सर्वाः:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootsarva (प्रातिपदिक)
Formविशेषण; स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; 'दिशः' प्रति
सरितःrivers
सरितः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootsarit (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन
चand
च:
Samuccaya (समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
Formसमुच्चय-अव्यय
सरांसिlakes/ponds
सरांसि:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootsaras (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन
चand
च:
Samuccaya (समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
Formसमुच्चय-अव्यय
Context
'O chief of monkeys! it is time for military expeditions. Since you are intoxicated you are not aware of this, Lakshmana has come here evidently for this.
Characters & Entities
S
sky (dyauḥ)G
graha (planets)N
nakṣatra (constellations)R
rivers (saritaḥ)L
lakes (sarāṃsi)FAQs
Nature’s clarity mirrors moral clarity: when conditions are favorable, delaying righteous action becomes less excusable.
Tārā underscores that the environment is now suitable for travel and mobilization, strengthening the case that Sugrīva must act immediately.
Responsiveness to rightful timing—using auspicious conditions to fulfill duty.