Shloka 9

तं तदा पतितं सङ्ख्ये गतार्चिषमिवानलम्।बहुमान्य च तं वीर वीक्षमाणं शनैरिव।।।ययातिमिव पुण्यान्ते देवलोकादिहच्युतम्।आदित्यमिव कालेन युगान्ते भुवि पातितम्।।।महेन्द्रमिव दुर्धर्षंमुपेन्द्रमिव दुस्सहम्।महेन्द्रपुत्रं पतितं वालिनं हेममालिनम्।।।।सिंहोरस्कं महाबाहुं दीप्तास्यं हरिलोचनम्।लक्ष्मणानुगतो रामो ददर्शोपससर्प च।।।।

taṃ tadā patitaṃ saṅkhye gatārciṣam ivānalam | bahumānya ca taṃ vīraṃ vīkṣamāṇaṃ śanair iva ||

yayātim iva puṇyānte devalokād iha cyutam | ādityam iva kālena yugānte bhuvi pātitam ||

mahendram iva durdharṣam upendram iva duḥsaham | mahendraputraṃ patitaṃ vālinaṃ hemamālinam ||

siṃhoraskaṃ mahābāhuṃ dīptāsyaṃ harilocanam | lakṣmaṇānugato rāmo dadarśopasasarpa ca ||

そのときラーマはラクシュマナを伴い、ゆるやかに近づいて戦場に倒れたヴァーリンを見た――炎の消えた火のように、功徳が尽きて神々の世界から地上へ落ちたヤヤーティ王のように、時の力により劫末に地へ投げ落とされた太陽のように。彼はマヘーンドラ(インドラ)の子、黄金の花鬘を戴くヴァーリンであった。インドラのごとく攻め難く、ウペーンドラのごとく耐え難い。獅子の胸をもち、偉大な腕を備え、輝く顔、黄褐の眼をしていた。

