Adhyaya 36

Verse 1

पुलस्त्य उवाच । ततो देवाः प्रयातास्ते विमानैर्बहुभिस्तदा । रामोप्यनुजगामाशु कुंभयोनेस्तपोवनम्

プラスタヤは言った。かくしてその時、諸天は多くのヴィマーナにて旅立ち、ラーマもまた速やかに彼らに従い、クンバヨーニ（アガスティヤ）の苦行林へ向かった。

Verse 2

उक्तं भगवता तेन भूयोप्यागमनं क्रियाः । पूर्वमेव सभायां च यो मां द्रष्टुं समागतः

その福徳ある主によって、儀礼と再来の教えがあらためて説かれた。そして先に会座に来て、我を拝せんと願った者は——

Verse 3

तदहं देवतादेशात्तत्कार्यार्थे महामुनिं । पश्यामि तं मुनिं गत्वा देवदानवपूजितम्

ゆえに、諸天の命により、またその務めを成就するため、我は大牟尼のもとへ赴き、天とダーナヴァの等しく敬うその聖仙にまみえた。

Verse 4

उपदेशं च मे तुष्टः स्वयं दास्यति सत्तमः । दुःखी येन पुनर्मर्त्ये न भवामि कदाचन

我に満足したその最上の徳者は、自ら聖なる教えを授けてくださる。それによって、私はこの死すべき世において二度と悲嘆に沈まぬ。

Verse 5

पिता दशरथो मह्यं कौसल्या जननी तथा । सूर्यवंशे समुत्पन्नस्तथाप्येवं सुदुःखितः

父はダシャラタ、母もまたカウシャリヤである。太陽王朝に生まれながら、それでもなお私はかくも深い悲しみに苛まれている。

Verse 6

राज्यकाले वने वासो भार्यया चानुजेन च । हरणं चापि भार्याया रावणेन कृतं मम

王たる時に、私は妻と弟とともに森に住んだ。そして妻の略奪は、まことにラーヴァナによってなされた。

Verse 7

असहायेन तु मया तीर्त्वा सागरमुत्तमम् । रुद्ध्वा तु तां पुरीं सर्वां कृत्वा तस्य कुलक्षयम्

助けなきままに、私はそのすぐれた大海を渡った。ついであの都をことごとく包囲し、彼の一族の滅亡をもたらした。

Verse 8

दृष्टा सीता मया त्यक्ता देवानां तु पुरस्तदा । शुद्धां तां मां तथोचुस्ते मया सीता तथा गृहम्

「シーターは（清らかであると）見届けられたのに、私は神々の御前で彼女を捨てた。すると彼らは私に言った、『彼女は清浄である』と。かくして私によって、シーターも、また家も、投げ捨てられた。」

Verse 9

समानीता प्रीतिमता लोकवाक्याद्विसर्जिता । वने वसति सा देवी पुरे चाहं वसामि वै

愛する者に連れ戻されたが、世の噂ゆえに再び追われた。かの女神は森に住み、われはまことに都に住む。

Verse 10

जातोहमुत्तमे वंशे उत्तमोहं धनुष्मताम् । उत्तमं दुःखमापन्नो हृदयं नैव भिद्यते

われは優れた家系に生まれ、弓を執る者の中で最上である。されど最も重い悲しみに沈んでも、わが心は少しも砕けぬ。

Verse 11

वज्रसारस्य सारेण धात्राहं निर्मितो ध्रुवम् । इदानीं ब्राह्मणादेशाद्भ्रमामि धरणीतले

まことに創造主は、金剛のごとき堅固な精髄より我を造り給うた。しかるに今、ブラーフマナの命により、地の面をさまよい歩む。

Verse 12

तपः स्थितस्तु शूद्रोसौ मया पापो निपातितः । देववाक्यात्तु मे भूयः प्राणो मे हृदि संस्थितः

かのシュードラは苦行に住していたが、われは罪ある者として打ち倒した。されど神々の御言葉により、わが命の息は再び戻り、今は心に宿る。

Verse 13

पश्यामि तं मुनिं वंद्यं जगतोस्य हिते रतम् । दृष्टेन मे तथा दुःखं नाशमेष्यति सत्वरम्

われは世の安寧に尽くす、礼拝すべきその牟尼を拝する。ひとたび見奉るだけで、わが憂いはたちまち滅するであろう。

Verse 14

उदयेन सहस्रांशोर्हिमं यद्वद्विलीयते । तद्वन्मे दुःखसंप्राप्तिः सर्वथा नाशमेष्यति

千の光を放つ太陽が昇れば霜が溶けるように、わが悲しみの体験もまた、あらゆるかたちで尽き果てよう。

Verse 15

दृष्ट्वा च देवान्संप्राप्तानगस्त्यो भगवानृषिः । अर्घ्यमादाय सुप्रीतः सर्वांस्तानभ्यपूजयत्

神々の到来を見て、尊き聖仙アガスティヤは喜び、アルギャの供物を手に取り、しかるべく彼らすべてを礼拝した。

Verse 16

ते तु गृह्य ततः पूजां संभाष्य च महामुनिं । जग्मुस्तेन तदा हृष्टा नाकपृष्ठं सहानुगाः

