Previous Verse
Next Verse

Shloka 113

पम्पा

तीर-वर्णनम् / Rama’s Lament at Pampa and the Approach to Rishyamuka

गच्छ लक्ष्मण पश्य त्वं भरतं भ्रातृवत्सलम्।न ह्यहं जीवितु शक्तस्तामृते जनकात्मजाम्।।।।

gaccha lakṣmaṇa paśya tvaṃ bharataṃ bhrātṛvatsalam | na hy ahaṃ jīvituṃ śaktas tām ṛte janakātmajām ||

行け、ラクシュマナよ。兄弟を深く愛するバラタに会ってこい。私はジャナカの娘なくして生きてゆけない。

गच्छgo
गच्छ:
क्रिया (Verb)
TypeVerb
Root√गम् (धातु)
Formलोट्-लकार (Imperative), मध्यमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद
लक्ष्मणO Lakṣmaṇa
लक्ष्मण:
सम्बोधन (Address)
TypeNoun
Rootलक्ष्मण (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सम्बोधन, एकवचन
पश्यsee
पश्य:
क्रिया (Verb)
TypeVerb
Root√पश् (धातु)
Formलोट्-लकार (Imperative), मध्यमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद
त्वम्you
त्वम्:
कर्ता (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formमध्यमपुरुष-सर्वनाम, प्रथमा विभक्ति, एकवचन
भरतम्Bharata
भरतम्:
कर्म (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootभरत (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया विभक्ति, एकवचन
भ्रातृ-वत्सलम्affectionate toward his brother
भ्रातृ-वत्सलम्:
विशेषण (Adjectival modifier)
TypeAdjective
Rootभ्रातृ (प्रातिपदिक) + वत्सल (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया विभक्ति, एकवचन; विशेषण (भरतम्)
not
:
निषेध (Negation)
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
Formनिषेध-अव्यय (negation)
हिindeed
हि:
सम्बन्ध (Particle)
TypeIndeclinable
Rootहि (अव्यय)
Formअवधारण-अव्यय (indeed/for)
अहम्I
अहम्:
कर्ता (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formउत्तमपुरुष-सर्वनाम, प्रथमा विभक्ति, एकवचन
जीवितुम्to live
जीवितुम्:
प्रयोजन/कर्म (Complement of शक्ता)
TypeVerb
Root√जीव् (धातु)
Formतुमुन्-प्रत्ययान्त (Infinitive), अव्ययभाव
शक्तःable
शक्तः:
कर्ता-विशेषण (Predicate adjective)
TypeAdjective
Rootशक्त (प्रातिपदिक/कृदन्त)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा विभक्ति, एकवचन; विशेषण (अहम्)
ताम्her
ताम्:
अपादान/वियोग (with ऋते)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया विभक्ति, एकवचन
ऋतेwithout
ऋते:
अपादान (Separation/अपादान)
TypeIndeclinable
Rootऋते (अव्यय)
Formवियोगार्थक-अव्यय (preposition-like indeclinable: ‘without’)
जनक-आत्मजाम्Janaka’s daughter (Sītā)
जनक-आत्मजाम्:
अपादान/वियोग (with ऋते)
TypeNoun
Rootजनक (प्रातिपदिक) + आत्मजा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया विभक्ति, एकवचन; तत्पुरुष (जनकस्य आत्मजा)

'You may go to Ayodhya, O Lakshmana, to see our loving brother, Bharata. It is not possible for me to survive without the daughter of Janaka'.

L
Lakshmana
B
Bharata
S
Sita (Janakatmaja)
A
Ayodhya (implied by Bharata’s location)

FAQs

The verse binds two dharmas: fraternity (honoring Bharata’s brotherly devotion) and marital commitment (Rama’s life being ethically and emotionally anchored in Sita).

Rama instructs Lakshmana to go to Bharata, while confessing the extremity of his grief and dependence on Sita’s presence.

Bharata’s brotherly loyalty (bhrātṛvatsalatā) and Rama’s unwavering devotion to Sita.