Adhyaya 9

Verse 1

भीष्म उवाच । भगवन्श्रोतुमिच्छामि पितॄणां वंशमुत्तमम् । रवेश्च श्राद्धदेवस्य सोमस्य च विशेषतः

ビーシュマは言った。「尊き御方よ、私はピトリ（祖霊）たちの最上の系譜をお聞きしたい。とりわけ、シュラッダ（供養儀礼）を司るラヴィ（太陽神）と、またソーマ（月神）についてである。」

Verse 2

पुलस्त्य उवाच । हंत ते कथयिष्यामि पितॄणां वंशमुत्तमम् । स्वर्गे पितृगणाः सप्त त्रयस्तेषाममूर्तयः

プラスタヤは言った。「よいだろう、汝にピトリ（祖霊）たちの最上の系譜を語ろう。天界には七つのピトリの群があり、そのうち三つは無形である。」

Verse 3

मूर्तिमंतोथ चत्वारः सर्वेषाममितौजसां । अमूर्त्तयः पितृगणा वैराजस्य प्रजापतेः

そして四つは有形として現れ、いずれも量り知れぬ光輝を備えていた。さらにピトリの群には無形のものがあり、それらはヴァイラージャ・プラジャーパティに属する。

Verse 4

यजन्ति यान्देवगणा वैराजा इति विश्रुताः । ये वै ते योगविभ्रष्टाः प्रापुर्लोकान्सनातनान्

神々の群れが礼拝する諸世界――ヴァイラージャ界として名高いそれら――は、ヨーガより逸れた者でさえ到達し、永遠の世界に至る。

Verse 5

पुनर्ब्रह्मदिनांते तु जायंते ब्रह्मवादिनः । संप्राप्य तां स्मृतिं भूयो योगं सांख्यमनुत्तमम्

しかしブラフマーの日の終わりには、ブラフマンを説く者たちは再び生まれ、かの記憶を取り戻して、無上のヨーガとサーンキヤに再び到達する。

Verse 6

सिद्धिं प्रयांति योगेन पुनरावृत्तिदुर्ल्लभाम् । योगिनामेव देयानि तस्माच्छाद्धानि दातृभिः

ヨーガによって彼らは、再び生まれに戻ることの稀なる成就を得る。ゆえに供養をなす者は、シュラーダ（śrāddha）の儀礼をとりわけヨーギンに捧げるべきである。

Verse 7

एतेषां मानसी कन्या पत्नी हिमवतो मता । मैनाकस्तस्य दायादः क्रौचस्तस्य सुतोभवत्

これらのうち、心より生まれた乙女がヒマヴァーンの妻とみなされた。その血統からマイナーカが現れ、クラウチャはその子となった。

Verse 8

क्रौंचद्वीपः स्मृतो येन चतुर्थो धृतसंयुतः । मेना तु सुषवे तिस्रः कन्या योगवतीस्ततः

その地はクラウンチャ・ドヴィーパと記憶される、ドゥリティに結びつく第四の大陸である。ついでメナーは三人の娘を産み、いずれもヨーガの力を具えていた。

Verse 9

उमैकपर्णा पर्णा च तीव्रव्रतपरायणाः । रुद्रस्यैका भृगोश्चैका जैगीषव्यस्य चापरा

ウマー、エーカパルナー、パルナー—厳しい誓戒に堅く住する者たち—は、やがて：一人はルドラの妃となり、一人はブリグの妻となり、もう一人はジャイギーシャヴィヤの妻となった。

Verse 10

दत्ता हिमवता बालाः सर्वलोकतपोधिकाः । पितॄणां लोकसंगीतं कथयामि शृणुष्व तत्

ヒマヴァーンはその乙女たちを嫁がせた—その苦行の功徳はあらゆる世界に勝っていた。いま、祖霊ピトリ（Pitṛ）の界とその調和ある秩序を語ろう；それを聴け。

Verse 11

लोकाः सोमपथा नाम यत्र मारीचनंदनाः । वर्त्तंते येन पितरो यान्देवा भावयन्त्यलम्

「ソーマパター（Somapathā）」と呼ばれる諸世界があり、そこにはマリーチの子孫が住む。その道／領域を通ってピトリ（祖霊）は進み、神々は大いに彼らを養い、また彼らによって支えられる。

Verse 12

अग्निष्वात्ता इति ख्याता यज्वानो यत्र संस्थिताः । अच्छोदा नाम तेषां तु कन्याभूद्वरवर्णिनी

そこにはアグニシュヴァッタ（Agniṣvātta）と称される祭祀の司祭（yajvāna）が住していた。その中にアッチョダー（Acchodā）という乙女があり、肌はすぐれて輝いていた。

Verse 13

अच्छोदं च सरस्तत्र पितृभिर्निर्मितं पुरा । अच्छोदाथ तपश्चक्रे दिव्यं वर्षसहस्रकम्

そこに、いにしえにピトリ（祖霊）によって「アッチョダ（Acchoda）」という湖が造られた。ついでアッチョダーは神聖なる苦行を千年のあいだ修した。

Verse 14

आजग्मुः पितरस्तुष्टा दास्यन्तः किल ते वरम् । दिव्यरूपधराः सर्वे दिव्यमाल्यानुलेपनाः

満ち足りたピトリ（祖霊）たちは来臨し、まことに汝に恩寵の賜物を授けようとした。皆、天なる姿を帯び、天上の花鬘と聖なる香油に飾られていた。

Verse 15

सर्वे प्रधाना बलिनः कुसुमायुधसन्निभाः । तन्मध्येमावसुं नाम पितरं वीक्ष्य सांगना

彼らは皆、首座にして力強く、花を武器とするカーマに似ていた。そのただ中で、女たちは「マーヴァス」と名づくピトリを見て、目を留めた。

Verse 16

वव्रे वरार्थिनी संगं कुसुमायुधपीडिता । योगाद्भ्रष्टा तु सा तेन व्यभिचारेण भामिनी

花を武器とする神カーマに責め立てられ、夫を求める情熱の女は伴侶を選んだ。だがその不貞の行いによって、彼女はヨーガの修持から堕した。

Verse 17

धरान्न स्पृशते पूर्वं प्रयाताथ भुवस्तले । तथैवामावसुर्योयमिच्छां चक्रे न तां प्रति

先に地に触れることなく、彼は去って世の表を行き巡った。同じく、新月の日の太陽たるアマーヴァスも欲念を起こしたが、それは彼女に向けられたものではなかった。

Verse 18

धैर्येण तस्य सा लोके अमावास्येति विश्रुता । पितॄणां वल्लभा यस्माद्दत्तस्याक्षयकारिका

その不動の堅忍によって、その日は世に「アマーヴァーシャー」として名高くなった。ピトリに愛され、この日に捧げる施しは功徳が尽きることがないからである。

Verse 19

अच्छोदाधोमुखी दीना लज्जिता तपसः क्षयात् । सा पितॄन्प्रार्थयामास पुनरात्मसमृद्धये

アッチョダーはうなだれて悲嘆し—苦行の力が尽きたことを恥じ—自らの内なる繁栄の回復を求めて、ふたたび祖霊（ピトリ）に嘆願した。

Verse 20

विलज्जमाना पितृभिरिदमुक्ता तपस्विनी । भविष्यमथ चालोक्य देवकार्यं च ते तदा

そのとき、恥じ入る苦行の女は祖霊ピトリたちにこのように語りかけられ、同時に彼らは未来と、彼女に課された神の御業をも見定めた。

Verse 21

इदमूचुर्महाभागाः प्रसाद शुभयागिरा । दिवि दिव्यशरीरेण यत्किंचित्क्रियते बुधैः

幸いなる者たちは、慈しみ深く瑞祥の言葉でこう告げた。「天において、神妙なる身をもって賢者がなすいかなる行いも…」。

Verse 22

तेनैव तत्कर्मफलं भुज्यते वरवर्णिनी । सद्यः फलंति कर्माणि देवत्वे प्रेत्यमानुषे

まさにその因によって、麗しき肌の御方よ、その行いの果は味わわれる。業はただちに実を結ぶ—神位を得るにせよ、死後に人として生まれるにせよ。

Verse 23

तस्मात्त्वं सुकृतं कृत्वा प्राप्स्यसे प्रेत्य यत्फलम् । अष्टाविंशे भवित्री त्वं द्वापरे मत्स्ययोनिजा

ゆえに、功徳を積めば、死後にその果報を得るであろう。第二十八（の時代）に、汝はドヴァーパラ・ユガにおいて、魚の胎より生まれる者となる。

Verse 24

व्यतिक्रमात्पितॄणां तु कष्टं कुलमवाप्स्यसि । तस्माद्राज्ञो वसोः कन्या त्वमवश्यं भविष्यसि

祖霊に対するしかるべき道を踏み越えたゆえに、汝の一族は苦難を受ける。ゆえに汝は必ずやヴァス王の娘となる。

Verse 25

कन्यात्वे देवलोकांस्तान्पुनः प्राप्स्यसि दुर्ल्लभान् । पराशरस्य वीर्येण पुत्रमेकमवाप्स्यसि

乙女の身にあって、汝は再び得難き天界の諸世界に至るであろう。さらにパラーシャラの威力により、ただ一人の子を授かる。

Verse 26

द्वीपे तु बदरीप्राये बादरायणमप्युत । स वेदमेकं बहुधा विभजिष्यति ते सुतः

またバダリー近き島のごとき地に、バーダラーヤナも現れる。汝の子は一つのヴェーダを多くに分かつであろう。

Verse 27

पौरवस्यात्मजौ द्वौ तु समुद्रांशस्य शंतनोः । विचित्रवीर्यस्तनयस्तथा चित्रांगदो नृपः

