Shloka 29

दुन्दुभिवधप्रसङ्गः

The Dundubhi Episode and the Proof of Rama’s Prowess

Devanagari script

मितं व्यक्ताक्षरपदं तमुवाचाथ दुन्दुभिम्।हरीणामीश्वरो वाली सर्वेषां वनचारिणाम्4.11.29।।

Transliteration

mitaṃ vyaktākṣara-padaṃ tam uvāca atha dundubhim |

harīṇām īśvaro vālī sarveṣāṃ vana-cāriṇām || 4.11.29 ||

Translation

そのとき、森を行く者すべての主、猿たちの王ヴァーリンは、音節も意味も明晰な、簡潔な言葉でドゥンドゥビに告げた。

Word by Word

• मितम्: measured / brief
• मितम्: Karma (कर्म)
• Type: Adjective
• Root: मित (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया एकवचनम्; विशेषणम् (व्यक्ताक्षरपदम्)

• व्यक्त-अक्षर-पदम्: a clear-worded utterance
• व्यक्त-अक्षर-पदम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: व्यक्त (प्रातिपदिक) + अक्षर (प्रातिपदिक) + पद (प्रातिपदिक)
• Form: बहुपद-तत्पुरुष-समास (व्यक्तानि अक्षराणि यस्मिन् पदे/वाक्ये); नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (कर्म) एकवचनम्

• तम्: to him
• तम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (कर्म) एकवचनम्; कर्म-प्रत्यय (him)

• उवाच: said
• उवाच: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: लिट् (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचनम्, परस्मैपदम्

• अथ: then
• अथ: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: अथ (अव्यय)
• Form: अव्यय; अनन्तरार्थक (then)

• दुन्दुभिम्: to Dundubhi
• दुन्दुभिम्: Sampradana (सम्प्रदान)
• Type: Noun
• Root: दुन्दुभि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (कर्म) एकवचनम्

• हरीणाम्: of monkeys
• हरीणाम्: Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
• Type: Noun
• Root: हरि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी (सम्बन्ध) बहुवचनम्

• ईश्वरः: lord/king
• ईश्वरः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: ईश्वर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा एकवचनम्; कर्तृपद-सम्बन्ध (apposition to Vāli)

• वाली: Vāli
• वाली: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: वालिन्/वाली (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा एकवचनम्

• सर्वेषाम्: of all
• सर्वेषाम्: Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
• Type: Adjective
• Root: सर्व (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी बहुवचनम्; विशेषणम् (वनचारिणाम्)

• वन-चारिणाम्: of forest-dwellers
• वन-चारिणाम्: Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
• Type: Noun
• Root: वन (प्रातिपदिक) + चारिन् (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समास (वने चरन्ति ये); पुंलिङ्ग, षष्ठी (सम्बन्ध) बहुवचनम्

Context

'Unable to tolerate the sound, Vali jumped out of the harem along with the women like the Moon with stars.

Characters & Entities

• Vali
• Dundubhi

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Dharma in speech is emphasized: a ruler’s words should be measured, clear, and purposeful—avoiding impulsive, harmful talk even amid provocation.

What is the narrative situation?

After coming out, Vali prepares to address the challenger Dundubhi, and the narration highlights the manner of his speech.

Which character virtue is emphasized?

Vāk-saṃyama (discipline of speech): brevity and clarity, traits associated with responsible leadership.