彼らはその供養を受け、大牟尼と語り合ったのち、その時、従者を伴って喜びつつ天上の界へと去って行った。

Verse 17

गतेषु तेषु काकुत्स्थः पुष्पकादवरुह्य च । अभिवादयितुं प्राप्तः सोगस्त्यमृषिमुत्तमम्

彼らが去ったのち、カクッツタ（ラーマ）はプシュパカから降り、最上の聖仙アガスティヤに拝礼するため近づいた。

Verse 18

राजोवाच । सुतो दशरथस्याहं भवंतमभिवादितुम् । आगतो वै मुनिश्रेष्ठ सौम्येनेक्षस्व चक्षुषा

王は言った。「私はダシャラタの子。最勝の牟尼よ、あなたに拝礼するため参りました。どうか柔らかな眼差しで私をご覧ください。」

Verse 19

निर्धूतपापस्त्वां दृष्ट्वा भवामीह न संशयः । एतावदुक्त्वा स मुनिमभिवाद्य पुनः पुनः

「あなたを拝見するだけで、わが罪は洗い清められる――これに疑いはありません。」そう言い終えると、彼はその牟尼（聖仙）に幾度も礼拝した。

Verse 20

कुशलं भृत्यवर्गस्य मृगाणां तनयस्य च । भगवद्दर्शनाकांक्षी शूद्रं हत्वा त्विहागतः

「従者たちも、鹿たちも、そして御子も無事であろうか。主の御姿を拝したいと願い、汝はシュードラを殺してここへ来たのだな。」

Verse 21

अगस्त्य उवाच । स्वागतं ते रघुश्रेष्ठ जगद्वंद्य सनातन । दर्शनात्तव काकुत्स्थ पूतोहं मुनिभिः सह

アガスティヤは言った。「ようこそ、ラグ族の最勝者、世に讃えられる永遠者よ。おおカクートスタよ、あなたを拝して、我は諸リシとともに清められた。」

Verse 22

त्वत्कृते रघुशार्दूल गृहाणार्घं महाद्युते । स्वागतं नरशार्दूल दिष्ट्या प्राप्तोसि शत्रुहन्

「あなたのために、ラグ族の虎よ、偉大なる光輝の御方よ、このアルギャ（迎礼の供物）をお受けください。ようこそ、人中の虎よ。吉祥により到来された、敵を討つ御方よ。」

Verse 23

त्वं हि नित्यं बहुमतो गुणैर्बहुभिरुत्तमैः । अतस्त्वं पूजनीयो वै मम नित्यं हृदिस्थितः

「まことに、あなたは数多の最上の徳によって常に深く尊ばれておられる。ゆえにあなたは真に礼拝されるべき御方、つねに我が心に住まわれる御方である。」

Verse 24

सुरा हि कथयंति त्वां शूद्रघातिनमागतं । ब्राह्मणस्य च धर्मेण त्वया वै जीवितः सुतः

まことに神々は、汝を「シュードラを殺める者としてここに来た」と語る。されどブラーフマナの正しきダルマにより、汝は真にその子を命へと甦らせた。

Verse 25

उष्यतां चेह भगवः सकाशे मम राघव । प्रभाते पुष्पकेणासि गंतायोध्यां महामते

祝福されしラ―ガヴァよ、ここで我がそばに留まり給え。夜明けには、大いなる心の者よ、プシュパカ（ヴィマーナ）にてアヨーディヤーへ赴くであろう。

Verse 26

इदं चाभरणं सौम्य सुकृतं विश्वकर्मणा । दिव्यं दिव्येनवपुषा दीप्यमानं स्वतेजसा

またこの装身具も、やさしき者よ、ヴィシュヴァカルマンが妙なる功で作りしもの。神聖にして天上の姿を備え、自らの光明にて輝く。

Verse 27

प्रतिगृह्णीष्व राजेन्द्र मत्प्रियं कुरु राघव । लब्धस्य हि पुनर्द्दाने सुमहत्फलमुच्यते

王の中の王よ、ラ―ガヴァよ、これを受け取り、我が願いにかなうことを成し給え。すでに得たものを再び施すは、きわめて大いなる功徳を生むと説かれる。

Verse 28

त्वं हि शक्तः परित्रातुं सेंद्रानपि सुरोत्तमान् । तस्मात्प्रदास्ये विधिवत्प्रतीच्छस्व नरर्षभ

汝はインドラをはじめとする最勝の神々さえ守護し得る。ゆえに我は法にかなってこれを授けん——正しく受け取り給え、人中の雄よ。

Verse 29

अथोवाच महाबाहुरिक्ष्वाकूणां महारथः । कृतांजलिर्मुनिश्रेष्ठं स्वं च धर्ममनुस्मरन्

すると、イクシュヴァーク族の大戦士にして剛腕の者が語った。最上の聖仙に合掌して礼拝しつつ、自らのダルマ（法）を想い起こしながら。

Verse 30

प्रतिग्रहो वै भगवंस्तव मेऽत्र विगर्हितः । क्षत्रियेण कथं विप्र प्रतिग्राह्यं विजानता

ああ、福徳ある御方よ。私の考えでは、ここで施しを受け取ることは非難されるべきです。婆羅門よ、正しきを知る刹帝利が、どうして贈り物を受け取れましょうか。

Verse 31

ब्राह्मणेन तु यद्दत्तं तन्मे त्वं वक्तुमर्हसि । सपुत्रो गृहवानस्मि समर्थोस्मि महामुने

