Adhyaya 61

Verse 1

सूत उवाच । एवमुक्ता पुरा विप्रा व्यासेनामिततेजसा । एतावदुक्त्वा भगवान्व्यासः सत्यवतीसुतः

スータは言った。「かくして昔、計り知れぬ光輝をもつヴィヤーサは、バラモンたちにこのように語りかけた。これだけを述べ終えると、サティヤヴァティーの子、福徳なるヴィヤーサは沈黙した。」

Verse 2

समाश्वास्य मुनीन्सर्वान्जगाम च यथागतम् । भवद्भ्यस्तु मया प्रोक्तं वर्णाश्रमविधानकम्

すべての聖仙たちを慰め励ましたのち、彼は来たときのままに去って帰った。さて私は、ヴァルナとアーシュラマの定めについて、あなたがたに説き明かした。

Verse 3

एवं कृत्वा प्रियो विष्णोर्भवत्येव न चान्यथा । रहस्यं तत्र वक्ष्यामि शृणुत द्विजसत्तमाः

このように行ずれば、必ずヴィシュヌに愛される。ほかの結末はない。いま、その奥義を語ろう。聞け、二度生まれの最勝者たちよ。

Verse 4

ये चात्र कथिता धर्मा वर्णाश्रमनिबंधनाः । हरिभक्तिकलांशांश समाना न हि ते द्विजाः

ここに説かれた、ヴァルナとアーシュラマの枠に結ばれた諸々のダルマは、二度生まれの者たちよ、ハリへの信愛の、さらにその一分の一にも及ばない。

Verse 5

पुंसामेकेह वै साध्या हरिभक्तिः कलौ युगे । युगांतरेण धर्मा हि सेवितव्या नरेण हि

この世の人々にとって、カリ・ユガに成就すべきはただハリへの信愛のみである。他のユガにおいては、まことに人は種々のダルマの修行を行うべきである。

Verse 6

कलौ नारायणं देवं यजते यः स धर्म्मभाक् । दामोदरं हृषीकेशं पुरुहूतं सनातनम्

カリの時代に、神なるナーラーヤナを礼拝する者はまことにダルマに与る者である――ダーモダラ、フリシーケーシャ、プルフータ、永遠なる御方として拝する。

Verse 7

हृदि कृत्वा परं शांतं जितमेव जगत्त्रयम् । कलिकालोरगादंशात्किल्बिषात्कालकूटतः

心に至上の静寂なる実在を安置するなら、まことに三界を征服したも同然である――カリの時代という蛇の噛みつき、罪障、そして死の毒（カーラクータ）から解き放たれる。

Verse 8

हरिभक्तिसुधां पीत्वा उल्लंघ्यो भवति द्विजः । किं जपैः श्रीहरेर्नाम गृहीतं यदि मानुषैः

ハリへの信愛の甘露を飲めば、たとえ二度生まれの者であっても諸々の障りを超え得る。人が真にシュリー・ハリの聖名を受持したなら、他のジャパに何の要があろうか。

Verse 9

किं स्नानैर्विष्णुपादांबु मस्तके येन धार्यते । किं यज्ञेन हरेः पादपद्मं येन धृतं हृदि

ヴィシュヌの御足を洗った水を頭上に戴く者に、いかなる沐浴の儀が要ろうか。ハリの蓮華の御足を心に抱く者に、いかなる供犠（ヤジュニャ）が要ろうか。

Verse 10

किं दानेन हरेः कर्म सभायां वै प्रकाशितम् । हरेर्गुणगणान्श्रुत्वा यः प्रहृष्येत्पुनः पुनः

ただ施すだけに何の益があろう、会座においてハリの真の御業が宣べられるのなら。ハリの無数の徳を聞いて、幾度も幾度も歓喜する者――それこそが真の果である。

Verse 11

समाधिना प्रहृष्टस्य सा गतिः कृष्णचेतसः । तत्र विघ्नकराः प्रोक्ताः पाखंडालापपेशलाः

心をクリシュナに定め、サマーディの歓喜に満ちる者の霊的な歩みはこのようである。だがその同じ道には障りがあると言われる――異端と偽善を、滑らかな言葉で語り広める者たちである。

Verse 12

नार्यस्तत्संगिनश्चापि हरिभक्तिविघातकाः । नारीणां नयनादेशः सुराणामपि दुर्जयः

女人、そしてその交わりにある者さえも、ハリへのバクティの妨げとなり得る。女の眼差しの命は、神々（デーヴァ）にとってさえ抗しがたい。

Verse 13

स येन विजितो लोके हरिभक्तः स उच्यते । माद्यंति मुनयोप्यत्र नारीचरितलोलुपाः

この世を征する者こそハリの信奉者と呼ばれる。なぜならここでは、牟尼（ムニ）でさえ女の振る舞いと物語に心を奪われ、酔いしれるからである。

Verse 14

हरिभक्तिः कुतः पुंसां नारीभक्तिजुषां द्विजाः । राक्षस्यः कामिनीवेषाश्चरंति जगति द्विजाः । नराणां बुद्धिकवलं कुर्वंति सततं हिताः