さて、プーラヴァの系譜において—大海の分身たるシャンタヌには—二人の王子があった。すなわち王チトラーンガダと、ヴィチトラヴィールヤである。

Verse 28

इमावुत्पाद्य तनयौ क्षेत्रजौ तस्य धीमतः । प्रौष्ठपद्यष्टकाभूयः पितृलोके भविष्यसि

この賢者のために、クシェートラ（定められた生殖）によって二人の子をもうけたのち、汝は再びプローシュタパダーのアシュタカーとなり、ピトリ（祖霊）の世界に住まうであろう。

Verse 29

नाम्ना सत्यवती लोके पितृलोके तथाष्टका । आयुरारोग्यदा नित्यं सर्वकामफलप्रदा

人の世では彼女はサティヤヴァティー（Satyavatī）と呼ばれ、祖霊の界（ピトリローカ）ではアシュタカー（Aṣṭakā）と称される。常に長寿と無病の安寧を授け、あらゆる願いの果報を与える。

Verse 30

भविष्यसि परे लोके नदी त्वं च गमिष्यसि । पुण्यतोया सरिच्छ्रेष्ठा लोकेष्वच्छोदनामिका

来世において、汝は河となって流れゆく。汝の水は聖なるもの。諸河のうち最勝として、諸世界にてアッチョダー（Acchodā）と名づけられよう。

Verse 31

इत्युक्ता सा गणैस्तैस्तु तत्रैवांतरधीयत । साप्यापचारित्रफलं मया यदुदितं पुरा

その従者たちにかく告げられるや、彼女はその場で姿を消した。これもまた、かつて私が説いた非行の果報である。

Verse 32

विभ्राजो नाम ये चान्ये दिवि संति सुवर्चसः । लोका बर्हिषदो यत्र पितरः संति सुव्रताः

天には、ヴィブラージャ（Vibhrājas）と呼ばれる輝ける者たち、また他の光明に満ちた者たちがいる。そこにはまたバルヒシャド（Barhiṣad）の諸世界があり、祖霊たるピトリ（Pitṛ）が清き戒めに堅く住する。

Verse 33

यत्र बर्हिषि युक्तानि विमानानि सहस्रशः । संकल्पपादपा यत्र तिष्ठंति फलदायिनः

そこでは、聖なる祭草（バルヒス）の上に、幾千もの天の車が整然と並ぶ。そこにはまた、願いを成就する樹々が立ち、望むままの果を授ける。

Verse 34

यदभ्युदयशालासु मोदंते श्राद्धदायिनः । ये दानवासुरगणा गंधर्वाप्सरसां गणाः

シュラッダ（śrāddha）を捧げる者たちは繁栄の殿堂で歓喜する。そこにはまた、ダーナヴァとアスラの群れ、そしてガンダルヴァとアプサラスの大衆もいる。

Verse 35

यक्षरक्षोगणास्ते च यजंति दिवि देवताः । पुलस्त्यपुत्राः शतशस्तपोयोगबलान्विताः

そのヤクシャとラークシャサの群れは、苦行とヨーガの修練から生じた力を備え、プラスタヤの子らが幾百とあって、天において神々を礼拝する。

Verse 36

महात्मानो महाभागा भक्तानामभयंकराः । एतेषां पीवरी कन्या मानसी दिवि विश्रुता

彼らは大いなる魂をもち、幸いに満ち、信奉者に無畏を授ける。その中に、ピーヴァリー（Pīvarī）という乙女があり、心より生まれた（mānasī）者として天界に名高い。

Verse 37

योगिनी योगमाता च तपश्चक्रे सुदारुणं । प्रसन्नो भगवांस्तस्या वरं वव्रे तु सा ततः

ヨーギニー、すなわちヨーガの母は、きわめて苛烈な苦行を修した。世尊は彼女に満悦し、恩寵の賜物を与えた。そこで彼女は願いの賜与を求めた。

Verse 38

योगवंतं सुरूपं च भर्तारं विजितेंद्रियम् । देहि देव प्रसन्नस्त्वं यदि ते वदतां वर

神よ、もし御心が満ちるなら、ヨーガの徳を備え、姿麗しく、諸感官を制した夫を我に授けたまえ。願いを授ける者の中の最勝者よ。

Verse 39

निर्णुदः सर्वपापानां पवित्र ऋषिसंस्तुतः । गंधपुष्पैरलंकृत्य या दिव्येत्यर्घमुत्सृजेत्

一切の罪を退ける者――清浄にしてリシたちに讃えられる者は、香と花で供物を飾り、「おお、神聖なる御方よ」と唱えてアルギャ（供水）を捧げるべきである。

Verse 40

भविष्यति च ते कन्या कृत्तीनामाथ योगिनी । पांचालपतये देया सात्वताय तु सा तदा

そして汝には、クリッティと名づけられるヨーギニーの娘が生まれる。その時、彼女はパンチャーラの主、サートヴァタに嫁がせるべきである。

Verse 41

जननी ब्रह्मदत्तस्य योगसिद्धांतगा स्मृता । कृष्ण गौरश्च शंभुश्च भविष्यंति च ते सुताः

ブラフマダッタの母は、ヨーガ成就の教義に安住する者として記憶される。汝の息子たちはクリシュナ、ガウラ、そしてシャンブーとなる。

Verse 42

सर्वकामसमृद्धेषु विमानेष्वपि पावनाः । किं पुनः श्राद्धदा विप्रा भक्तिमंतः क्रियान्विताः

あらゆる望みの享楽に満ちた天上のヴィマーナでさえ浄めとなる。ましてや、信愛（バクティ）に満ち、正しい作法をもってシュラッダ（祖霊供養）を捧げるバラモンたちは、なおさらである。

Verse 43

गौर्नाम कन्या येषां तु मानसी दिवि राजते । सुकन्या दयिता पत्नी साध्यानां कीर्तिवर्द्धिनी

彼らの中に、ガウルと名づけられた乙女――心より生まれし者――が天に輝く。この気高き乙女、愛される妻は、サーディヤたちの妃となり、その名声を増し広げる。

Verse 44

मरीचिगर्भनामानो लोके मार्तंडमंडले । पितरो यत्र तिष्ठंति हविष्मंतोंगिरः सुताः

太陽界、マールタンḍa（Mārtaṇḍa）の光輪には、世にマリーチガルバ（Marīcigarbhā）と称される祖霊ピトリが住し、そこにハヴィシュマーン（Haviṣmān）とアンギラス（Aṅgiras）の子らがとどまる。

Verse 45

तीर्थश्राद्धप्रदा यांति यत्र क्षत्रियसत्तमाः । राज्ञां तु पितरस्ते वै स्वर्गभोगफलप्रदाः

最勝のクシャトリヤ（Kṣatriya）が赴くところ、そこでは聖なるティールタ（tīrtha）にて修されるシュラーダ（śrāddha）の功徳が得られる。まことに王たちの祖霊ピトリは、天上の歓楽を享受する果報を授ける。

Verse 46

एतेषां मानसी कन्या यशोदा नाम विश्रुता । पत्नी यांशुमतः श्रेष्ठा स्नुषा पंचजनस्य च

彼らのうちに、意より生まれた娘があり、名をヤショーダー（Yaśodā）と称して世に知られた。彼女はヤーンシュマト（Yāṃśumat）の最上の妻であり、またパンチャジャナ（Pañcajana）の嫁でもあった。

Verse 47

जनन्यथ दिलीपस्य भगीरथपितामही । लोकाः कामदुघा नाम कामभोगफलप्रदाः

やがて彼女はディリーパ（Dilīpa）の母となり、バギーラタ（Bhagīratha）の父方の祖母となった。彼女より「カーマドゥガー」（Kāmadhughā）と呼ばれる諸界が現れ、望む享楽の果を授ける。

Verse 48

सुस्वधा नाम पितरो यत्र तिष्ठन्ति ते सुताः । आज्यपा नाम लोकेषु कर्दमस्य प्रजापतेः

ススヴァダー（Susvadhā）と呼ばれる祖霊ピトリが住するところ—それらが彼らの子である。さらに諸世界には、アージャパー（Ājyapā）と名づけられる祖霊ピトリもあり、プラジャーパティ・カルダマ（Kardama）に属する。

Verse 49

पुलहाग्रजदायादा वैश्यास्तान्भावयंति ह । यत्र श्राद्धकृतः सर्वे पश्यंति युगपद्गताः

そこでは、プラハの兄の子孫たるヴァイシャたちが、まことに彼ら（祖霊）を招き、満足させる。そしてその地において、シュラーダ（śrāddha）を修した者は皆、彼らを、あたかも同時に一瞬で到来したかのように拝する。

Verse 50

मातृभ्रातृपितृस्वसॄः सखिसंबंधिबांधवान् । अपिजन्मायुतैर्दृष्टाननुभूतान्सहस्रशः

母、兄弟、父、姉妹、友、親類、縁者――幾万の生にわたり見、幾千にも遭い交わしたとしても――それでも真に「わがもの」として永く留まることはない。

Verse 51

एतेषां मानसी कन्या विरजा नाम विश्रुता । सा पत्नी नहुषस्यासीद्ययातेर्जननी तथा

これらより、意より生まれた娘が現れ、その名をヴィラジャー（Virajā）と称して世に知られた。彼女はナフシャ（Nahuṣa）の妻となり、またヤヤーティ（Yayāti）の母ともなった。

