Shloka 30

वालिवधोत्तरशोकः

Sugriva’s Remorse and Tara’s Lament after Vali’s Death

Devanagari script

सा तं समासाद्य विशुद्धसत्त्वाशोकेन सम्भ्रान्तशरीरभावा।मनस्विनी वाक्यमुवाच तारारामं रणोत्कर्षणलब्धलक्षम्।।

Transliteration

sā taṁ samāsādya viśuddhasattvā śokena sambhrāntaśarīrabhāvā |

manasvinī vākyam uvāca tārā rāmaṁ raṇotkarṣaṇalabdhalakṣam ||

Translation

そのときタाराは—心は清らかで賢明であったが、悲しみに身も心も揺さぶられ—戦に秀で、狙い確かなラーマのもとへ近づき、こう言葉を述べた。

Word by Word

• सा: she
• सा: कर्ता (Karta/Subject)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम; स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• तम्: him
• तम्: कर्म (Karma/Object of ‘समासाद्य’)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम; पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• समासाद्य: having approached
• समासाद्य: पूर्वक्रिया (Prior action)
• Type: Verb
• Root: सम्-आ-सद् (धातु)
• Form: क्त्वान्त-अव्यय (Gerund): ‘having approached’

• विशुद्धसत्त्वा: of pure nature
• विशुद्धसत्त्वा: कर्ता-विशेषण
• Type: Adjective
• Root: विशुद्ध (प्रातिपदिक) + सत्त्व (प्रातिपदिक)
• Form: कर्मधारय-समास: विशुद्धं सत्त्वं यस्याः; स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• शोकेन: by/with sorrow
• शोकेन: हेतु (Hetu/Cause)
• Type: Noun
• Root: शोक (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया, एकवचन

• सम्भ्रान्तशरीरभावा: with an agitated bodily state
• सम्भ्रान्तशरीरभावा: कर्ता-विशेषण
• Type: Adjective
• Root: सम्भ्रान्त (भ्रम्+क्त) + शरीर (प्रातिपदिक) + भाव (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समास: सम्भ्रान्तः शरीरभावः यस्याः; स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• मनस्विनी: the wise woman
• मनस्विनी: कर्ता-विशेषण
• Type: Noun
• Root: मनस्विन् (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• वाक्यम्: words, speech
• वाक्यम्: कर्म (Karma/Object)
• Type: Noun
• Root: वाक्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• उवाच: said
• उवाच: क्रिया (Verb)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: लिट् (Perfect), परस्मैपद; प्रथमपुरुष, एकवचन

• तारा: Tara
• तारा: कर्ता (Karta/Subject apposition)
• Type: Noun
• Root: तारा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• रामम्: to Rama
• रामम्: सम्प्रदान/सम्बोधन-लक्ष्य (Addressee as object of speech)
• Type: Noun
• Root: राम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• रणोत्कर्षणलब्धलक्षम्: who attains his aim by prowess in battle
• रणोत्कर्षणलब्धलक्षम्: कर्म-विशेषण (Qualifier of ‘रामम्’)
• Type: Adjective
• Root: रण (प्रातिपदिक) + उत्कर्षण (प्रातिपदिक) + लब्ध (लभ्+क्त) + लक्ष्य (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समास (बहुपद): रणोत्कर्षणेन लब्धं लक्ष्यं यस्य; पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

Context

Wise Tara, baffled out of grief and agitated, with pure consciousness, approached Rama, eminent in warfare who could hit the target. And spoke:

Characters & Entities

• Tārā
• Rāma

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Vāg-dharma (righteous speech) under suffering: even in intense grief, Tārā is portrayed as approaching with purity of intent and wisdom, preparing to speak responsibly.

What is the narrative situation?

After being separated from Vāli’s body, Tārā comes before Rāma and begins her address.

Which character virtue is emphasized?

Wisdom and moral clarity—Tārā’s composed intent (viśuddha-sattva) despite shock and sorrow.