大聖仙よ、その婆羅門が何を与えたのか、私に語ってください。あなたはそれを私に説き明かすべきです。私は子を持ち、家を持ち、そして（それを担う）力もあります。

Verse 32

आपदा चन चाक्रांतः कथं ग्राह्यः प्रतिग्रहः । भार्या मे सुचिरं नष्टा न चान्या मम विद्यते

災厄に押しつぶされている私が、どうして施しを受け取れましょう。妻は久しく行方知れずで、彼女のほかに妻はおりません。

Verse 33

केवलं दोषभागी च भवामीह न संशयः । कष्टां चैव दशां प्राप्य क्षत्रियोपि प्रतिग्रही

疑いなく、ここで非難を受けるのは私ひとりでしょう。苦しい境遇に落ちれば、刹帝利でさえ施しを受ける者となり、他に頼る身となるのです。

Verse 34

कुर्वन्न दोषमाप्नोति मनुरेवात्र कारणम् । वृद्धौ च मातापितरौ साध्वी भार्या शिशुः सुतः

このように行えば、いかなる咎も得ない――ここではマヌのみが権威である。ゆえに、とりわけ老いた母と父、貞淑なる妻、そして子ら――乳児と息子――を守り養うべきである。

Verse 35

अप्यकार्यशतं कृत्वा भर्तव्या मनुरब्रवीत् । नाहं प्रतीच्छे विप्रर्षे त्वया दत्तं प्रतिग्रहं

マヌは言った。「たとえ彼女が百の過ちを犯したとしても、それでもなお扶養されるべきである。だが、婆羅門の中の最勝者よ、汝が授けようとするこの贈り物を、我は受け取らない。」

Verse 36

न च मे भवता कोपः कार्यो वै सुरपूजित

そして、神々に崇められる御方よ、どうか我に怒りを起こされぬように。

Verse 37

अगस्त्य उवाच । न च प्रतिग्रहे दोषो गृहीते पार्थिवैर्नृप । भवान्वै तारणे शक्तस्त्रैलोक्यस्यापि राघव

アガスティヤは言った。「王よ、王たちがすでに受け取ったものを受納することに咎はない。ラाघヴァよ、汝はまことに救済する力を持つ――三界さえも。」

Verse 38

तारय ब्राह्मणं राम विशेषेण तपस्विनं । तस्मात्प्रदास्ये विधिवत्प्रतीच्छस्व नराघिप

ラーマよ、婆羅門を救い給え、とりわけこの苦行者を。ゆえに我は法にかなってこれを施す；人の王よ、正しく受け取り給え。

Verse 39

राम उवाच । क्षत्रियेण कथं विप्र प्रतिग्राह्यं विजानता । ब्राह्मणेन तु यद्दत्तं तन्मे त्वं वक्तुमर्हसि

ラーマは言った。「おおブラーフマナよ、ダルマを知るクシャトリヤは、いかにして施しを受け取るべきか。さらに、ブラーフマナが与えるもののうち、何を受納すべきか。どうか我に説き示せ。」

Verse 40

अगस्त्य उवाच । आसीत्कृतयुगे राम ब्रह्मपूते पुरातने । अपार्थिवाः प्रजाः सर्वाः सुराणां च शतक्रतुः

アガスティヤは言った。「おおラーマよ、古のクリタ・ユガ、すなわちブラフマーの秩序が清浄にして完全に確立していた時、あらゆる衆生は地上のものではなく、神々の間では百祭主シャタクラトゥ（インドラ）が統べていた。」

Verse 41

ताः प्रजा देवदेवेशं राजार्थं समुपागमन् । सुराणां विद्यते राजा देवदेवः शतक्रतुः

その衆生は王を求めて神々の主に近づいた。神々の中には王がいる――神なる主インドラ、百の供犠を成就するシャタクラトゥである。

Verse 42

श्रेयसेस्मासु लोकेश पार्थिवं कुरु सांप्रतं । यस्मिन्पूजां प्रयुंजानाः पुरुषा भुंजते महीम्

「これらの世界の安寧のために、世界の主よ、いま地上の王権を打ち立て給え。その中で人々が礼拝を行い、大地を享受し、また支え保つことができますように。」

Verse 43

ततो ब्रह्मा सुरश्रेष्ठो लोकपालान्सवासवान् । समाहूयाब्रवीत्सर्वांस्तेजोभागोऽत्र युज्यताम्

それからブラフマーは、神々の中の最勝者として、ヴァーサヴァ（インドラ）とともにローカパーラたちを召し集め、皆に告げた。「ここに各々の神的光輝の分を捧げ合わせよ。」

Verse 44

ततो ददुर्लोकपालाश्चतुर्भागं स्वतेजसा । अक्षयश्च ततो ब्रह्मा यतो जातोऽक्षयो नृपः

そのとき諸世界の守護神ローカパーラたちは、自らの光輝によって四つの分け前を授けた。その分よりブラフマーは「アクシャヤ（不滅）」となり、王よ、彼より名をアクシャヤという者が生まれた。