Verse 52

एषाष्टकाभवत्पश्चाद्ब्रह्मलोकगता सती । त्रय एते गणाः प्रोक्ताश्चतुर्थं तु वदाम्यहम्

その後、彼女は「八つ組」（アシュタカー aṣṭakā）となり、貞淑にしてブラフマーの世界へと至った。これら三つの群は説き終えた。いま、第四を語ろう。

Verse 53

लोकाः सुमनसो नाम ब्रह्मलोकोपरिस्थिताः । सोमपा नाम पितरो यत्र तिष्ठंति शाश्वतं

ブラフマローカの上方には、スーマナサ（Sumanasa）と呼ばれる諸世界がある。そこに、ソーマパー（Somapā）と名づけられるピトリ（祖霊）たちが永遠に住まう。

Verse 54

धर्ममूर्तिधराः सर्वे परतो ब्रह्मणः स्मृताः । उत्पन्नाः प्रलयांते तु ब्रह्मत्वं प्राप्य योगिनः

彼らは皆、ダルマそのものの姿を帯び、ブラフマーをも超える者として記憶される。創造において生起するが、滅尽の終わりにそのヨーギーたちはブラフマンの境地に到達する。

Verse 55

कृत्वा सृष्ट्यादिकं सर्वे मानसे सांप्रतं स्थिताः । नर्मदा नाम तेषां तु कन्या तोयवहा सरित्

創造に始まる一切の働きを成し終えると、彼らは今マーナサにとどまった。そこからナर्मダー（ナルマダー）という娘が生まれた――水を運ぶ聖なる河である。

Verse 56

भूतानि पुनती या तु पश्चिमोदधिगामिनी । तेभ्यः सर्वत्र मनुजाः प्रजासर्गे च निर्मितम्

万有を清め、西の大海へと流れゆくその河より、生類の創造において、人々はあまねく各地に形づくられた。

Verse 57

ज्ञात्वा श्राद्धानि कुर्वंति धर्मभावेन सर्वदा । सर्वदा तेभ्य एवास्य प्रसादाद्योगसंततिः

正しい作法を知り、彼らは常にダルマの心をもってシュラーダ（祖霊供養）を修する。さらに、その祖霊たちの恩寵のみにより、彼には絶え間ないヨーガの相続が連綿と生じる。

Verse 58

पितॄणामादिसर्गे तु श्राद्धमेवं विनिर्मितम् । सर्वेषां राजतं पात्रमथवा राजतान्वितम्

かくして、祖霊ピトリ（Pitṛ）のための原初の創造において、シュラーダの儀はこのように定められた。すべての供物には、銀の器、あるいは少なくとも銀をあしらった器が規定される。

Verse 59

दत्तं स्वधां पुरोधाय पितॄन्प्रीणाति सर्वदा । आग्नीध्रसोमपाभ्यां तु कार्यमाप्यायनं बुधैः

供物を「スヴァダー（svadhā）」の句を先にして捧げるなら、常にピトリ（祖霊）を歓ばせる。だが賢者は、アグニードラ（Agnīdhra）とソーマパー（Somapā）への二つの供献によって、儀礼を養い強めよと説く。

Verse 60

अग्न्यभावे तु विप्रस्य पाणौ वाथ जलेपि वा । अजाकर्णेश्वकर्णे वा गोष्ठे वाथ शिवांतिके

しかしブラーフマナに火が得られぬときは、（その儀礼を）掌の上で、あるいは水の中でさえ行ってよい。あるいはアジャーカルナ（Ajākarṇa）やアシュヴァカルナ（Aśvakarṇa）にて、または牛舎にて、またはシヴァ（Śiva）の祠の近くにて。

Verse 61

पितॄणाममलं स्थानं दक्षिणादिक्प्रशस्यते । प्राचीनावीतमुदकं तिलसंत्यागमेव च

ピトリ（祖霊）にとって、汚れなきふさわしい方位として南が称えられる。また（作法は）プラーチーナーヴィータ（prācīnāvīta）の形で、水の供えをなし、さらに胡麻の供えも行うべきである。

Verse 62

खड्गिगनामामिषं चैवमन्नं श्यामाकशालयः । यवनीवारमुद्गेक्षु शुक्लपुष्प फलानि च

供物として、肉（アーミシャ āmiṣa）、シャーマーカ（śyāmāka）やシャーリ米（śāli）などの穀、ヤヴァニー（yavanī）とニーヴァーラ（nīvāra）の穀、ムドガ（mudga・緑豆）と甘蔗、さらに白い花と果実が挙げられる。

Verse 63

वल्लभानि प्रशस्तानि पितॄणामिह सर्वदा । दर्भा माषष्षष्टिकान्नं गोक्षीरं मधुसर्पिषी

ここにおいてピトリ（祖霊）に常に愛され、とりわけ称賛されるものは、ダルバ草（darbha）、マーシャ（māṣa・黒豆）、シャシュティカ米（ṣaṣṭika）で作る食、牛乳、蜂蜜、そしてギー（澄ましバター）である。

Verse 64

शस्त्राणि च प्रवक्ष्यामि श्राद्धे वर्ज्यानि यानि च । मसूर शण निष्पावा राजमाषाः कुलुत्थकाः

さらに、シュラーダ（Śrāddha）の儀礼において避けるべき供物を説こう。すなわち、レンズ豆、麻の種、ニシュパーヴァ豆、ラージャマーシャ豆、そしてクラッタ（ホースグラム）である。

Verse 65

पद्म बिल्वार्कादुत्तूर पारिभद्राटरूषकाः । न देयाः पितृकार्येषु पयश्चाजाविकं तथा

蓮華、ビルヴァ（bilva）、アルカ（arka）、ダットゥーラ（dhattūra）、パーリジャータ（pārijāta）、アタルーシャカ（aṭarūṣaka）は、祖霊のための儀礼には供えてはならない。さらに、山羊や羊の乳も与えてはならない。

Verse 66

कोद्रवोदारवरटकपित्थं मधुकातसी । एतान्यपि न देयानि पितॄभ्यः श्रियमिच्छता

繁栄を願う者は、祖霊ピトリ（Pitṛ）に、たとえ次のものでも供えてはならない。すなわち、コードラヴァ穀、オーダーラ、ヴァラタ、カピットゥハの果実、マドゥカ、そしてアータシ（亜麻仁）である。

Verse 67

पितृन्प्रीणाति यो भक्त्या ते पुनः प्रीणयंति तं । यच्छंति पितरः पुष्टिं स्वांगारोग्यं प्रजाफलम्

信愛をもって祖霊ピトリ（Pitṛ）、すなわち祖先の父たちを喜ばせる者がいれば、彼らもまたその人を喜び給う。ピトリは滋養と力、わが身の健やかさ、そして子孫という果報を授ける。

Verse 68

देवकार्यादपि पुनः पितृकार्यं विशिष्यते । देवताभ्यः पितॄणां तु पूर्वमाप्यायनं स्मृतम्

神々（デーヴァ）への儀礼にもまして、祖霊ピトリへの儀礼はすぐれているとされる。伝承は、神々に先立ってまず祖先を満たすべしと記憶しているからである。

Verse 69

शीघ्रप्रसादास्त्वक्रोधा निस्संगाः स्थिर सौहृदाः । शांतात्मानः शौचपराः सततं प्रियवादिनः

彼らは赦しが早く、怒りなく、執着を離れ、友情に堅固である。心は静まり、清浄を尊び、常にやさしい言葉を語る。

Verse 70

भक्तानुरक्ताः सुखदाः पितरः पर्वदेवताः । हविष्मतामाधिपत्ये श्राद्धदेवः स्मृतो रविः

ピトリ（祖霊）は、信奉者に慈しみを寄せ、安楽を授けるゆえに、聖なる時節の神々とみなされる。また供物（ハヴィス）を捧げる者の中では、ラヴィ（太陽）がシュラッダ（śrāddha）儀礼の主宰神として想起される。

Verse 71

एतद्धि सर्वमाख्यातं पितृवंशानुकीर्त्तनम् । पुण्यं पवित्रमारोग्यं कीर्त्तनीयं नृभिः सदा

かくして祖先の系譜を語るこの全ての説話は説き明かされた。これは功徳あり、清めとなり、健やかさの因ともなる。ゆえに人々は常にこれを誦すべきである。

Verse 72

भीष्म उवाच । श्रुत्वैतदखिलं भूयः पराभक्तिरुपस्थिता । श्राद्धकालं विधिं चैव श्राद्धमेव तथैव च

ビーシュマは言った。「これら一切を聞いて、私のうちに最高の帰依が再び起こった。いま、シュラッダ（śrāddha）の時、作法、そしてシュラッダそのものを余すところなく語ってほしい。」

Verse 73

श्राद्धेषु भोजनीया ये श्राद्धवर्ज्या द्विजातयः । कस्मिन्वासरभागे तु पितृभ्यः श्राद्धमारभेत्

シュラッダ（śrāddha）において、供食すべき二度生まれ（dvija）は誰で、またシュラッダから除くべき二度生まれは誰か。さらに、祖霊ピトリ（Pitṛ）に捧げるシュラッダは一日のどの時分に始めるべきか。