おお二度生まれ（ドヴィジャ）よ、女への執着に耽る男たちに、どうしてハリへのバクティが起ころうか。この世では、婆羅門よ、ラークシャシーが艶やかな女の姿に身をやつしてさまよい、常に人の分別そのものを呑み込んでゆく。

Verse 15

तावद्विद्या प्रभवति तावज्ज्ञानं प्रवर्तते । तावत्सुनिर्मला मेधा सर्वशास्त्रविधारिणी

それが保たれるかぎり、学びは真に栄え、智慧は働き、知性はことごとく清らかであり続ける――あらゆるシャーストラを保持し得るほどに。

Verse 16

तावज्जपस्तपस्तावत्तावतीर्थनिषेवणम् । तावच्च गुरुशुश्रूषा तावद्धि तरणे मतिः

ジャパと苦行が果報を結ぶかぎり、聖なるティールタ（聖地）への参詣が意義をもつかぎり、師（グル）への奉仕が尊ばれるかぎり——まさにそのかぎりにおいてのみ、輪廻（サンサーラ）を渡り越えようとする志が保たれる。

Verse 17

तावत्प्रबोधो भवति विवेकस्तावदेव हि । तावत्सतां संगरुचिस्तावत्पौराणलालसा

目覚めがあるかぎり——まさにそのかぎり、分別（ヴィヴェーカ）がある。善き人々との交わりを喜ぶかぎり、プラーナ（Purāṇa）への渇仰もまたある。

Verse 18

यावत्सीमंतिनी लोलनयनांदोलनं नहि । जनोपरि पतेद्विप्राः सर्वधर्मविलोपनम्

人妻の、たわむれに横目を投げるような眼差しの揺らぎが人々の上に降りかからぬかぎり、ブラーフマナたちよ、あらゆるダルマが拭い去られることはない。

Verse 19

तत्र ये हरिपादाब्जमधुलेशप्रसादिताः । तेषां न नारीलोलाक्षिक्षेपणं हि प्रभुर्भवेत्

そこにおいて主の恩寵を得た者——ハリの蓮華の御足の蜜に酔う蜂のごとき者——は、移ろう眼の女たちが投げかける視線に支配されることがない。

Verse 20

जन्मजन्म हृषीकेश सेवनं यैः कृतं द्विजाः । द्विजे दत्तं हुतं वह्नौ विरतिस्तत्र तत्र हि

ブラーフマナたちよ、生まれ生まれにフリシーケーシャ（Hṛṣīkeśa）に仕えた者たちには——そのたびごとに、二度生まれ（ドヴィジャ）への布施、火への供物の注ぎ、そしてまことに克己の心が見いだされる。

Verse 21

नारीणां किल किं नाम सौंदर्य्यं परिचक्षते । भूषणानां च वस्त्राणां चाकचक्यं तदुच्यते

そもそも女の美とは何と言われるのか。それは装身具と衣のきらめく飾り立てであると説かれる。

Verse 22

स्नेहात्मज्ञानरहितं नारीरूपं कुतः स्मृतम् । पूयमूत्रपुरीषासृक्त्वङ्मेदोस्थिवसान्वितम्

真の自己認識を欠くなら、女の姿がいかに愛すべきものとされようか。膿・尿・糞・血・皮・脂・骨・髄より成るにすぎない。

Verse 23

कलेवरं हि तन्नाम कुतः सौंदर्य्यमत्र हि । तदेवं पृथगाचिंत्य स्पृष्ट्वा स्नात्वा शुचिर्भवेत्

それはただ「身体」と呼ばれるのみ。そこにいかなる美があろうか。かく離れて観想し、触れたのち沐浴して清浄となるべきである。

Verse 24

तैः संहितं शंरीरं हि दृश्यते सुंदरं जनैः । अहोतिदुर्दशा नॄणां दुर्दैव घटिता द्विजाः

それらによって組み合わされると、身体は人々に美しく見える。ああ、人の有様はいかに痛ましいことか。この不運が彼らに降りかかったのだ、二度生まれの者たちよ。

Verse 25

कुचावृतेंगे पुरुषो नारी बुद्ध्वा प्रवर्त्तते । का नारी वा पुमान्को वा विचारे सति किंचन