Verse 45

तं ब्रह्मा लोकपालानामंशं पुंसामयोजयत् । ततो नृपस्तदा तासां प्रजानां क्षेमपंडितः

ブラフマーはさらに、ローカパーラたちの神威の一分を彼に授けた。かくしてその王は、民にとって安寧と護りを知る賢き守護者となった。

Verse 46

तत्रैंद्रेण तु भागेन सर्वानाज्ञापयेन्नृपः । वारुणेन च भागेन सर्वान्पुष्णाति देहिनः

そこにおいて、インドラに等しき分によって王は万民を命じ、またヴァルナに等しき分によって、身をもつ一切の者を養い支える。

Verse 47

कौबेरेण तथांशेन त्वर्थान्दिशति पार्थिवः । यश्च याम्यो नृपे भागस्तेन शास्ति च वै प्रजाः

クベーラに等しき分によって王は財と資源を配し、またヤマに等しき、王に属する分によって、まことに民を治め戒める。

Verse 48

तत्र चैंद्रेण भागेन नरेन्द्रोसि रघूत्तम । प्रतिगृह्णीष्वाभरणं तारणार्थे मम प्रभो

そしてそこにおいて、インドラより配された分によって、あなたは王である、ラグ族の最勝者よ。わが主よ、我が救済のために、この飾りをお受け取りください。

Verse 49

ततो रामः प्रजग्राह मुनेर्हस्तान्महात्मनः । दिव्यमाभरणं चित्रं प्रदीप्तमिव भास्करं

そのときラーマは、その大いなる牟尼の手より、太陽のごとく輝く、妙なる天上の宝飾を受け取った。

Verse 50

प्रतिगृह्य ततोगस्त्याद्राघवः परवीरहा । निरीक्ष्य सुचिरं कालं विचार्य च पुनः पुनः

ついでラグハヴァは、敵の勇士を討つ者として、アガスティヤよりそれを受け、久しく見つめ、幾度も思案した。

Verse 51

मौक्तिकानि विचित्राणि धात्रीफलसमानि च । जांबूनदनिबद्धानि वज्रविद्रुमनीलकैः

そこには、アーマラカの実に似た妙なる真珠があり、精妙なるジャームブーナダ金に留められ、金剛石・珊瑚・蒼玉で飾られていた。

Verse 52

पद्मरागैः सगोमेधैर्वैडूर्यैः पुष्परागकैः । सुनिबद्धं सुविभक्तं सुकृतं विश्वकर्मणा

それはパドマラーガ（紅玉）に加え、ゴーメーダ（柘榴石）、ヴァイドゥーリヤ（猫目石）、プシュパラーガ（黄玉）をもって作られ、堅固に留められ、均整よく、ヴィシュヴァカルマンが妙技を尽くして成した。

Verse 53

दृष्ट्वा प्रीतिसमायुक्तो भूयश्चेदं व्यचिंतयत् । नेदृशानि च रत्नानि मया दृष्टानि कानिचित्

それを見て喜びに満たされ、彼はまた思った。「このような宝石は、いまだかつて見たことがない。」

Verse 54

उपशोभानि बद्धानि पृथ्वीमूल्यसमानि च । विभीषणस्य लंकायां न दृष्टानि मया पुरा

この品々は、精妙に飾られ、堅く結び据え置かれ、その価値は大地に等しい。私はこれまで、ヴィビーシャナのランカーにおいてさえ、かかるものを見たことがない。

Verse 55

इति संचित्य मनसा राघवस्तमृषिं पुनः । आगमं तस्य दिव्यस्य प्रष्टुं समुपचक्रमे

かくして心を整えたラ―ガヴァは、再びその聖仙に近づき、彼に属する神聖なるアーガマ（聖なる教え）について問い始めた。

Verse 56

अत्यद्भुतमिदं ब्रह्मन्न प्राप्यं च महीक्षिताम् । कथं भगवता प्राप्तं कुतो वा केन निर्मितम्

おおブラフマンよ、これはまことに驚異であり、王たちにも得難い。いかにして福徳なる主はこれを得られたのか。いずこより来たり、また誰がこれを造ったのか。

Verse 57

कुतूहलवशाच्चैव पृच्छामि त्वां महामते । करतलेस्थिते रत्ने करमध्यं प्रकाशते

ただ好奇のゆえに、大いなる賢者よ、あなたに問う。宝珠を掌に置くとき、なぜ手のひらの中央が光り輝くように見えるのか。

Verse 58

अधमं तद्विजानीयात्सर्वशास्त्रेषु गर्हितम् । दिशः प्रकाशयेद्यत्तन्मध्यमं मुनिसत्तम

あらゆるシャーストラにおいて非難されるものを、最も卑しきものと知れ。されど方角を照らし—導き明らかにするもの—それが中なる標準である、聖仙の最勝よ。

Verse 59

ऊर्ध्वगं त्रिशिखं यत्स्यादुत्तमं तदुदाहृतम् । एतान्युत्तमजातीनि ऋषिभिः कीर्तितानि तु

上へと伸び、三つの頂（みね）を備えるものこそ最上と説かれる。これらこそ、聖仙リシたちが称えた優れた種である。

Verse 60

आश्चर्याणां बहूनां हि दिव्यानां भगवान्निधिः । एवं वदति काकुत्स्थे मुनिर्वाक्यमथाब्रवीत्