Verse 74

अन्नं दत्तं कथं याति श्राद्धे वै ब्रह्मवित्तम । विधिना केन कर्त्तव्यं कथं प्रीणाति तान्पितॄन्

おお、ブラフマンを知る者のうち最勝なる方よ、シュラーダ（śrāddha）に供えられた食は、いかにして亡き者に届くのですか。いかなる作法により行うべきで、いかにして祖霊たるピトリ（Pitṛ）を満たすのでしょうか。

Verse 75

पुलस्त्य उवाच । कुर्यादहरहः श्राद्धमन्नाद्येनोदकेन च । पयोमूलफलैर्वापि पितृभ्यः प्रीतिमावहन्

プラスタヤは言った。「日々シュラーダ（śrāddha）を行い、食と水とを供えるべきである。あるいは乳、根、果をもってしてもよい。かくして祖霊（pitṛ）に歓喜をもたらす。」

Verse 76

नित्यं नैमित्तिकं काम्यं त्रिविधं श्राद्धमुच्यते । नित्यं तावत्प्रवक्ष्यामि अर्घ्यावाहनवर्जितम्

シュラーダ（śrāddha）は三種と説かれる。すなわち日々のニティヤ（nitya）、折々のナイミッティカ（naimittika）、願いのためのカーミヤ（kāmya）である。まず、アルギャ（arghya）の供えとアーヴァーハナ（āvāhana：招請）を伴わぬ日々のシュラーダを説こう。

Verse 77

अदैवतं विजानीयात्पार्वणं पर्व सुस्मृतम् । पार्वणं त्रिविधं प्रोक्तं शृणु यत्नान्महीपते

「アダイヴァタ（adaivata）」とは、パールヴァナ（Pārvaṇa）の儀礼、すなわちパルヴァン（Parvan）の行としてよく知られるものだと知るべきである。パールヴァナは三種と宣言されている—王よ、心して聞け。

Verse 78

पार्वणेय नियोज्यास्तु तान्शृणुष्व नराधिप । पंचाग्निः स्नातकश्चैव त्रिसौपर्णः षडंगवित्

王よ、パールヴァナ（Pārvaṇa）の儀に任ずべき者たちを聞け。五つの聖火を守る者、スナータカ（Snātaka：ヴェーダの学修を終えた者）、三つのスパルナ（Suparṇa）讃歌を知る者、そして六支（ヴェーダーンガ）に通じた者である。

Verse 79

श्रोत्रियः श्रोत्रियसुतो विधिवाक्यविशारदः । सर्वज्ञो वेदवान्मंत्री ज्ञानवंशकुलान्वितः

彼はヴェーダに通暁する学匠であり、また学匠の子で、聖典の戒めの言葉を解釈することに巧みである。あまねく知を備え、ヴェーダの学を具し、賢明なる助言者として、知に根ざす家系と伝統を受け継ぐ。

Verse 80

त्रिणाचिकेतस्त्रिमधुः श्रुतेष्वन्येषु संस्थितः । पुराणवेत्ता ब्रह्मज्ञः स्वाध्यायी जपतत्परः

彼は三重のナーチケータ祭式を修し、「三つのマドゥ」の教えを知り、ヴェーダおよび他の聖典に堅く立つ。プラーナに通じ、ブラフマンを悟り、自習に励み、つねにジャパ（聖なる唱誦）に専心する。

Verse 81

ब्रह्मभक्तः पितृपरः सूर्यभक्तोथ वैष्णवः । ब्राह्मणो योगनिष्ठात्मा विजितात्मा सुशीलवान्

彼はブラフマーの信徒であり、祖霊供養に篤く、太陽を礼拝し、またヴァイシュナヴァでもある。すなわち彼はバラモンで、ヨーガに堅住し、自制に勝れ、品行高潔である。

Verse 82

एते तोष्याः प्रयत्नेन वर्जनीयानिमान्शृणु । पतितस्तत्सुतः क्लीबः पिशुनो व्यंगरोगितः

これらの人々は努めて満足させるべきである。いま、避けるべき者を聞け――堕落した者とその子、不能の者、讒言する者、そして身体の欠損や病に悩む者である。

Verse 83

सर्वे ते श्राद्धकाले तु त्याज्या वै धर्मदर्शिभिः । पूर्वेद्युरपरेद्युर्वा विनीतांश्च निमंत्रयेत्

このような者たちは、ダルマを見極める人々によって、シュラーダ（śrāddha）の時にはまことに退けられるべきである。前日または翌日に、慎み深く相応しい人々を招くがよい。

Verse 84

निमंत्रितांश्च पितर उपतिष्ठंति तान्द्विजान् । वायुभूतानि गच्छंति तथासीनानुपासते

招かれると、ピトリ（祖霊）は二度生まれの者のもとに侍する。風のような微妙な姿となって来たり、かくして近くに留まり、座す者に仕える。

Verse 85

दक्षिणं जानुचालभ्य वामं पात्यनिमंत्रयेत् । अक्रोधनैः शौचपरैः सुस्नातैर्ब्रह्मवादिभिः

右膝を立てて前に置き、左を低くして坐し、招請すべし。それは梵（ブラフマン）を知る者が、怒りなく、清浄を守り、よく沐浴して行う。

Verse 86

भवितव्यं भवद्भिस्तु मया च श्राद्धकर्मणि । पितृयज्ञं विनिर्वर्त्य तर्पणाख्यं तु योग्निमान्

汝らと我とは、しかるべくシュラーダの行に与るべし。ピトリ・ヤジュニャを成し終えたのち、戒律ある修行者はタルパナと名づくる供養、すなわち祖霊への灌水を行う。

Verse 87

पिंडान्वाहार्यकं कुर्याच्छ्राद्धमिंदुक्षये तथा । गोमयेनानुलिप्ते तु दक्षिणाप्लवनस्थले

また月の欠けゆく時に、ピンダ・アンヴァーハーリヤカのシュラーダを行うべし。牛糞でその地を塗り、南方の供献・灌水の場（ダクシナー・プラヴァナ）にて修す。

Verse 88

श्राद्धं समारभेद्भक्त्या गोष्ठे वा जलसन्निधौ । अग्निमान्निर्वपेत्पित्र्यं चरुं वा सक्तुमुष्टिभिः

信心をもってシュラーダを始めよ。牛舎においても、水の近くにおいてもよい。火の前にて祖霊の供物（ピトリヤ）を捧げるべし。すなわち、カル（炊いた米粥）またはサクトゥ（炒った穀・粉）を手に取り供える。

Verse 89

पितृभ्यो निर्वपामीति सर्वं दक्षिणतो न्यसेत् । अभिघार्य ततः कुर्यान्निर्वापत्रयमग्रतः

「これをピトリ（祖霊）に供えます」と唱えて、すべてを南方に置くべきである。次いでギーの供献を注ぎ、前方に三度の供物をなすべし。

Verse 90

ते वितस्त्यायताः कार्याश्चतुरङ्गुलविस्तृताः । दर्वीत्रयं च कुर्वीत खादिरं रजतान्वितम्

それらは一拃の長さ、四指の幅に作るべきである。さらにカディラ材で作り銀を施した柄杓を三つ整えるべし。

Verse 91

रत्निमात्रं परिश्लक्ष्णं हस्ताकाराग्रमुत्तमम् । उदपात्राणि कांस्यस्य मेक्षणं च समित्कुशम्

ラトニ（手のひら幅）ほどの長さで、滑らかに仕上げられ、先端が手の形をなす優れた器具を備える。さらに水のための青銅の器、柄杓、薪、そしてクシャ草を整えるべし。

Verse 92

तिलपात्राणि सद्वासो गंधधूपानुलेपनम् । आहरेदपसव्यं च सर्वं दक्षिणतः शनैः

胡麻を満たした器を、良き衣、香、薫香、塗香とともに携えるべし。さらに右側をゆるやかに進み、反時計回り（アパサヴィヤ）にてこれら一切を運ぶべし。

Verse 93

एवमासाद्य तत्सर्वं भवनस्योत्तरेंतरे । गोमयेनानुलिप्तायां गोमूत्रेण च मंडलम्

このようにして一切を得て整え、家の北側の内奥において—その場を牛糞で塗り清めたのち—さらに牛尿によって儀礼の円（マンダラ）を描くべし。

Verse 94

साक्षताभिः सपुष्पाभिरद्भिः सव्यापसव्यवत् । विप्राणां क्षालयेत्पादावभिवंद्य पुनःपुनः

欠けぬ米粒と花を混ぜた清水にて、婆羅門たちの御足を洗い、左より右へと恭しく巡りつつ、幾度も礼拝せよ。

Verse 95

आसनेषूपविष्टेषु दर्भवत्सु विधानतः । उपस्पृष्टोदकान्विप्रानुपवेश्यानुमंत्रयेत्

規定に従い、ダルバ草を敷いた座に婆羅門が正しく着座し、浄めとして水に触れる作法を終えたなら、次に儀式のために座を整え、相応の真言をその上に誦せよ。

Verse 96

द्वौ दैवे पितृकृत्ये त्रीनेकैकं चोभयत्र वा । भोजयेदीश्वरोपीह न कुर्याद्विस्तरं बुधः

神々への儀礼には二人の婆羅門を、祖霊への儀礼には三人を供養して食を施し、あるいは両儀礼にそれぞれ一人ずつとせよ。力ある家長といえどもここではこの数にとどめ、賢者は華美な誇示をなすべからず。