तम्him
तम्:
कर्म (Karma)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2), एकवचन; pronoun referring to वालिन्
तदाthen
तदा:
कालाधिकरण (Kāla-adhikaraṇa)
TypeIndeclinable
Rootतदा (अव्यय)
Formकालवाचक-अव्यय (temporal adverb)
पतितम्fallen
पतितम्:
विशेषण (Viśeṣaṇa)
TypeAdjective
Rootपतित (कृदन्त-प्रातिपदिक); √पत् (धातु) क्त-प्रत्यय
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2), एकवचन; PPP qualifying तम्
सङ्ख्येin battle
सङ्ख्ये:
अधिकरण (Adhikaraṇa)
TypeNoun
Rootसङ्ख्या (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, सप्तमी (7), एकवचन; locative
गतार्चिषम्whose flame has gone out (flameless)
गतार्चिषम्:
विशेषण (Viśeṣaṇa)
TypeAdjective
Rootगत + अर्चिस् (कृदन्त/प्रातिपदिक); गत = √गम् (धातु) क्त-प्रत्यय; अर्चिस् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2), एकवचन; compound qualifying तम्/पतितम्
इवlike
इव:
उपमान (Upamā-marker)
TypeIndeclinable
Rootइव (अव्यय)
Formउपमानवाचक-अव्यय (particle of comparison)
अनलम्fire
अनलम्:
उपमान (Upamāna)
TypeNoun
Rootअनल (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2), एकवचन; object of comparison
बहुमान्यhonoring, respectfully
बहुमान्य:
भाव (Bhāva)
TypeIndeclinable
Rootबहु + मान्य (कृदन्त-प्रातिपदिक); मान्य = √मन् (धातु) ण्यत्/यत् (gerundive/adj)
Formक्त्वा-समकक्षं भावे प्रयुक्तम्; here used as अव्ययीभाववत् (absolutive sense) = 'having honored/with respect' (gerundial usage)
and
:
समुच्चय (Conjunction)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय-अव्यय (conjunction)
तम्him
तम्:
कर्म (Karma)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2), एकवचन; repeats object (वालिन्)
वीरO hero
वीर:
सम्बोधन (Sambodhana)
TypeNoun
Rootवीर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सम्बोधन (8), एकवचन; vocative (addressing someone, likely Lakṣmaṇa or attendants)
वीक्षमाणम्looking at, observing
वीक्षमाणम्:
विशेषण (Viśeṣaṇa)
TypeAdjective
Root√ईक्ष् (धातु) + शानच्; वीक्षमाण (कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2), एकवचन; वर्तमानकाले शानच्-प्रत्यय (present participle, parasmaipada sense) qualifying तम्
शनैःslowly
शनैः:
क्रियाविशेषण (Adverbial)
TypeIndeclinable
Rootशनैः (अव्यय)
Formरीतिवाचक-अव्यय (manner adverb)
इवas if
इव:
उपमान (Upamā-marker)
TypeIndeclinable
Rootइव (अव्यय)
Formउपमानवाचक-अव्यय
ययातिम्Yayāti
ययातिम्:
उपमान (Upamāna)
TypeNoun
Rootययाति (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2), एकवचन; proper noun in simile
इवlike
इव:
उपमान (Upamā-marker)
TypeIndeclinable
Rootइव (अव्यय)
Formउपमानवाचक-अव्यय
पुण्यान्तेat the end of (his) merit
पुण्यान्ते:
अधिकरण (Adhikaraṇa)
TypeNoun
Rootपुण्य + अन्त (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी (7), एकवचन; 'at the end of merit'
देवलोकात्from heaven, from the world of gods
देवलोकात्:
अपादान (Apādāna)
TypeNoun
Rootदेव + लोक (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, पञ्चमी (5), एकवचन; ablative
इहhere
इह:
देशाधिकरण (Deśa-adhikaraṇa)
TypeIndeclinable
Rootइह (अव्यय)
Formदेशवाचक-अव्यय (locative adverb)
च्युतम्fallen down, descended
च्युतम्:
विशेषण (Viśeṣaṇa)
TypeAdjective
Rootच्युत (कृदन्त-प्रातिपदिक); √च्यु (धातु) क्त-प्रत्यय
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2), एकवचन; PPP qualifying तम्
आदित्यम्the Sun
आदित्यम्:
उपमान (Upamāna)
TypeNoun
Rootआदित्य (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2), एकवचन; object of comparison
इवlike
इव:
उपमान (Upamā-marker)
TypeIndeclinable
Rootइव (अव्यय)
Formउपमानवाचक-अव्यय
कालेनby time
कालेन:
करण (Karaṇa)
TypeNoun
Rootकाल (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया (3), एकवचन; instrumental
युगान्तेat the end of an age
युगान्ते:
अधिकरण (Adhikaraṇa)
TypeNoun
Rootयुग + अन्त (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी (7), एकवचन; locative
भुविon the earth
भुवि:
अधिकरण (Adhikaraṇa)
TypeNoun
Rootभू (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, सप्तमी (7), एकवचन; locative
पातितम्cast down, felled
पातितम्:
विशेषण (Viśeṣaṇa)
TypeAdjective
Rootपातित (कृदन्त-प्रातिपदिक); √पत्/√पात् (धातु) णिच् causative + क्त-प्रत्यय
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2), एकवचन; causative PPP 'made to fall' qualifying तम्
महेन्द्रम्(like) Mahendra/Indra
महेन्द्रम्:
उपमान (Upamāna)
TypeNoun
Rootमहेन्द्र (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2), एकवचन; in simile
इवlike
इव:
उपमान (Upamā-marker)
TypeIndeclinable
Rootइव (अव्यय)
Formउपमानवाचक-अव्यय
दुर्धर्षम्unassailable
दुर्धर्षम्:
विशेषण (Viśeṣaṇa)
TypeAdjective
Rootदुर्धर्ष (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2), एकवचन; qualifies तम्
उपेन्द्रम्Upendra (Viṣṇu)
उपेन्द्रम्:
उपमान (Upamāna)
TypeNoun
Rootउपेन्द्र (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2), एकवचन; in simile
इवlike
इव:
उपमान (Upamā-marker)
TypeIndeclinable
Rootइव (अव्यय)
Formउपमानवाचक-अव्यय
दुःसहम्hard to endure
दुःसहम्:
विशेषण (Viśeṣaṇa)
TypeAdjective
Rootदुःसह (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2), एकवचन; qualifies तम्
महेन्द्रपुत्रम्son of Mahendra (Indra)
महेन्द्रपुत्रम्:
कर्म (Karma)
TypeNoun
Rootमहेन्द्र + पुत्र (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2), एकवचन; apposition to वालिनम्
पतितम्fallen
पतितम्:
विशेषण (Viśeṣaṇa)
TypeAdjective
Rootपतित (कृदन्त-प्रातिपदिक); √पत् (धातु) क्त-प्रत्यय
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2), एकवचन; qualifies वालिनम्
वालिनम्Vāli
वालिनम्:
कर्म (Karma)
TypeNoun
Rootवालिन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2), एकवचन; proper noun
हेममालिनम्wearing a golden garland
हेममालिनम्:
विशेषण (Viśeṣaṇa)
TypeAdjective
Rootहेम + मालिन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2), एकवचन; 'having a golden garland/necklace' qualifies वालिनम्
सिंहोरस्कम्lion-chested
सिंहोरस्कम्:
विशेषण (Viśeṣaṇa)
TypeAdjective
Rootसिंह + उरस् + क (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2), एकवचन; 'lion-chested' qualifies वालिनम्
महाबाहुम्mighty-armed
महाबाहुम्:
विशेषण (Viśeṣaṇa)
TypeAdjective
Rootमहा + बाहु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2), एकवचन; 'great-armed' qualifies वालिनम्
दीप्तास्यम्bright-faced
दीप्तास्यम्:
विशेषण (Viśeṣaṇa)
TypeAdjective
Rootदीप्त + आस्य (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2), एकवचन; 'bright-faced' qualifies वालिनम्
हरिलोचनम्tawny-eyed
हरिलोचनम्:
विशेषण (Viśeṣaṇa)
TypeAdjective
Rootहरि + लोचन (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2), एकवचन; 'tawny-eyed' qualifies वालिनम्
लक्ष्मणानुगतःfollowed by Lakṣmaṇa
लक्ष्मणानुगतः:
विशेषण (Viśeṣaṇa)
TypeAdjective
Rootलक्ष्मण + अनुगत (कृदन्त-प्रातिपदिक); अनुगत = अनु + √गम् (धातु) क्त-प्रत्यय
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन; PPP used adjectivally qualifying रामः
रामःRāma
रामः:
कर्ता (Kartā)
TypeNoun
Rootराम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन
ददर्शsaw
ददर्श:
क्रिया (Kriyā)
TypeVerb
Root√दृश् (धातु)
Formलिट्-लकार (Perfect), प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन; परस्मैपद
उपससर्पapproached, crept near
उपससर्प:
क्रिया (Kriyā)
TypeVerb
Rootउप + √सृप् (धातु)
Formलिट्-लकार (Perfect), प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन; परस्मैपद
and
:
समुच्चय (Conjunction)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय-अव्यय (conjunction)

Rama followed by Lakshmana slowly approached the long-armed, lion-chested, bright-faced, tawny-eyed Vali, and admiringly observed this unchallengeable son of Indra, unassailable like Indra himself. Adorned with a golden necklace, he had fallen on the ground like fire without flame, like king Yayati descended on the earth from the celestial realm on the exhaustion of his merits, or like the Sun cast down on the earth at the end of the aeon.

R
Rāma
L
Lakṣmaṇa
V
Vālin
I
Indra (Mahendra)
U
Upendra
Y
Yayāti
K
kāla (Time)
Ā
āditya (Sun)
D
devaloka (world of gods)
Y
yugānta (end of an age)

FAQs

The verse frames the fallen hero within a cosmic moral universe: greatness is impermanent, and Time levels all. This backdrop intensifies the dharma-question of how power should be used and how a warrior should be brought down.

After Vālin is struck down, Rāma and Lakṣmaṇa approach and observe him closely; the narrator uses layered similes to portray Vālin’s stature and the tragedy of his fall.

Reverent recognition of valor—Rāma’s slow approach and the narrator’s exalted comparisons stress respect for a formidable opponent.