胸を覆った身体を見ると、男は「これは女だ」と思って振る舞う。だが真に究めて観れば、誰が女で誰が男か——確かなものなどあるのだろうか。

Verse 26

तस्मात्सर्वात्मना साधुर्नारीसंगं विवर्जयेत् । को नाम नारीमासाद्य सिद्धिं प्राप्नोति भूतले

ゆえに徳ある者は、全身全霊をもって女人との交わりを避けるべきである。いったい誰が、女人に近づいてこの地上で霊的成就（シッディ）を得るであろうか。

Verse 27

कामिनी कामिनीसंगि संगमित्यपि संत्यजेत् । तत्संगाद्रौरवमिति साक्षादेव प्रतीयते

欲に染まる女を避け、また欲深い女たちと交わる男をも、たとえ口実がただの「会合」であっても捨て去るべきである。その交わりから、ラウラヴァ（Raurava）という地獄が直ちに招かれると知られる。

Verse 28

अज्ञानाल्लोलुपा लोकास्तत्र दैवेन वंचिताः । साक्षान्नरककुंडेस्मिन्नारीयोनौ पचेन्नरः

無明ゆえに人々は貪りに傾き、そこで運命に欺かれる。まさにこの地獄の穴において、人は女人の胎内で「煮られる」のである。

Verse 29

यत एवागतः पृथ्व्यां तस्मिन्नेव पुना रमेत् । यतः प्रसरते नित्यं मूत्रं रेतो मलोत्थितम्

人が地上で来たその場所において、またそこにのみ歓びを求める。なぜならその源からは、尿と精液と、糞より生じた不浄が絶えず流れ出るからである。

Verse 30

तत्रैव रमते लोकः कस्तस्मादशुचिर्भवेत् । तत्रातिकष्टं लोकेस्मिन्नहो दैवविडंबना

人々はまさにそれに歓びを見いだす——それゆえ誰が不浄となろうか。されどこの世では、それが甚だしい苦しみをもたらす。ああ、なんと奇妙な運命の戯れよ。

Verse 31

पुनः पुना रमेत्तत्र अहो निस्त्रपता नृणाम् । तस्माद्विचारयेद्धीमान्नारीदोषगणान्बहून्

彼はそこに幾度も幾度も耽る――ああ、人のなんと恥知らずなことか。ゆえに賢者は、女への不正な執着に伴う多くの過失と落とし穴を深く省みるべきである。

Verse 32

मैथुनाद्बलहानिः स्यान्निद्राति तरुणायते । निद्रयापहृतज्ञानः स्वल्पायुर्जायते नरः

交わりに溺れれば力は減り、眠り過ぎれば若々しい気力はしぼむ。眠りに知恵を奪われた者は、寿命もまた短くなる。

Verse 33

तस्मात्प्रयत्नतो धीमान्नारीं मृत्युमिवात्मनः । पश्येद्गोविंदपादाब्जे मनो वै रमयेद्बुधः