Verse 97

दैवपूर्वं निवेद्याथ विप्रानर्घादिना बुधैः । अग्नौ कुर्यादनुज्ञातो विप्रैर्विप्रो यथाविधि

まず神々の御力にしかるべく奉告し供えたのち、賢者はアルギャなどの供物をもって婆羅門を敬い奉れ。次いで婆羅門の許しを得て、婆羅門は定めの作法により聖火に火供を修せよ。

Verse 98

स्वगृह्योक्तेन विधिना काले कृत्वा समंततः । अग्नीषोममयाभ्यां तु कुर्यादाप्यायनं बुधः

しかるべき時に、自らのグリヒヤ・スートラに説かれる作法に従い、周囲すべてにわたり儀礼を修したのち、賢者はアグニとソーマより成る供献によって、アーピヤーヤナ（āpyāyana）—充足・増益の作法—を行うべし。

Verse 99

दक्षिणाग्नौ प्रणीतेन स एवाग्निर्द्विजोत्तमः । यज्ञोपवीतान्निर्वर्त्य ततः पर्युक्षणादिकम्

その火を南方の聖火（ダクシナ―アグニ）へ導いたなら、まさにその火—おお、最勝の再生者よ—をもってヤジュニョーパヴィータ（聖紐）の儀を成就し、その後にパリュクシャナ（灑水）など随伴の作法を行うべし。

Verse 100

प्राचीनावीतिना कार्यमेतत्सर्वं विजानता । लब्ध्वा तस्माद्विशेषेण पिंडान्कुर्वीत चोदकं

これら一切を知る者は、聖紐をプラーチーナーヴィータの掛け方にして行うべきである。ゆえに、ふさわしい時と具を得たなら、とりわけピṇḍa（団子供物）と、それに伴う水の供養を整えるべし。

Verse 101

दद्यादुदकपात्रैस्तु सलिलं सव्यपाणिना । दद्यात्सर्वं प्रयत्नेन दमयुक्तो विमत्सरः

水の器をもって、左手により水を供えよ。さらに、あらゆるものを努めて捧げ、心を制し、ねたみを離れて行うべし。

Verse 102

विधाय रेखां यत्नेन निर्वपेदवनेजनं । दक्षिणाभिमुखः कुर्यात्ततो दर्भान्निधाय वै

努めて一筋の線を引き、ついで浄めの供物を置け。南に面してこれを行い、その後ダルバ草を敷き置くべし。

Verse 103

निधाय पिंडमेकैकं सर्वं दर्भोपरिक्रमात् । निर्वपेदथ दर्भेषु नामगोत्रानुकीर्तनैः

ピṇḍaを一つ一つ据え、すべてをクシャ草で巡らせ囲んだのち、クシャ草の上に供え、名とゴートラ（氏族）を唱えて捧げよ。

Verse 104

तेषु दर्भेषु तं हस्तं विमृज्याल्लेपभागिनां । तथैव च जपं कुर्यात्पुनः प्रत्यवनेजनम्

糊の残りや不浄に触れたその手を、ダルバ草にて拭い清めよ。しかる後、同じ作法によりジャパの誦持を再開し、ふたたび浄めのすすぎを行うべし。

Verse 105

जलयुक्तं नमस्कृत्य गंधधूपार्चनादिभिः । एवमावाह्य तत्सर्वं वेदमंत्रैर्यथोदितैः

水を供えて礼拝し、香・薫香・供養などをもって、かくのごとく定めのとおり、ヴェーダのマントラにより一切を招請すべし。

Verse 106

एकाग्नरेकएवाद्भिर्निर्वपेद्दर्विकां तथा । ततः कृत्वा नरो दद्यात्पितृभ्यस्तु कुशान्बुधः

ただ一つの聖火を用い、水を添えて、柄杓にて正しく供物を捧げよ。しかる後、賢者はクシャ草をピトリ（祖霊）に供えるべし。

Verse 107

ततः पिंडादिकं कुर्यादावाहनविसर्जनम् । ततो गृहीत्वा पिंडेभ्यो मात्राः सर्वाः क्रमेण तु

次に、ピンダ供をはじめとする諸作法を、招請と送遣とともに行うべし。さらにピンダより分量を取り、定められた取り分を順次に供え、または分かち与えよ。

Verse 108

तानेव विप्रान्प्रथममाशयित्वा च मानवः । वर्णयन्भोजयेदन्नमिष्टं पूर्तं च सर्वदा

まずそのブラーフマナたちを座らせ、常に食をもって供養すべし。祭祀の供物（イシュタ）と公益の施与（プールタ）のいずれをも備え、敬ってその徳を讃えつつ饗応せよ。

Verse 109

वर्जयेत्क्रोधपरतां स्मरन्नारायणं हरिम् । तृप्तान्ज्ञात्वा पुनः कुर्याद्विकिरं सार्ववर्णिकं

ナーラーヤナ、ハリを念じつつ、怒りに駆られることを避けよ。すべての者が満ち足りたと確かめたのち、供物・食をあらゆる階層に偏りなく再び施し分けるべきである。

Verse 110

विधृत्य सोदकं त्वन्नं सतिलं प्रक्षिपेद्भुवि । आचांतेषु पुनर्दद्याज्जलं पुष्पाक्षतोदकम्

水と胡麻を混ぜた食を取り、それを地に投じるべきである。ついでアーチャマナ（浄飲の作法）を行った後、花と欠けぬ米粒を交えた水をあらためて供える。

Verse 111

स्वधावाचनकं सर्वं पिंडोपरि समाचरेत् । देवाद्यंतं प्रकुर्वीत श्राद्धनाशोन्यथा भवेत्

ピンダ（祖霊への供団）の上で、スヴァダー（Svadhā）の諸句をすべて誦すべきである。神々から始めて終わりまで順序正しく行わねばならず、さもなくばシュラーダ（śrāddha）の儀は損なわれる。

Verse 112

विसृज्य विप्रान्प्रणतस्तेषां कृत्वा प्रदक्षिणम् । दक्षिणांदिशमाकांक्षन्पितॄनुद्दिश्य मानवः

ブラーフマナたちに恭しく別れを告げ、礼拝して右繞（プラダクシナ）したのち、その人は南方を志し、祖霊ピトリ（Pitṛ）を念じて所作を行った。

Verse 113

दातारो नोभिवर्द्धंतां वेदाः सन्ततिरेव च । श्रद्धा च नो मा व्यगमद्बहुदेयं च नोस्त्विति

施し手がいよいよ増し、我らの守るヴェーダが栄え、家系が絶えず続きますように。信が決して離れず、常に多くを施し得ますように—かく祈り願う。

Verse 114

अन्नं च नो बहुभवेदतिथींश्च लभेमहि । याचितारश्च नः संतु मा च याचिष्म कंचन

願わくは我らに食が豊かにあり、また客人を迎え得ますように。願わくは我らに乞う者があり、我らは誰にも乞わずに済みますように。

Verse 115

एतदग्निमतः प्रोक्तमन्वाहार्यं तु पार्वणं । यथेंदुसंक्षये तद्वदन्यत्रापि निगद्यते

これは聖火に通じた権威者によって説かれた。すなわち、アヌヴァーハーリヤの供献はパールヴァナの儀礼である。月の欠けゆく時に定められるように、他の場合にも同様に適用されると説かれる。

Verse 116

पिंडांस्तु गोजविप्रेभ्यो दद्यादग्नौ जलेपि वा । वप्रांते वाथ विकिरेदापोभिरथ वापयेत्

ピṇḍa（飯団子）は、牛や諸々の獣、そしてブラーフマナに施すべきである。あるいは火に、また水に投じてもよい。あるいは土手・盛り土の縁に散らし、または水で溶かして流してもよい。

Verse 117

पत्नीं तु मध्यमं पिंडं प्राशयेद्विनयान्विताम् । आधत्त पितरो गर्भं पुत्रसंतानवर्द्धनं

中ほどのピṇḍaは、慎みを備えた妻に食べさせるべきである。すると祖霊ピトリたちは受胎を授け、男子と家系の繁栄を増し広げる。

Verse 118

तावन्निर्वापणं तिष्ठेद्यावद्विप्रा विसर्जिताः । वैश्वदेवं ततः कुर्यान्निवृत्तः पितृकर्मणः

ニルヴァーパナの供物は、ブラーフマナたちを恭しく辞去させるまで、そのまま置いておくべきである。しかる後、祖霊への作法を終えたなら、ヴァイシュヴァデーヴァの供献を行う。

Verse 119

इष्टैः सह ततः शांतो भुंजीत पितृसेवितम् । पुनर्भोजनमध्वानं यानमायासमैथुनम्

それから心を静め、愛する者たちと共に、ピトリ（祖霊）への奉仕として供えられた食をいただくべきである。その後は、再び食すること、旅、乗り物での移動、過度の労苦、そして男女の交わりを避けよ。

Verse 120

श्राद्धकृच्छ्राद्धभुग्यो वा सर्वमेतद्विवर्जयेत् । स्वाध्यायं कलहं चैव दिवास्वप्नं च सर्वदा

シュラーダ（Śrāddha）の儀礼を行う者であれ、シュラーダの食をいただく者であれ、これら一切を避けるべきである。また常に、ヴェーダ誦習（svādhyāya）、争い、昼寝を慎むべし。