かくして、多くの奇瑞を蔵する福徳の主がカクッツタ（ラーマ）に語っておられるとき、ムニは次の言葉を述べた。

Verse 61

अगस्त्य उवाच । शृणु राम पुरावृत्तं पुरा त्रेतायुगे महत् । द्वापरे समनुप्राप्ते वने यद्दृष्टवानहम्

アガスティヤは言った。「聞け、ラーマよ。大いなる古の物語を——ドヴァーパラ・ユガが到来した折、私が森で自ら見たことを。されどその因縁は、より古いトレーター・ユガに属する。」

Verse 62

आश्चर्यं सुमहाबाहो निबोध रघुनंदन । पुरा त्रेतायुगे ह्यासीदरण्यं बहुविस्तरम्

大いなる腕を持つ者よ、ラグ族の喜びよ、この不思議を悟れ。いにしえ、トレーター・ユガには、広大無辺の森が存在した。

Verse 63

समंताद्योजनशतं मृगव्याघ्रविवर्जितम् । तस्मिन्निष्पुरुषेऽरण्ये चिकीर्षुस्तप उत्तमम्

周囲百ヨージャナにわたり、鹿も虎もいなかった。その人なき森において、彼は最上のタパス（苦行）を成さんと欲し、そこに留まった。

Verse 64

अहमाक्रमितुं सौम्य तदरण्यमुपागतः । तस्यारण्यस्य मध्यं तु युक्तं मूलफलैः सदा

その森を踏み越えんとして、やさしき者よ、私はそこへ赴いた。森のまさに中央は、常に根と果実に満ち備わっていた。

Verse 65

शाकैर्बहुविधाकारैर्नानारूपैः सुकाननैः । तस्यारण्यस्य मध्ये तु पंचयोजनमायतम्

さまざまな葉菜の草木が多く、姿も多彩で、心地よい林であった。しかもその森の中央には、五ヨージャナに及ぶ広がりがあった。

Verse 66

हंसकारंडवाकीर्णं चक्रवाकोपशोभितम् । तत्राश्चर्यं मया दृष्टं सरः परमशोभितम्

そこで私は、驚くべき湖を見た。ハンサの白鳥とカーランダヴァの鴨が満ち、チャクラヴァーカの鳥が彩りを添える、きわめて輝かしい湖であった。

Verse 67

विसारिकच्छपाकीर्णं बकपंक्तिगणैर्युतम् । समीपे तस्य सरसस्तपस्तप्तुं गतः पुरा

はるか昔、彼はその湖のほとりへ苦行（タパス）を修しに赴いた。そこはヴィサーリカーの鳥と亀に満ち、鷺の群れが列をなして集うところであった。

Verse 68

देशं पुण्यमुपेत्यैवं सर्वहिंसाविवर्जितम् । तत्राहमवसं रात्रिं नैदाघीं पुरुषर्षभ

かくして、あらゆる害を離れた聖なる地に至り、夏の熱気の中で私はそこに一夜を過ごした。おお、人中の最勝者よ。

Verse 69

प्रभाते पुरुत्थाय सरस्तदुपचक्रमे । अथापश्यं शवमहमस्पृष्टजरसं क्वचित्

夜明けに、早く起きてその湖へ向かい始めた。するとどこかで、朽ちることに触れられていない屍を見た。

Verse 70

तिष्ठंतं परया लक्ष्म्या सरसो नातिदूरतः । तदर्थं चिंतयानोहं मुहूर्तमिव राघव

湖からさほど遠くない所に、至上の光輝を帯びて立つ彼を見て、私はその事を、ほんの一瞬と思えるほどの間、思案した。ラ―ガヴァよ。

Verse 71

अस्य तीरे न वै प्राणी को वाप्येष सुरर्षभः । मुनिर्वा पार्थिवो वापि क्व मुनिः पार्थिवोपि वा

「この岸辺には、まことに生きものが一つもいない。ではこの者は誰だ、神々の最勝よ。ムニ（聖仙）か、あるいは王か。ここにムニ—まして王—がいるはずがあろうか。」

Verse 72

अथवा पार्थिवसुतस्तस्यैवं संभवः कृतः । अतीतेहनि रात्रौ वा प्रातर्वापि मृतो यदि

あるいは、王の子がこのような有様となったのだろうか。もし彼が、日が過ぎてから、あるいは夜に、または朝にさえ死んだのなら—

Verse 73

अवश्यं तु मया ज्ञेया सरसोस्य विनिष्क्रिया । यावदेवं स्थितश्चाहं चिंतयानो रघूत्तम

「だが私は必ず、この湖から解き放たれる手立てを知らねばならぬ。このような状態にある限り、私は思索し続ける。ラグ族の最勝よ。」

Verse 74

अथापश्यं मूहूर्तात्तु दिव्यमद्भुतदर्शनम् । विमानं परमोदारं हंसयुक्तं मनोजवम्

やがてしばしの後、私は神々しくも驚異の光景を見た――白鳥に牽かれ、心のごとく速い、きわめて壮麗なるヴィマーナである。

Verse 75

पुरस्तत्र सहस्रं तु विमानेप्सरसां नृप । गंधर्वाश्चैव तत्संख्या रमयंति वरं नरम्

その前方には、王よ、ヴィマーナに乗る千のアプサラスがあり、同数のガンダルヴァたちもいて、その優れた人を歓ばせていた。

Verse 76

गायंति दिव्यगेयानि वादयंति तथा परे । अथापश्यं नरं तस्माद्विमानादवरोहितम्

ある者は天上の歌を歌い、またある者は楽器を奏でていた。やがて私は、そのヴィマーナから一人の男が降りてくるのを見た。

Verse 77

शवमांसं भक्षयन्तं च स्नात्वा रघुकुलोद्वह । ततो भुक्त्वा यथाकामं स मांसं बहुपीवरम्