ゆえに賢者は、努めて、女への執着を自らの死のごとく見なすべきである。識者はむしろ、ゴーヴィンダの蓮華の御足に心を遊ばせよ。

Verse 34

इहामुत्र सुखं तद्धि गोविंदपदसेवनम् । विहाय को महामूढो नारीपादं हि सेवते

この世と来世の安楽は、まことにゴーヴィンダの御足に仕えることにある。それを捨てて、いったいどんな大愚者が女の足に仕えようか。

Verse 35

जनार्द्दनांघ्रिसेवा हि ह्यपुनर्भवदायिनी । नारीणां योनिसेवा हि योनिसंकटकारिणी

ジャナールダナの御足に仕えることは、まことに不再生の果を与える。だが女との淫欲に耽ることは、胎内の危難と苦悩を招き、すなわち再び生まれの束縛をもたらす。

Verse 36

पुनःपुनः पतेद्योनौ यंत्रनिष्पाचितो यथा । पुनस्तामेवाभिलषेद्विद्यादस्य विडंबनम्

彼は幾度も幾度も、まるで機械に駆られるかのように胎内へと堕ち、そしてまた同じものを欲する――これぞ己が身を欺く迷妄、己の境遇への嘲りと知れ。

Verse 37

ऊर्ध्वबाहुरहं वच्मि शृणु मे परमं वचः । गोविंदे धेहि हृदयं न योनौ यातनाजुषि

両腕を高く掲げて私は告げる――我が至上の言葉を聞け。心をゴーヴィンダに据えよ、苦悩の座たる胎にではない。

Verse 38

नारीसंगं परित्यज्य यश्चापि परिवर्त्तते । पदेपदेश्वमेधस्य फलमाप्नोति मानवः

女人との交わりを捨て、その執着から転じ離れる人は、一歩ごとにアシュヴァメーダ（馬祀）の功徳を得る。

Verse 39

कुलांगना दैवयोगादूढा यदि नृणां सती । पुत्रमुत्पाद्य यस्तत्र तत्संगं परिवर्जयेत्

もし良家の貞淑な女が宿業の力により人の家へ嫁ぐなら、そこで子（男子）をもうけた後、その縁を離れて交わりを断つ者は、そのような執着を避けるべきである。

Verse 40

तस्य तुष्टो जगन्नाथो भवत्येव न संशयः । नारीसंगो हि धर्मज्ञैरसत्संगः प्रकीर्त्यते

その人には、宇宙の主ジャガンナータが必ずや満悦される――疑いはない。なぜなら、女に起因する執着（欲の交わり）は、ダルマを知る者により悪しき者との交わりと説かれるからである。

Verse 41

तस्मिन्सति हरौ भक्तिः सुदृढा नैव जायते । सर्वसंगं परित्यज्य हरौ भक्तिं समाचरेत्

その世俗の執着が残るかぎり、ハリへの堅固な信愛は生じない。ゆえに一切のしがらみを捨て、ハリへのバクティをひたすら修めよ。

Verse 42

हरिभक्तिश्च लोकेत्र दुर्ल्लभा हि मता मम । हरौ यस्य भवेद्भक्तिः स कृतार्थो न संशयः

ハリへの信愛はこの世においてまことに得難い—それが我が見解である。ハリにバクティを持つ者は真に成就した者であり、疑いはない。

Verse 43

तत्तदेवाचरेत्कर्म हरिः प्रीणाति येन हि । तस्मिंस्तुष्टे जगत्तुष्टं प्रीणिते प्रीणितं जगत्

ゆえに、ハリが真に喜ばれる行いのみをなすべきである。彼が満足されれば世界は満足し、彼が歓喜されれば世界は歓喜する。

Verse 44

हरौ भक्तिं विना नॄणां वृथा जन्म प्रकीर्तितम् । ब्रह्मेशादि सुरा यस्य यजंते प्रीतिहेतवे

ハリへの信愛なくしては、人としての生はむなしいと説かれる。ハリこそ、ブラフマーやイーシャをはじめとする神々が、御心を喜ばせんとして礼拝するお方である。

Verse 45

नारायणमनाव्यक्तं न तं सेवेत को जनः । तस्य माता महाभागा पिता तस्य महाकृती

人々のうち、顕れざるナーラーヤナに仕えぬ者がいようか。まことにその母は大いなる福を得、その父は大いなる功徳を成した者である。

Verse 46

जनार्द्दनपदद्वंद्वं हृदये येन धार्यते । जनार्दनजगद्वंद्य शरणागतवत्सल

心にジャナールダナの両足を抱き奉る者よ――おおジャナールダナ、全世界に礼拝され、帰依する者を慈しむ御方。

Verse 47

इतीरयंति ये मर्त्या न तेषां निरये गतिः । ब्राह्मणा हि विशेषेण प्रत्यक्षं हरिरूपिणः

このように唱える人々には地獄への道はない。とりわけブラーフマナは、目に見えてハリ（ヴィシュヌ）そのものの姿である。

Verse 48

पूजयेयुर्यथायोगं हरिस्तेषां प्रसीदति । विष्णुर्ब्राह्मणरूपेण विचरेत्पृथिवीमिमाम्

しかるべき作法で礼拝すれば、ハリは彼らに満悦される。ヴィシュヌはブラーフマナの姿となって、この大地を巡り歩かれる。

Verse 49

ब्राह्मणेन विना कर्म्म सिद्धिं प्राप्नोति नैव हि । द्विजपादांबुभक्त्या यैः पीत्वा शिरसि चार्पितम्

まことに、ブラーフマナなくしていかなる儀礼も成就しない。二度生まれの足の水を信愛をもっていただき、頭上に捧げ置く者は功徳と霊験を得る。

Verse 50

तर्पिता पितरस्तेन आत्मापि किल तारितः । ब्राह्मणानां मुखे येन दत्तं मधुरमर्चितम्

その行いによって祖霊は満たされ、また自らの魂も救われると説かれる――ブラーフマナの口へ、甘美で敬いをもって供えた食を捧げるとき。

Verse 51

साक्षात्कृष्णमुखे दत्तं तद्वै भुंक्ते हरिः स्वयम् । अहोतिदुर्ल्लभा लोका प्रत्यक्षे केशवे द्विजे

クリシュナ（Kṛṣṇa）ご自身の口へ直接捧げられたものは、まさしくハリ（Hari）自らが受け取って味わわれる。ああ、ケーシャヴァ（Keśava）がバラモンの姿で現前するとき、そのような人々はいかに稀であることか。