Verse 121

अनेन विधिना श्राद्धं त्रिवर्गस्येह निर्वपेत् । कन्या कुंभ वृषस्थेर्के कृष्णपक्षेषु सर्वदा

この定められた作法によって、ここに三つの人生目的を成就させるシュラーダを営むべきである。常に黒分（kṛṣṇa-pakṣa）に、太陽が乙女宮（Kanyā）、水瓶宮（Kumbha）、または牡牛宮（Vṛṣa）にある時に行うべし。

Verse 122

यत्रयत्र प्रदातव्यं सपिंडीकरणात्मकम् । तत्रानेन विधानेन देयमग्निमता सदा

サピンディーカラナ（sapiṇḍīkaraṇa）に関わる供物を捧げるべき所ではどこであれ、聖火を守る者が、この定めの作法に従って常にそれを施すべきである。

Verse 123

अतः परं प्रवक्ष्यामि ब्रह्मणा यदुदीरितम् । श्राद्धं साधारणं नाम भुक्तिमुक्तिफलप्रदम्

今より、ブラフマーが宣告したところを説こう。すなわち「共通」（sādhāraṇa）と名づけられるシュラーダであり、世の享受と解脱との両方の果報を授ける儀礼である。

Verse 124

अयने विषुवे चैव अमावस्यार्कसंक्रमे । अमावस्याष्टका कृष्णपक्ष पंचदशीषु च

至日と分の日において、またアマーヴァスヤー（新月日）において、太陽が新たなラーシ（黄道宮）へ入る時、アシュタカー（Aṣṭakā）の行において、さらに暗半月の十五日にも—（これらはとりわけ重要な時である）。

Verse 125

आर्द्रा मघा रोहिणीषु द्रव्यब्राह्मणसंगमे । गजच्छायाव्यतीपाते विष्टिवैधृतिवासरे

ナクシャトラのアールドラー（Ārdrā）、マガー（Maghā）、ローヒニー（Rohiṇī）の時、財とブラーフマナが交わる出会いの時、ガジャ・チャーヤー（Gaja-chāyā）およびヴィヤティーパータ（Vyatīpāta）と呼ばれる凶時、さらにヴィシュティ（Viṣṭi／バドラ Bhadrā）とヴァイデーリティ（Vaidhṛti）の印ある日には—（吉事に不向きとされる）。

Verse 126

वैशाखस्य तृतीयायां नवमीकार्तिकस्य च । पंचदशी तु माघस्य नभस्ये च त्रयोदशी

ヴァイシャーカ月（Vaiśākha）の第三ティティ、カールティカ月（Kārtika）の第九、マーガ月（Māgha）の第十五、そしてナバス月（Nabhas）の第十三に—（定められた聖なる日取りがある）。

Verse 127

युगादयः स्मृता ह्येताः पितॄपक्षोपकारिकाः । तथा मन्वंतरादौ च देयं श्राद्धं विजानता

これら、ユガ（yuga）に始まる諸機会は、祖霊の半月ピトリパクシャ（Pitṛpakṣa）に益するものとして記憶される。同様に、マンヴァンタラ（manvantara）の始まりにも、理解ある者はシュラッダ（śrāddha）を捧げるべきである。

Verse 128

अश्वयुङ्नवमी चैव द्वादशी कार्तिके तथा । तृतीया चैत्रमासस्य तथा भाद्रपदस्य च

また、アーシュヴァユジャ月（Āśvayuja）の第九ティティ、カールッティカ月（Kārttika）の第十二、チャイトラ月（Caitra）の第三、そして同じくバードラパダ月（Bhādrapada）の第三も、特に記すべきである。

Verse 129

फाल्गुनस्य त्वमावास्या पौषस्यैकादशी तथा । आषाढस्यापि दशमी माघमासस्य सप्तमी

ファールグナ月の新月日、同様にパウシャ月の第十一ティティ、またアーシャーダ月の第十ティティ、そしてマーガ月の第七ティティである。

Verse 130

श्रावणे चाष्टमी कृष्णा तथाषाढी च पूर्णिमा । कार्तिकी फाल्गुनी चैवा ज्येष्ठे पंचदशी सिता

シュラーヴァナ月には暗半月の第八ティティ、アーシャーダ月には満月日、またカールティカ月とファールグナ月にも同様に、さらにジェーシュタ月には明半月の第十五ティティ—これらが定められた聖なる月日である。

Verse 131

मन्वंतरादयस्त्वेता दत्तस्याक्षयकारिकाः । पानीयमप्यत्र तिलैर्विमिश्रं दद्यात्पितृभ्यः प्रयतो मनुष्यः

これらの儀礼は、マンヴァンタラの行法に始まり、施したものを尽きぬ功徳とする。ここでも、慎み深い人はピトリ（祖霊）に、胡麻を混ぜた水でさえ供えるべきである。

Verse 132

श्राद्धं कृतं तेन समास्सहस्रं रहस्यमेतत्पितरो वदंति । वैशाख्यामुपवासेषु तथोत्सवमहालये

祖霊たちはこれを秘義として語る。これを行う者は、シュラーダが千年にわたり成就したかのようになる—とりわけヴァイシャーカ月の斎戒の折、また祝祭のマハーラヤにおいて。

Verse 133

तीर्थायतनगोष्ठेषु द्वीपोद्यानगृहेषु च । विविक्तेषूपलिप्तेषु श्राद्धं देयं विजानता

識ある者は、ティールタ（聖地）や霊域、集会堂、島々、園、家々においてシュラーダを供すべきである—とりわけ人里離れ、よく塗り清められた場所にて。

Verse 134

विप्रान्पूर्वेपरेचाह्नि विनीतात्मानि मंत्रयेत् । शीलवृत्तगुणोपेतान्वयोरूपसमन्वितान्

午前に、そして午後にも、よく自制されたブラーフマナに相談すべきである――善き行いと正しい生業と徳を備え、成熟した心と敬うべき威容を具える者たちに。

Verse 135

द्वौ दैवे पितृकृत्ये त्रीनेकैकमुभयत्र वा । भोजयेत्सुसमृद्धोपि न प्रकुर्वीत विस्तरम्

神々の儀礼では二人の（ブラーフマナ）に供食し、祖霊の儀礼では三人に供食せよ――あるいはそれぞれ一人ずつ、または両方を合わせて一人でもよい。たとえ富み栄えていても、饗宴を誇示の場としてはならない。

Verse 136

विश्वेदेवान्यवैः पुष्पैरभ्यर्च्यासनपूर्वकं । पूरयेत्पात्रयुग्मं तु स्थाप्यं दर्भपवित्रके

まず座を捧げてから、大麦と花によってヴィシュヴェデーヴァ（Viśvedevas）を正しく礼拝し、次いで一対の器を満たして、浄めのために聖別されたクシャ草（kuśa）の上に据えるべきである。

Verse 137

शन्नोदेवीत्यपः कुर्याद्यवोसीति यवानपि । गंधपुष्पैस्तु संपूज्य विश्वान्देवान्प्रतिन्यसेत्

「śaṃ no devīḥ」と唱えて水を浄め、「yavosī」と唱えて大麦もまた浄めよ。ついで香と花をもって礼拝し、ヴィシュヴェ・デーヴァ（Viśve-devas）を安置し招来すべきである。

Verse 138

विश्वेदेवास इत्याभ्यामावाह्य विकिरेद्यवान् । यवोसि धान्यराजस्त्वं वारुणो मधुमिश्रितः

「Viśvedevāsa…」に始まる二つの真言によって招来し、ついで大麦を散らすべきである。（唱えて：）「汝は大麦、穀の王。汝はヴァルナの供物、蜜を交えしもの。」

Verse 140

अभ्यर्च्य गंधाद्युत्सृज्य पितृयज्ञं समारभेत् । दर्भासनादि कृत्वादौ त्रीणि पात्राणि चार्चयेत्

まず礼拝を捧げ、香料などを脇に置いてから、祖霊祭（ピトリ・ヤジュニャ）を始めるべきである。初めに、ダルバ草の座などを整え、三つの器を清めて加持し、礼拝せよ。

Verse 141

सपवित्राणि कृत्वादौ शन्नोदेवीत्यपः क्षिपेत् । तिलोसीति तिलान्कुर्याद्गन्धपुष्पादिकं पुनः

まず聖なるパヴィトラ（浄めの輪・糸）を整え、「śaṃ no devīḥ」と唱えて水を灑ぎ、ついで「tilosī」の真言により胡麻を置き、さらに香・花などを改めて供えよ。

Verse 142

पात्रं वनस्पतिमयं तथा पर्णमयं पुनः । राजतं वा प्रकुर्वीत तथा सागरसंभवम्

器は植物の材で作ってもよく、また葉で作ってもよい。あるいは銀で作り、さらに海より生ずるものによっても作るべきである。

Verse 143

सौवर्णं राजतं ताम्रं पितॄणां पात्रमुच्यते । रजतस्य कथा वापि दर्शनं दानमेव च

祖霊（ピトリ）への供物には、金・銀・銅の器が定められる。まことに、銀について語ること、銀を見ること、あるいはそれをダーナ（聖なる施し）として与えること自体が功徳となる。

Verse 144

राजतैर्भाजनैरेषां पितॄणां रजतान्वितैः । वार्यपि श्रद्धया दत्तमक्षयायोपकल्पते

たとえ水であっても、銀の器、しかも銀で飾られた器を用い、信をもって祖霊（ピトリ）に捧げるなら、それは尽きることなき功徳となる。

Verse 145

अद्यापि पितृपात्रेषु पितॄणां राजतान्वितम् । शिवनेत्रोद्भवं यस्मादुत्तमं पितृवल्लभम्