ラグ族の裔よ、彼は沐浴ののち、屍肉さえ食らい、さらに望むままに食して、その豊かで脂の多い肉を平らげた。

Verse 78

अवतीर्य सरः शीघ्रमारुरोह दिवं पुनः । तमहं देवसंकाशं श्रिया परमयान्वितम्

彼はすみやかに湖へ降り、ふたたび天へと昇った。私は見た――デーヴァのごとく輝き、至高の光彩に満ちたその姿を。

Verse 79

भो भो स्वर्गिन्महाभाग पृच्छामि त्वां कथं त्विदम् । जुगुप्सितस्तवाहारो गतिश्चेयं तवोत्तमा

「おお天界の者よ、幸い多き尊き方よ、私は問う——いかにしてこのようなことがあるのか。あなたの食は忌むべきものなのに、あなたの境涯はきわめて勝れている。」

Verse 80

यदि गुह्यं न चैतत्ते कथय त्वद्य मे भवान् । कामतः श्रोतुमिच्छामि किमेतत्परमं वचः

「もしそれがあなたにとって秘すべきことでないなら、どうか今日、私に語ってください。私は切に聞きたい——これはいかなる至上の教えなのか。」

Verse 81

को भवान्वद संदेहमाहारश्च विगर्हितः । त्वयेदं भुज्यते सौम्य किमर्थं क्व च वर्तसे

「あなたは誰なのか。告げて私の疑いを晴らしてください。この食は非難されるべきものだ——やさしき方よ、なぜそれを口にするのか。何のために、そしてどこに住まうのか。」

Verse 82

कस्यायमैश्वरोभावः शवत्वेन विनिर्मितः । आहारं च कथं निंद्यं श्रोतुमिच्छामि तत्त्वतः

「この屍の姿として造られた、かかる神々しい主宰の境涯は誰のものか。さらに、この食がなぜ咎められるのか。私はその真実を余すところなく聞きたい。」

Verse 83

श्रुत्वा च भाषितं तत्र मम राम सतां वर । प्रांजलिः प्रत्युवाचेदं स स्वर्गी रघुनंदन

「そこで語られたことを聞き終えると、その天界の住人は合掌して恭しく答えた。『おおラーマよ、善き者の中の最勝者よ。おおラグの喜びよ。』」

Verse 84

शृणुष्वाद्य यथावृत्तं ममेदं सुखदुःखजम् । कामो हि दुरितक्रम्यः शृणु यत्पृच्छसे द्विज

いま起こったことを聞きなさい――それは歓びと苦しみの双方から生じた、わが体験である。欲望はまことに罪へと人を導く。聞け、二度生まれし者よ、汝の問いに答えよう。

Verse 85

पुरा वैदर्भको राजा पिता मे हि महायशाः । वासुदेव इति ख्यातस्त्रिषु लोकेषु धार्मिकः

昔、ヴィダルバに一人の王がいた――わが父であり、名声高き御方である。ヴァースデーヴァと称され、三界において法にかなう義なる王として知られていた。

Verse 86

तस्य पुत्रद्वयं ब्रह्मन्द्वाभ्यां स्त्रीभ्यामजायत । अहं श्वेत इति ख्यातो यवीयान्सुरथोऽभवत्

婆羅門よ、彼には二人の妃から二人の पुत्र（息子）が生まれた。私はシュヴェータと呼ばれ、年少の者はスラタであった。

Verse 87

पितर्युपरते तस्मिन्पौरा मामभ्यषेचयन् । तत्राहंकारयन्राज्यं धर्मे चासं समाहितः

父が世を去ると、都の人々は私に灌頂を施し、王位に就けた。そこで私は王権の務めを担い、法（ダルマ）に堅く心を定めていた。

Verse 88

एवं वर्षसहस्राणि बहूनि समुपाव्रजन् । मम राज्यं कारयतः परिपालयतः प्रजाः

かくして幾千年もの歳月が過ぎ、私は国を治め、民を守り養い続けた。

Verse 89

सोहं निमित्ते कस्मिंश्चिद्वैराग्येण द्विजोत्तम । मरणं हृदये कृत्वा तपोवनमुपागमम्

かくして、ある因縁により、ああ最勝の再生者よ、我に離欲が生じた。死を常の観想として心に据え、苦行の森へと赴いた。

Verse 90

सोहं वनमिदं रम्यं भृशं पक्षिविवर्जितम् । प्रविष्टस्तप आस्थातुमस्यैव सरसोंतिके

かくして私は、鳥影すらないこの麗しき森に入り、この湖のほとり、まさにここで苦行を修めようとした。

Verse 91

राज्येऽभिषिच्य सुरथं भ्रातरं तं नराधिपम् । इदं सरः समासाद्य तपस्तप्तं सुदारुणम्

兄弟スラタを王として灌頂し即位させたのち、その王はこの聖なる湖に近づき、きわめて苛烈な苦行を修した。

Verse 92

दशवर्षसहस्राणि तपस्तप्त्वा महावने । शुभं तु भवनं प्राप्तो ब्रह्मलोकमनामयम्

大いなる森で一万年の苦行を修めたのち、彼は吉祥なる住処、病も穢れもない梵天界（ブラフマローカ）へと到達した。

Verse 93

स्वर्गस्थमपि मां ब्रह्मन्क्षुत्पिपासे द्विजोत्तम । अबाधेतां भृशं चाहमभवं व्यथितेंद्रियः