Verse 52

प्रतिमादिषु सेवंते तदभावे हि तत्क्रिया । ब्राह्मणानामधिष्ठानात्पृथ्वी धन्येति गीयते

人々は神像などに奉仕し、もしそれが無いときも、同じ礼拝がふさわしい形で行われる。ブラーフマナたちがその基盤として据えられているゆえに、大地は「祝福されたもの」と讃えられる。

Verse 53

तेषां पाणौ च यद्दत्तं हरिपाणौ तदर्पितम् । तेभ्यः कृतान्नमस्कारात्तिरस्कारो हि पाप्मताम्

彼らの手に置かれたものは、そのままハリ（Hari）の御手に捧げられたことになる。さらに彼らへ恭敬の礼拝を捧げれば、罪深き性はまことに払い清められる。

Verse 54

मुच्यते ब्रह्महत्यादि पापेभ्यो विप्रवंदनात् । तस्मात्सतां समाराध्यो ब्राह्मणो विष्णुबुद्धितः

ブラーフマナに礼拝すれば、ブラフマ・ハティヤー（ブラーフマナ殺し）に始まる諸罪から解放される。ゆえに正しき人々は、彼をヴィシュヌ（Viṣṇu）と観ずる智慧をもって、ブラーフマナをしかるべく敬い奉るべきである。

Verse 55

क्षुधितस्य द्विजस्यास्ये यत्किंचिद्दीयते यदि । प्रेत्य पीपूषधाराभिः सिंचते कल्पकोटिकम्

飢えたブラーフマナの口に、たとえわずかでも施しを与えるなら、施主は死後、アムリタ（amṛta）の流れにより、幾千万のカルパ（kalpa）にわたり灌がれる。

Verse 56

द्विजतुंडं महाक्षेत्रमनूषरमकंटकम् । तत्र चेदुप्यते किंचित्कोटिकोटिफलं लभेत्

ドヴィジャトゥンダは、荒れず棘もない大いなる聖なる田である。そこにわずかでも種を蒔けば、千万に千万を重ねたほどの果報を得る。

Verse 57

सघृतं भोजनं चास्मै दत्त्वा कल्पं स मोदते । नानासुमिष्टमन्नं यो ददाति द्विजतुष्टये

彼にギーを添えた食事を施せば、施主は一劫（カルパ）のあいだ歓喜する。さらに、婆羅門（ブラーフマナ）を満足させるために種々の甘美でよく調えた食を供える者は、その功徳を得る。

Verse 58

तस्य लोका महाभोगाः कोटिकल्पांतमुक्तिदाः । ब्राह्मणं च पुरस्कृत्य ब्राह्मणेनानुकीर्तितम्

その者の世界は大いなる享楽に満ち、無数の劫（カルパ）の終わりに至るまで解脱を授ける。これは、婆羅門（ブラーフマナ）を第一の尊位として讃えつつ、婆羅門によって宣言された。

Verse 59

पुराणं शृणुयान्नित्यं महापापदवानलम् । पुराणं सर्वतीर्थेषु तीर्थं चाधिकमुच्यते

プラーナ（Purāṇa）は日々聴聞すべきである。大いなる罪を焼き尽くす林火のごときものだからだ。あらゆる聖地（ティールタ）の中で、プラーナそのものがさらに勝れたティールタであると説かれる。

Verse 60

यस्यैकपादश्रवणाद्धरिरेव प्रसीदति । यथा सूर्यवपुर्भूत्वा प्रकाशाय चरेद्धरिः

これの四分の一—ただ一行—を聞くだけでも、ハリ（Hari）ご自身は歓喜される。ちょうどハリが太陽の姿となり、照明のために巡り行くように。

Verse 61

इति श्रीपाद्मे महापुराणे स्वर्गखंडे एकषष्टितमोऽध्यायः

かくして、栄光ある『パドマ・マハープラーナ』スヴァルガ・カーンダの第六十一章は終わる。

Verse 62

विचरेदिह भूतेषु पुराणं पावनं परम् । तस्माद्यदि हरेः प्रीतेरुत्पादे धीयते मतिः

この世で衆生の中を巡り、最上に清めるこのプラーナを携え、分かち伝えよ。ゆえに、ハリの歓喜を生み出すために心を向けるなら、この教えを受け持て。

Verse 63

श्रोतव्यमनिशं पुंभिः पुराणं कृष्णरूपिणम् । विष्णुभक्तेन शांतेन श्रोतव्यमपि दुर्लभम्

人は常に、このプラーナを聴くべきである。これはまさにクリシュナそのものの姿である。だが、ヴィシュヌの静かな भक्तによって正しく聴聞されることは、まことに稀である。