今なお、祖霊ピトリ（Pitṛ）への供器には銀が添えられる。銀はシヴァ（Śiva）の眼より生じたと伝えられるゆえ、最上にして祖先にことさらに愛されるものとされる。

Verse 146

एवं पात्राणि संकल्प्य यथालाभं विमत्सरः । या दिव्येति पितुर्नाम गोत्रे दर्भान्करे न्यसेत्

かくして、得られる範囲で器を整え、ねたみを離れて、手にクシャ草（kuśa）を置き、父の名とゴートラ（氏族）を唱え、「yā divyā」と祈請する。

Verse 147

पितॄनावाहयिष्यामि तथेत्युक्तः स तैः पुनः । उशंतस्त्वा तथायन्तु ऋग्म्यामावाहयेत्पितॄन्

「祖霊ピトリ（Pitṛ）を招請いたします」と彼は言い、さらに彼らに教えられて、「彼らがここに来たり、汝に好意を寄せますように」と唱える。かくしてリグ（Ṛg）の詩句によってピトリを招くべし。

Verse 148

या दिव्येत्यर्घ्यमुत्सृज्य दद्याद्गंधादिकं ततः । वस्त्रोत्तरं दर्भपूर्वं दत्वा संश्रयमादितः

「yā divyā…」の真言にてアルギャ（arghya）を捧げたのち、香などの供物を献ずる。次いでまずダルバ草（darbha）を敷き、上衣を供え、初めより敬虔にこの聖なる作法に帰依して執り行う。

Verse 149

पितृपात्रे निधायाथ न्युब्जमुत्तरतो न्यसेत् । पितृभ्यः स्थानमसीति निधाय परिवेषयेत्

次に、それを祖霊ピトリの器に納め、供物を北方に据える。「これはピトリの座である」と定めてから、しかるべく供物を配し、供養を行う。

Verse 150

तत्रापि पूर्वतः कुर्यादग्निकार्यं विमत्सरः । उभाभ्यामपि हस्ताभ्यामाहृत्य परिवेषयेत्

そこでもまた、ねたみを離れて、まず聖火に関わる作法を行い、ついで供物を両手で捧げ持ち、正しく配して供養すべきである。

Verse 151

उशन्तस्त्वेति तं दर्भं पाणिभक्तं विशेषतः । गुणान्वितैश्च शाकाद्यैर्नानाभक्ष्यैस्तथैव च

「どうかお喜びください」と唱えつつ、彼らは特に心を込めて、手ずからそのダルバ草を捧げ、さらに整えられた野菜類や種々の食物を添えた。

Verse 152

अन्नं च सदधिक्षीरं गोघृतं शर्करान्वितं । मासं प्रीणाति वै सर्वान्पितॄनित्याह पद्मजः

食とともに凝乳と乳、牛のギーと砂糖を添えて供えるなら、それは一か月にわたり、まことにすべてのピトリ（祖霊）を満たす、と蓮生のパドマジャ（梵天）は語った。

Verse 153

द्वौ मासौ मत्स्यमांसेन त्रीन्मासान्हारिणेन तु । औरभ्रेणाथ चतुरः शाकुनेनाथ पंच वै

魚の肉によっては二か月、鹿の肉によっては三か月、羊の肉によっては四か月、そして鳥の肉によってはまことに五か月の満足が得られる。

Verse 154

वाराहस्य तु मांसेन षण्मासं तृप्तिरुत्तमा । सप्तलोहस्य मांसेन तथाष्टावाजकेन तु

猪（いのしし）の肉を供えれば、祖霊の満足は六か月にわたり最上となる。サプタローハの肉も同様であり、さらにアージャカの肉によっては八か月の満足が得られる。

Verse 155

पृषतस्य तु मांसेन तृप्तिर्मासान्नवैव तु । दशमासांश्च तृप्यंते वराहमहिषामिषैः

斑鹿（pṛṣata）の肉によっては満足が九か月続き、猪と水牛の肉によっては満足が十か月続く。

Verse 156

शशकूर्मयोस्तु मांसेन मासानेकादशैव तु । संवत्सरं तु गव्येन पयसा पायसेन वा

兎または亀の肉を食すれば（贖罪の効）は十一か月に及ぶ。だが牛の産物—乳、あるいはパーヤサ（乳粥）—を受用すれば、一年まるごとに及ぶ。

Verse 157

सौकरेण तु तृप्यंते मासान्पंचदशैव तु । वार्ध्रीणसस्य मांसेन तृप्तिर्द्वादशवार्षिकी

猪の肉によっては満足が十五か月続き、vārdhrīṇasa の肉によっては満足が十二年続く。

Verse 158

कालशाकेन चानंत्यं खड्गमांसेन चैव हि । यत्किंचिन्मधुना मिश्रं गोक्षीरं दधिपायसम्

また、kālaśāka の青菜を食し、さらに犀（khadga）の肉を食すれば、尽きることなき罪過を招く。蜜を混ぜたもの—牛乳や、凝乳で炊いた飯（乳菓）—もまた同様である。

Verse 159

दत्तमक्षयमित्याहुः पितरः पूर्वदेवताः । स्वाध्यायं श्रावयेत्पित्र्यं पुराणान्यखिलानि च

ピトリ（祖霊）—古き神々—は宣言する。「正しい儀礼において捧げられた布施は、朽ちることがない。」ゆえに彼らのため、祖先に関わるヴェーダの学習を誦し、また一切のプラーナをも読誦させるべきである。

Verse 160

ब्रह्मविष्ण्वर्करुद्राणां स्तवानि विविधानि च । इंद्रेशसोमसूक्तानि पावमानीश्च शक्तितः

また、ブラフマー、ヴィシュヌ、太陽神、ルドラへの種々の讃歌があり、さらにインドラ、イーシャ、ソーマに捧げるスークタ、ならびに浄化のパーヴァマーニー讃歌が、それぞれ固有の力と霊験に応じて唱えられる。

Verse 161

बृहद्रथंतरं तत्र ज्येष्ठसामाथ रौरवं । तथैव शांतिकाध्यायं मधुब्राह्मणमेव च

そこではブリハドラタンタラ、ジュエーシュタサーマン、ラウラヴァが誦され、同様に鎮静（シャーンティ）の章、さらにマドゥ・ブラーフマナも誦される。

Verse 162

मण्डलब्राह्मणं तद्वत्प्रीतिकारि च यत्पुनः । विप्राणामात्मनश्चापि तत्सर्वं समुदीरयेत्

同様に、曼荼羅とブラーフマナに関わる一切を、法にかなって唱え、さらにブラーフマナにも自らにも喜びをもたらすものは、すべて宣誦すべきである。

Verse 163

भारताध्ययनं कार्यं पितॄणां परमप्रियं । भुक्तवत्सु च विप्रेषु भोज्यतोयादिकं नृप

王よ、バーラタ（Bhārata）を誦し学ぶべきである。これはピトリ（祖霊）に最も愛されるからだ。さらにブラーフマナが食事を終えたなら、食物や水などを供えて、儀礼を正しく結ぶべきである。

Verse 164

सार्ववर्णिकमन्नाद्यमानयेत्सावधारणं । समुत्सृजेद्भुक्तवतामग्रतो विकिरान्भुवि

あらゆる身分にふさわしい食物と諸々の備えを慎み深く運び、食事が終わった後には、残りを敬って取り分け、食べ終えた者たちの前で地に少しずつ撒くべきである。

Verse 165

अग्निदग्धाश्च ये जीवा येप्यदग्धाः कुले मम । भूमौ दत्तेन तृप्यंतु तृप्ता यांतु परां गतिं

我が一族の衆生よ、火に焼かれた者も焼かれぬ者も、地に供えられた供物によって満ち足りよ。満ち足りて、至上の境地に至らんことを。

Verse 166

येषां न माता न पिता न बंधुर्न चापि मित्रं न तथान्नमस्ति । तत्तॄप्तयेन्नं भुवि दत्तमेतत्पयातु योगाय यतो यतस्ते

母も父もなく、親族も友もなく、また食も得られぬ者たちのために——この地に施された食が、彼らのいるいずこへも届き、彼らを満たし、養いと安寧となりますように。

Verse 167

असंस्कृतप्रमीतानां त्यागिनां कुलभागिनां । उछिष्टभागधेयानां दर्भेषु विकिरासनं

クシャ草の上に食の残りを散らすことは、サンスカーラを受けずに没した者、出家の捨離者、家の権利により分け前を受ける者、そして定められた取り分が残り物のみである者のために定められる。

Verse 168

तृप्तान्ज्ञात्वोदकं दद्यात्सकृद्विकिरणे तथा । विप्रलिप्तमहीपृष्टे गोशकृन्मूत्रवारिणा

客人が満ち足りたと知ったなら、その後に水を供えよ。さらに浄めのために一度だけ散水せよ。婆羅門のために整えられた地では、牛糞と牛尿を混ぜた水でこれを行う。

Verse 169

निधाय दर्भान्विधिवद्दक्षिणाग्रान्प्रयत्नतः । सर्ववर्णविधानेन पिंडांश्च पितृयज्ञवत्