おお婆羅門よ、たとえ天界にあっても、飢えと渇きが激しく我を責めた。ゆえに我が諸根は深く乱れ苦しんだ、ああ最勝の再生者よ。

Verse 94

ततस्त्रिभुवनश्रेष्ठमवोचं वै पितामहम् । भगवन्स्वर्गलोकोऽयं क्षुत्पिपासा विवर्जितः

そこで私は三界の最勝者ピターマハ（梵天）に申し上げた。「ああ、福徳ある主よ、この天界は飢えと渇きから離れております。」

Verse 95

कस्येयं कर्मणः पक्तिः क्षुत्पिपासे यतो हि मे । आहारः कश्च मे देव ब्रूहि त्वं श्रीपितामह

「いかなる業（カルマ）の熟しによって、私は飢えと渇きを覚えるのでしょうか。私のための食は何でしょう。主よ——尊き祖父よ、お告げください。」

Verse 96

ततः पितामहः सम्यक्चिरं ध्यात्वा महामुने । मामुवाच ततो वाक्यं नास्ति भोज्यं स्वदेहजम्

その後、ピターマハは久しく深く思惟し、大聖者よ、私にこう告げた。「自らの身より生まれる食は存在しない。」

Verse 97

ॠते ते स्वानि मांसानि भक्षय त्वं तु हि नित्यशः । स्वशरीरं त्वया पुष्टं कुर्वता तप उत्तमम्

「自らの肉だけは食してはならぬ。しかして身を正しく養い、最上の苦行（タパス）を成就せよ。」

Verse 98

नादत्तं जायते तात श्वेत पश्य महीतले । आग्रहाद्भिक्षमाणाय भिक्षापि प्राणिने पुरा

「愛しきシュヴェータよ、地上を見よ。与えることなくして得るものはない。昔は、生きとし生けるものへの施しさえ、切に乞い願うときにのみ授けられた。」

Verse 99

न हि दत्ता गृहे भ्रांत्या मोहादतिथये तदा । तेन स्वर्गगतस्यापि क्षुत्पिपासे तवाधुना

その時、迷いと愚かさゆえに家で客人へのもてなしがなされなかった。ゆえに、たとえ天界に至ったとしても、今なお汝は飢えと渇きを受けている。

Verse 100

स त्वं प्रपुष्टमाहारैः स्वशरीरमनुत्तमम् । भक्षयस्व च राजेंद्र सा ते तृप्तिर्भविष्यति

ゆえに、食物によって自らの比類なき身をよく養った汝よ、今それを食せ、王の中の最勝者よ。それこそが汝の満足となる。

Verse 101

एवमुक्तस्ततो देवं ब्रह्माणमहमुक्तवान् । भक्षिते च स्वके देहे पुनरन्यन्न मे विभो

かく告げられて、私は神ブラフマーに申し上げた。「主よ、わが身が食われ尽くされたなら、もはや私には別の身はありません、至高なる御方よ。」

Verse 102

क्षुधानिवारणं नैव देहस्यास्य विनौदनं । खादामि ह्यक्षयं देव प्रियं मे न हि जायते

これはただ飢えを鎮めるためでも、この身を慰めるためでもありません。神よ、私は尽きぬものを食しますが、それでも私には愛しきものが生じません。

Verse 103

ततोब्रवीत्पुनर्ब्रह्मा तव देहोऽक्षयः कृतः । दिनेदिने ते पुष्टात्मा शवः श्वेत भविष्यति

するとブラフマーは再び告げた。「汝の身は不滅とされた。日ごとに、よく満ちたその姿は白くなってゆくであろう。」

Verse 104

यावद्वर्षशतं पूर्णं स्वमांसं खाद भो नृप । यदागच्छति चागस्त्यः श्वेतारण्यं महातपाः

「王よ、満ちた百年のあいだ己が肉を食せ——大苦行者アガスティヤがシュヴェーターラニヤに来たるまで。」

Verse 105

भगवानतिदुर्धर्षस्तदा कृच्छ्राद्विमोक्ष्यसे । स हि तारयितुं शक्तः सेंद्रानपि सुरासुरान्

その福徳なる主はまったく征服しがたく、やがて汝は苦難より解き放たれる。まことに主は、インドラをも含む神々と阿修羅さえ救い渡す力を有する。

Verse 106

आहारं कुत्सितं चेमं राजर्षे किं पुनस्तव । सुरकार्यं महत्तेन सुकृतं तु महात्मना

王仙よ、もしこの粗末な食が卑しいとされるなら、まして汝のものは言うまでもない。されどその大いなる行いにより、大心の者は神々への偉大な奉仕をまことに成し遂げた。

Verse 107

उदधिं निर्जलं कृत्वा दानवाश्च निपातिताः । विंध्यश्चादित्यविद्वेषाद्वर्धमानो निवारितः