Verse 64

पुराणाख्यानममलममलीकरणं परम् । यस्मिन्वेदार्थमाहृत्य हरिणा व्यासरूपिणा

このプラーナの物語は垢なく清らかで、まさに最高の浄化の手段である。そこにおいてハリはヴィヤーサの姿を取り、ヴェーダの意義を集めて説き明かした。

Verse 65

पुराणं निर्मितं विप्र तस्मात्तत्परमो भवेत् । पुराणे निश्चितो धर्मो धर्मश्च केशवः स्वयम्

おおブラーフマナよ、プラーナは編まれた。ゆえにそれに深く帰依すべきである。プラーナにおいてダルマは確固として定められ、そしてダルマとは他ならぬケーシャヴァ（ヴィシュヌ）ご自身である。

Verse 66

तस्मात्कृते पुराणे हि श्रुते विष्णुर्भवेदिति । साक्षात्स्वयं हरिर्विप्रः पुराणं च तथाविधम्

ゆえに言われる。プラーナが正しく編まれ、しかるべき敬虔さをもって聴聞されるとき、ヴィシュヌご自身が現前される。まことに、婆羅門よ、ハリは自らそこに在し、またそのプラーナも同じくかくのごとき聖なる姿で在る。

Verse 67

एतयोः संगमासाद्य हरिरेव भेवन्नरः । तथा गंगांबुसेकेन नाशयेत्किल्बिषं स्वकम्

この二つ（聖なる河）の合流に至れば、人はまことにハリ（ヴィシュヌ）のごとくなる。同様に、ガンガーの水に沐浴すれば、自らの罪を滅するという。

Verse 68

केशवो द्रवरूपेण पापात्तारयते महीम् । वैष्णवो विष्णुभजनस्याकांक्षी यदि वर्तते

ケーシャヴァは流れゆく液体の姿となって現れ、大地を罪より救い上げる——ただし、ヴァイシュナヴァがヴィシュヌを礼拝せんとする真実の願いを抱いて生きるならば。

Verse 69

गंगांबुसेकममलममलीकरणं चरेत् । विष्णुभक्तिप्रदा देवी गंगा भुवि च गीयते

ガンガーの水をそそぎ散らすという、清らかで清める行いをなすべきである。女神ガンガーは、この地上においてヴィシュヌへのバクティを授ける神なる授与者として讃え歌われる。

Verse 70

विष्णुरूपा हि सा गंगा लोकविस्तारकारिणी

まことに、そのガンガーはヴィシュヌそのものの御姿であり、諸世界を広げ、繁栄させる御方である。

Verse 71

ब्राह्मणेषु पुराणेषु गंगायां गोषु पिप्पले । नारायणधिया पुंभिर्भक्तिः कार्या ह्यहैतुकी

ナーラーヤナに心を定めて、人々は無因の清らかな信愛（バクティ）を修すべきである――バラモンたちに、プラーナ文献に、聖なるガンガーに、牛に、そして聖なるピッパラ（アシュヴァッタ）樹に。

Verse 72

प्रत्यक्षविष्णुरूपा हि तत्वज्ञैर्निश्चिता अमी । तस्मात्सततमभ्यर्च्या विष्णुभक्त्यभिलाषिणा

まことに、真理を知る賢者たちは、これらがヴィシュヌの顕現の姿であると定めた。ゆえに、ヴィシュヌへの信愛を願う者は、常にそれらを礼拝すべきである。

Verse 73

विष्णौ भक्तिं विना नॄणां निष्फलं जन्म उच्यते । कलिकालपयोराशिं पापग्राहसमाकुलम्

ヴィシュヌへの信愛なくしては、人の生は実りなきものと言われる。カリの時代の大海は荒れ狂い、罪という鰐が群れ集う。

Verse 74

विषयामज्जनावर्तं दुर्बोधफेनिलं परम् । महादुष्टजनव्याल महाभीमं भयानकम्

それは感官の対象へと沈ませて溺れさせる至上の渦であり、理解しがたい泡を噴き、悪人という大蛇に満ちて、きわめて恐ろしく戦慄すべきものだ。

Verse 75

दुस्तरं च तरंत्येव हरिभक्तितरि स्थिताः । तस्माद्यतेत वै लोको विष्णुभक्तिप्रसाधने

渡り難きものさえ、彼らは必ず渡り切る――ハリへの信愛の舟に安住する者たちは。ゆえに人々は、ヴィシュヌへの信愛を成就するため努めるべきである。

Verse 76

किं सुखं लभते जंतुरसद्वार्तावधारणे । हरेरद्भुतलीलस्य लीलाख्यानेन सज्जते

つまらぬ世間話に心を留めて、生きものは何の歓びを得ようか。むしろ、ハリの驚くべきリーラーを語り伝えることで、信愛（バクティ）に結ばれる。

Verse 77

तद्विचित्रकथालोके नानाविषयमिश्रिताः । श्रोतव्या यदि वै नॄणां विषये सज्जते मनः

さまざまな物語が行き交うこの世では、多くの世俗の題材が混じった話も聞かれる——もし人々の心がそのような対象に執着するなら。

Verse 78

निर्वाणे यदि वा चित्तं श्रोतव्या तदपि द्विजाः । हेलया श्रवणाच्चापि तस्य तुष्टो भवेद्धरिः