規定に従い、先端を南に向けてダルバ草を丁寧に敷き置き、さらに定められた一切の作法により、祖霊供養（ピトリ・ヤジュニャ）のごとくピンダ（飯団）を調製せよ。

Verse 170

अवनेजनपूर्वं तु नामगोत्रं तु मानवः । उक्त्वा पुष्पादिकं दत्वा कृत्वा प्रत्यवनेजनं

洗浄の作法に入る前に、人は自らの名と家系を唱えるべきである。ついで花などを供え、還洗—すなわち結びの沐浴—を行う。

Verse 171

ज्ञात्वापसव्यं सव्येन पाणिना त्रिः प्रदक्षिणं । पितृवन्मातृकं कार्यं विधिवद्दर्भपाणिना

正しいアパサヴィヤ（左回り）の作法を心得たなら、左手を用いて三度の周回を行うべきである。さらに母方の祖霊の儀礼も、父方の祖霊と同様に、規定に従いダルバ草を手にして修すべし。

Verse 172

दीपप्रज्वालनं तद्वत्कुर्यात्पुष्पार्चनं बुधः । तथा चांतेषु चाचम्य दद्याच्चापः सकृत्सकृत्

同様に、賢者は灯明をともして花供養の礼拝を行うべきである。また儀の結びの段では、アーチャマナ（浄水を啜る作法）をしてから、水を幾度も捧げよ。

Verse 173

तथा पुष्पाक्षतान्पश्चादक्षय्योदकमेव च । सतिलं नामगोत्रेण दद्याच्छक्त्या च दक्षिणाम्

それから花と欠けぬ米粒を供え、さらに尽きることなき水の供養を行うべきである。胡麻を添え、名と家系を唱えて捧げ、力に応じてダクシナー（謝礼）を施せ。

Verse 174

गोभूहिरण्यवासांसि भव्यानि शयनानि च । दद्याद्यदिष्टं विप्राणामात्मनः पितुरेव च

牛・土地・黄金・衣服・立派な寝具を施すべし。また自らにとって愛し望むものをも、ブラーフマナたちに布施し、己のため、そして父のためにも功徳を成就せよ。

Verse 175

वित्तशाठ्येन रहितः पितृभ्यः प्रीतिमावहेत् । ततः स्वधावाचनकं विश्वेदेवेषु चोदकं

財に関して欺きなく、祖霊ピトリ（Pitṛ）を歓ばせよ。その後、スヴァダー（svadhā）の唱和を行い、ヴィシュヴェーデーヴァ（Viśvedevas）に水の供養（灌水）を捧げよ。

Verse 176

दत्वाशीः प्रतिगृह्णीयाद्द्विजेभ्योपि यथा बुधः । अघोराः पितरः संतु संत्वित्युक्तः पुनर्द्विजैः

祝福を授けたのち、賢者は二生者（dvija）からの返礼の祝福をも受け取るべきである。さらに婆羅門たちは言った。「祖霊ピトリよ、恐るべきものにあらず、慈悲深くあれ。しかあらんことを。」

Verse 177

गोत्रं तथा वर्द्धतां तु तथेत्युक्तश्च तैः पुनः । स्वस्तिवाचनकं कुर्यात्पिंडानुद्धृत्य भक्तितः

また彼らが「しかあらんことを。汝の家系が増え広がれ」と言うなら、彼は信心をもってピンダ（piṇḍa・飯団）を持ち上げ、吉祥の祝誦スヴァスティヴァーチャナ（svastivācana）を行うべきである。

Verse 178

उच्छेषणं तु तत्तिष्ठेद्यावद्विप्रविसर्जनम् । ततो गृहबलिं कुर्यादिति धर्मो व्यवस्थितः

残りの食は、婆羅門の客を恭しく見送るまで取り置くべきである。その後、家の供物グリハ・バリ（gṛha-bali）を捧げよ。これが定められたダルマの規則である。

Verse 179

उच्छेषणं भूमिगतमजिह्मस्याशठस्य च । दासवर्गस्य तत्पिंडं भागधेयं प्रचक्षते

まっすぐで欺きなき者が、残りの食を地に置くとき、その一口は、奉仕の者たちの階層に定められた正当な分け前であると説かれる。

Verse 180

पितृभिर्निर्मितं पूर्वमेतदाप्यायनं सदा । अव्रतानामपुत्राणां स्त्रीणामपि नराधिप

王よ、この常に養い保つ儀礼は、かつてピトリ（祖霊・祖先の父祖）によって、誓戒を持たぬ者、子なき者、さらには女性のためにも定められた。

Verse 181

ततः स्थानाग्रतः स्थित्वा प्रतिगृह्यांबुपात्रिकां । वाजेवाजेति च जपन्कुशाग्रेण विसर्जयेत्

次に、定められた場所の前に立ち、水の器を取り、クシャ草の先で水を放ちながら、静かに「ヴァージェ、ヴァージェ」と唱えるべきである。

Verse 182

बहिः प्रदक्षिणं कुर्यात्पदान्यष्टावनुव्रजेत् । बंधुवर्गेण सहितः पुत्रभार्यासमन्वितः

外側を右繞（プラダクシナー）し、八歩進むべきである。親族の一団に伴われ、子と妻をも共にして。

Verse 183

निवृत्य प्रणिपत्याथ प्रयुज्याग्निं स मंत्रवित् । वैश्वदेवं प्रकुर्वीत नैत्यिकं बलिमेव च

戻ってから礼拝してひれ伏し、真言に通じた者は聖火を起こすべきである。ヴァイシュヴァデーヴァの供養を行い、また日々のバリ供献もなす。

Verse 184

ततस्तु वैश्वदेवांते सभृत्यसुतबांधवः । भुंजीतातिथिसंयुक्तः सर्वं पितृनिषेवितं

次いでヴァイシュヴァデーヴァを終えたのち、従者・子ら・親族と共に、また客人を伴って食事を取るべきである。まずすべてを法にかなってピトリ（祖霊）に奉仕してから。

Verse 185

एतच्चानुपनीतोपि कुर्यात्सर्वेषु पर्वसु । श्राद्धं साधारणं नाम सर्वकामफलप्रदम् । भार्याविरहितोप्येतत्प्रवासस्थोपि भक्तिमान्

ウパナヤナ（upanayana）の儀を受けていない者であっても、あらゆる聖なる節日（parvan）にこれを行うべきである。これは「共通」（sādhāraṇa）のシュラーダ（śrāddha）と呼ばれ、あらゆる望みの果報を授ける。妻がいなくとも、また旅にあって家を離れていても、信心ある者はなおこれを修すべきである。

Verse 186

शूद्रोप्यमंत्रकं कुर्यादनेन विधिना नृप । तृतीयमाभ्युदयिकं वृद्धिश्राद्धं विधीयते

王よ、シュードラ（Śūdra）であっても、この作法に従い、マントラを用いずにこれを行ってよい。第三に定められるのはアービュダイイカ（ābhyudayika）—繁栄と増益のために修するシュラーダ（śrāddha）である。

Verse 187

उत्सवानंदसंस्कारे यज्ञोद्वाहादिमंगले । मातरः प्रथमं पूज्याः पितरस्तदनंतरं

祭礼や婚礼などの吉祥なる儀式、すなわち歓喜のサンスカーラ（saṃskāra）においては、まず母たちを礼拝し、その後に父たちを礼拝すべきである。

Verse 188

ततो मातामहा राजन्विश्वेदवास्तथैव च । प्रदक्षिणोपचारेण दध्यक्षतफलोदकैः

次いで王よ、母方の祖父、また同様にヴィシュヴェーデーヴァ（Viśvedevā）を、右繞（pradakṣiṇa）の作法と、凝乳（dadhi）、欠けぬ米粒（akṣata）、果物、水の供物によって敬い奉った。

Verse 189

प्राङ्मुखो निर्वपेत्पिंण्डान्पूर्वांश्चैव पुरातनान् । संपन्नमित्यभ्युदये दद्यादर्घं द्वयोर्द्वयोः

東に面して、古来の作法に従い、祖霊にピンダ（piṇḍa）の団子を供えるべきである。繁栄の吉時に「成就あれ」と唱え、アルギャ（arghya）の供えを二つずつ捧げよ。

Verse 190

युग्मा द्विजातयः पूज्या वस्त्राकल्पांबरादिभिः । तिलकार्यं यवैः कार्यं तच्च सर्वानुपूर्वकं

二度生まれの者たちを二人一組として、衣服・装身具・衣などをもって供養し敬うべきである。胡麻に関わる作法は大麦を用いて行い、すべてを正しい次第に従って修すべし。

Verse 191

मंगल्यानि च सर्वाणि वाचयेद्द्विजपुंगवान् । एवं शूद्रोपि सामान्यं वृद्धिश्राद्धं च सर्वदा

最勝のバラモンが、あらゆる吉祥の祝詞を唱えるべきである。かくして、シュードラであっても常に通常のシュラッダを行い、また増益・繁栄の折に修するヴリッディ・シュラッダをも行うことができる。

Verse 192

नमस्कारेण मंत्रेण कुर्याद्दानानि वै बुधः । दानं प्रधानं शूद्रस्य इत्याह भगवान्प्रभुः । दानेन सर्वकामाप्तिस्तस्य संजायते यतः

賢者は、恭敬の礼拝のマントラを添えて布施をなすべきである。福徳なる主は「シュードラにとって布施（ダーナ）こそ第一の法である。布施によって彼には一切の願いの成就が生ずる」と説かれた。