Shloka 18

Glorification of Vārāṇasī: Kapardīśvara Liṅga and the Piśācamocana Tīrtha

Devanagari script

अस्थिचर्म पिनद्धांगं निश्वसंतं मुहुर्मुहुः । तं दृष्ट्वा स मुनिश्रेष्ठः कृपया परया युतः

Transliteration

asthicarma pinaddhāṃgaṃ niśvasaṃtaṃ muhurmuhuḥ | taṃ dṛṣṭvā sa muniśreṣṭhaḥ kṛpayā parayā yutaḥ

Translation

その肢体は骨と皮ばかりに覆われ、幾度も苦しげに息をついていた。これを見て、最勝の聖仙は深い憐れみに満たされた。

Word by Word

• अस्थि-चर्म: bones and skin
• अस्थि-चर्म: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: अस्थि (प्रातिपदिक) + चर्मन् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1st/2nd), एकवचन; समासः इतरेतर-द्वन्द्वः (bones and skin)

• पिनद्ध-अङ्गम्: whose limbs were covered/wrapped
• पिनद्ध-अङ्गम्: Viśeṣaṇa (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: पि-नह् (धातु) + अङ्ग (प्रातिपदिक)
• Form: क्त (past passive participle) पिनद्ध; नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन; समासः कर्मधारय/तत्पुरुषभावः (पिनद्धम् अङ्गम् यस्य/पिनद्ध-अङ्गम्) विशेषणम् (qualifying तम्/प्रेतम्)

• निश्वसन्तम्: breathing/sighing
• निश्वसन्तम्: Viśeṣaṇa (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: नि-श्वस् (धातु)
• Form: शतृ (present active participle), नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन; विशेषणम् (qualifying तम्)

• मुहुः: again and again
• मुहुः: Kriyā-viśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: मुहुः (अव्यय)
• Form: अव्ययम्; क्रियाविशेषण (adverb)

• मुहुः: repeatedly
• मुहुः: Kriyā-viśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: मुहुः (अव्यय)
• Form: अव्ययम्; पुनरुक्ति (reduplication for emphasis)

• तम्: him/that one
• तम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन; सर्वनाम

• दृष्ट्वा: having seen
• दृष्ट्वा: Pūrvakāla-kriyā (पूर्वकालक्रिया)
• Type: Verb
• Root: दृश् (धातु)
• Form: क्त्वान्त अव्यय (Gerund/Absolutive), धातुः दृश् (to see)

• सः: he
• सः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; सर्वनाम

• मुनि-श्रेष्ठः: the best of sages
• मुनि-श्रेष्ठः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: मुनि (प्रातिपदिक) + श्रेष्ठ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; समासः षष्ठी-तत्पुरुषः (मुनीनां श्रेष्ठः)

• कृपया: with compassion
• कृपया: Karaṇa (करण)
• Type: Noun
• Root: कृपा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, तृतीया (3rd/Instrumental), एकवचन

• परया: supreme/great
• परया: Viśeṣaṇa (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: परा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, तृतीया (3rd/Instrumental), एकवचन; विशेषणम् (qualifying कृपया)

• युतः: endowed (with)
• युतः: Viśeṣaṇa (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: यु (धातु)
• Form: क्त (past passive participle) ‘युक्त’; पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; विशेषणम् (qualifying सः/मुनिश्रेष्ठः)

Speaker

Narrator (Purāṇic narration; specific speaker not explicit in this single verse)

Verse Rasa

Primary Rasa: karuna

Secondary Rasa: bhayanaka

Sandhi Resolution Notes

Sandhi Resolution Notes: अस्थिचर्म = अस्थि + चर्म (समास); पिनद्धांगम् = पिनद्ध + अङ्गम्; मुनिश्रेष्ठः = मुनि + श्रेष्ठः (समास)

FAQs

What scene does this verse describe in the Padma Purana?

It depicts a severely emaciated being—reduced to “bone and skin,” struggling to breathe—prompting a great sage to respond with deep compassion.

What ethical lesson is emphasized here?

The verse highlights karuṇā (compassion) as a hallmark of saintly character: the wise do not ignore suffering but are moved to mercy and help.

Why does the text stress the repeated, labored breathing (muhur muhuḥ)?

It intensifies the depiction of distress and fragility, making the suffering unmistakable and justifying the sage’s immediate surge of profound compassion.