たとえ心が涅槃（ニルヴァーナ）に向かっていても、二度生まれし者たちよ、これもまた聴くべきである。たとえ漫然と聴いても、ハリは喜ばれる。

Verse 79

निष्क्रियोपि हृषीकेशो नानाकर्म चकार सः । शुश्रूषूणां हितार्थाय भक्तानां भक्तवत्सलः

本来は無為なるフリシーケーシャでありながら、彼はさまざまな御業をなされた。仕える者たちの益のため、信徒を慈しむ御方として。

Verse 80

न लभ्यते कर्मणापि वाजपेयशतादिना । राजसूयायुतेनापि यथा भक्त्या स लभ्यते

儀礼の行いによってさえ、彼には到達できない。百のヴァージャペーヤ祭でも、万のラージャスーヤ祭でもなく、バクティ（信愛）によってこそ得られる。

Verse 81

यत्पदं चेतसा सेव्यं सद्भिराचरितं मुहुः । भवाब्धितरणे सारमाश्रयध्वं हरेः पदम्

善き人々が心によりたびたび礼拝し奉るその御住処、蓮華の御足に帰依せよ。世の有の海を渡る精髄は、ハリの御足にこそある。

Verse 82

रे रे विषयसंलुब्धाः पामरा निष्ठुरा नराः । रौरवे हि किमात्मानमात्मना पातयिष्यथ

おお、愚かなる者よ、感官の対象に溺れ、卑しく心の硬い人々よ。なぜ自らの行いによって、ラウラヴァ地獄へと己を投げ落とすのか。

Verse 83

विना गोविंदसौम्यांघ्रिसेवनं मा गमिष्यति । अनायासेन दुःखानां तरणं यदि वांछथ

ゴーヴィンダのやさしき御足に仕えずしては、それを得ることはできない。労せずして苦しみを渡りたいなら、その御足に奉仕せよ。

Verse 84

भजध्वं कृष्णचरणावपुनर्भवकारणे । कुत एवागतो मर्त्यः कुत एव पुनर्व्रजेत्

再生を断つ因であるクリシュナの御足を礼拝せよ。人はどこから来て、いったいどこへ再び赴くというのか。

Verse 85

एतद्विचार्य मतिमानाश्रयेद्धर्मसंग्रहम् । नानानरकसंपातादुत्थितो यदि पूरुषः

これを省みて、賢者はダルマの総集に帰依すべきである。とりわけ、多くの地獄に堕ちてなお、何とか再び人として起き上がった者は。

Verse 86

स्थावरादि तनुं लब्ध्वा यदि भाग्यवशात्पुनः । मानुष्यं लभते तत्र गर्भवासोतिदुःखदः

草木など不動の身を得たのち、もし福運の力によって再び人として生まれるとしても、なお母胎に宿ることは甚だしい苦しみである。

Verse 87

ततः कर्मवशाज्जंतुर्यदि वा जायते भुवि । बाल्यादिबहुदोषेण पीडितो भवति द्विजाः

それゆえ、衆生が自らのカルマに駆られて地上に生まれるなら、二度生まれし者たちよ、幼少より多くの過失に悩まされる。

Verse 88

पुनर्यौवनमासाद्य दारिद्र्येण प्रपीड्यते । रोगेण गुरुणा वापि अनावृष्ट्यादिना तथा

たとえ再び若さを得ても、貧しさに押し潰され、あるいは重い病に苦しみ、また旱魃などの災厄にも悩まされる。

Verse 89

वार्द्धकेन लभेत्पीडामनिर्वाच्यामितस्ततः । मनसश्चलनाद्व्याधेस्ततो मरणमाप्नुयात्

老いによって、言い尽くせぬ苦しみがさまざまに現れる。心の動揺から病が生じ、そこからついには死に至る。

Verse 90

न तस्मादधिकं दुःखं संसारेप्यनुभूयते । ततः कर्म्मवशाज्जंतुर्यमलोके प्रपीड्यते

この苦しみを超える悲嘆は、世の生存においてさえ味わわれない。ゆえに、己が業の力に駆られた身ある衆生は、閻魔の国にて責め苦を受ける。

Verse 91

तत्रातियातनां भुक्त्वा पुनरेव प्रजायते । जायते म्रियते जंतु म्रियते जायते पुनः

そこで激しい責め苦を味わったのち、衆生は再び生まれ変わる。生まれては死に、死してはまた生まれる。

Verse 92

अनाराधित गोविंदचरणे त्वीदृशी दशा । अनायासेन मरणं विनायासेन जीवनम्

ゴーヴィンダの御足を礼拝しなかった者には、このような境遇が生じる。死はたやすく訪れ、しかし生は安らぎなく続く。

Verse 93

अनाराधितगोविंदचरणस्य न जायते । धनं यदि भवेद्गेहे रक्षणात्तस्य किं फलम्

ゴーヴィンダの御足を礼拝しない者には、真の繁栄は生じない。家に財があっても、ただ守るだけで何の益があろうか。

Verse 94

यदासौ कृष्यते याम्यैर्दूतैः किं धनमन्वियात् । तस्माद्द्विजातिसत्कार्यं द्रविणं सर्वसौख्यदम्

人がヤマの使者に引き立てられてゆくとき、どの財が伴い得ようか。ゆえに財は、二度生まれの者（ふさわしき人々）を敬い供養するために用いるべきである。その施しはあらゆる安楽を授ける。

Verse 95

दानं स्वर्गस्य सोपानं दानं किल्बिषनाशनम् । गोविंदभक्तिभजनं महापुण्यविवर्द्धनम्

布施は天界への階（きざはし）であり、布施は罪を滅する。ゴーヴィンダへの信愛の礼拝は、大いなる功徳を増し広げる。

Verse 96

बलं यदि भवेन्मर्त्ये न वृथा तद्व्ययं चरेत् । हरेरग्रे नृत्यगीतं कुर्यादेवमतंद्रितः

もし人が力を持つなら、その力をむなしく費やしてはならない。怠ることなく、ハリの御前で歌い舞うべきである。

Verse 97

यत्किंचिद्विद्यते पुंसां तच्च कृष्णे समर्पयेत् । कृष्णार्पितं कुशलदमन्यार्पितमसौख्यदम्

人が持ついかなるものも、クリシュナに捧げよ。クリシュナに捧げたものは安寧を与え、他に捧げたものは不安をもたらす。

Verse 98

चक्षुर्भ्यां श्रीहरेरेव प्रतिमादिनिरूपणम् । श्रोत्राभ्यां कलयेत्कृष्ण गुणनामान्यहर्निशम्

目にはただ聖なるハリ—その御像と聖なる御姿—を拝し、耳には昼夜たえずクリシュナの徳と御名を聞き受けよ。

Verse 99

जिह्वया हरिपादांबु स्वादितव्यं विचक्षणैः । घ्राणेनाघ्राय गोविंदपादाब्जतुलसीदलम्

舌には、識ある者がハリの御足を洗った聖水を味わい、鼻には、ゴーヴィンダの蓮華の御足に捧げられたトゥラシーの葉の香りを吸い込め。

Verse 100

त्वचा स्पृष्ट्वा हरेर्भक्तं मनसाध्याय तत्पदम् । कृतार्थो जायते जंतुर्नात्र कार्या विचारणा

ただ肌でハリの信徒に触れ、心にてその至高の住処を念ずれば、生きとし生けるものは成就する。これ以上の詮議は要らない。

Verse 101

तन्मना हि भवेत्प्राज्ञस्तथा स्यात्तद्गताशयः । तमेवांतेभ्येति लोको नात्र कार्या विचारणा

まことに賢者は、心をただ彼に定め、胸の想いを彼に向けるべきである。終わりには魂はただ彼のもとへ赴く—ここに疑いも、さらなる思案も要らない。

Verse 102

चेतसा चाप्यनुध्यातः स्वपदं यः प्रयच्छति । नारायणमनाद्यंतं न तं सेवेत को जनः

人々のうち、誰が仕えないだろうか。無始無終のナーラーヤナに。心に念じて観想すれば、御自身の至上の住処を授けてくださるその御方に。

Verse 103

सतत नियतचित्तो विष्णुपादारविंदे वितरणमनुशक्ति प्रीतये तस्य कुर्यात् । नतिमतिरतिमस्यांघ्रिद्वये संविदध्यात्स हि खलु नरलोके पूज्यतामाप्नुयाच्च

常に心を調え、ヴィシュヌの蓮華の御足に定めて、力に応じて施しをなし、御喜びのために捧げよ。礼拝の思いと深い信愛をもって、その両御足に覚知を結びつけよ。まことにその人は、人の世においても尊崇と礼敬を得る。