大海を涸らして水なきものとし、ダーナヴァらは打ち倒された。さらに、太陽への憎しみにより増大するヴィンディヤ山も抑え止められた。

Verse 108

लंबमाना मही चैषा गुरुत्वेनाधिवासिता । दक्षिणा दिग्दिवं याता त्रैलाक्यं विषमस्थितम्

この大地は自らの重みに押されて沈み、低く垂れ下がった。南の方角は天へと持ち上がり、三界は不均衡なありさまに置かれた。

Verse 109

मया गत्वा सुरैः सार्द्धं प्रेषितो दक्षिणां दिशम् । समां कुरु महाभाग गुरुत्वेन जगत्समम्

我は神々と共に赴き、南の方角へ遣わされた。おお幸いなる者よ、汝の威重によってこれを平らにし、世界と等しくせよ。

Verse 110

एवं च तेन मुनिना स्थित्वा सर्वा धरा समा । कृता राजेंद्र मुनिना एवमद्यापि दृश्यते

かくして、その牟尼がそこに留まったことにより、大地はことごとく平らに整えられた。王の中の王よ、それは牟尼のなした業であり、今なおそのまま見られる。

Verse 111

सोहं भगवत श्रुत्वा देवदेवस्य भाषितम् । भुंजे च कुत्सिताहारं स्वशरीरमनुत्तमम्

おお聖なる御方よ、神々の神の御言葉を聞きながら、なおも卑しき食を口にし、それによって本来は無上なるこの身を保っております。

Verse 112

पूर्णं वर्षशतं चाद्य भोजनं कुत्सितं च मे । क्षयं नाभ्येति तद्विप्र तृप्तिश्चापि ममोत्तमा

婆羅門よ、今なお我が不浄の食の蓄えは百年を満たしても減らず、我が満足もまたこの上なく深い。

Verse 113

तं मुनिं कृच्छ्रसन्तप्तश्चिंतयामि दिवानिशम् । कदा वै दर्शनं मह्यं स मुनिर्दास्यते वने

苦難に灼かれつつ、我はその牟尼を昼夜思い続ける。いつになれば、森においてその牟尼は我にダルシャナ（御姿の拝見）を授けてくださるのか。

Verse 114

एवं मे चिंतयानस्य गतं वर्षशतन्त्विह । सोगस्त्यो हि गतिर्ब्रह्मन्मुनिर्मे भविता ध्रुवं

かく思い巡らしているうちに、ここで百年が過ぎ去った。まことに、婆羅門よ、アガスティヤこそ我が唯一の帰依処、必ずや我が導師たる聖仙となろう。

Verse 115

न गतिर्भविता मह्यं कुंभयोनिमृते द्विजम् । श्रुत्वेत्थं भाषितं राम दृष्ट्वाहारं च कुत्सितम्

「我に避難処はない、二度生まれし者よ。壺より生まれしアガスティヤを除いては。」ラーマよ、かく語る言葉を聞き、またその卑しき食を見て……

Verse 116

कृपया परया युक्तस्तं नृपं स्वर्गगामिनम् । करोम्यहं सुधाभोज्यं नाशयामि च कुत्सितम्

至上の慈悲に動かされ、天界へ赴く定めのその王を甘露（アムリタ）を味わうにふさわしくし、またその卑しきものを滅ぼそう。

Verse 117

चिन्तयन्नित्यवोचं तमगस्त्यः किं करिष्यति । अहमेतत्कुत्सितं ते नाशयामि महामते

思い巡らしつつアガスティヤは言った。「彼に何ができようか。大いなる心の者よ、汝のその卑しきものを我が滅ぼそう。」

Verse 118

ईप्सितं प्रार्थयस्वास्मान्मनः प्रीतिकरं परम् । स स्वर्गी मां ततः प्राह कथं ब्रह्मवचोन्यथा

「望むものを我らに願え。心を最も喜ばせる至上の願いを。」するとその天界の者は私に言った。「どうして梵天（ブラフマー）の御言葉が異なることがあろうか。」

Verse 119

कर्तुं मुने मया शक्यं न चान्यस्तारयिष्यति । ॠते वै कुंभयोनिं तं मैत्रावरुणसंभवम्

おお牟尼よ、これを成し遂げられるのは我のみ、他の誰も（汝／この事）を彼岸へ渡すことはできぬ――ただ壺より生まれ、ミトラとヴァルナの子なるヴァシシュタを除いて。

Verse 120

अपृष्टोपि मया ब्रह्मन्नेवमूचे पितामहः । एवं ब्रुवाणं तं श्वेतमुक्तवानहमस्मि सः

おおブラフマンよ、我が問わずとも祖父神ブラフマーはこのように我に告げた。かく語るその時、我はシュヴェータに言った――「我こそそれなり」。

Verse 121

आगतस्तव भाग्येन दृष्टोहं नात्र संशयः । ततः स्वर्गी स मां ज्ञात्वा दंडवत्पतितो भुवि

汝の幸いにより我は来たり、汝は我を見た――これに疑いはない。するとその天上の者は我を悟り、地に五体投地して礼拝した。

Verse 122

तमुत्थाप्य ततो रामाब्रवं किं ते करोम्यहम् । राजोवाच । आहारात्कुत्सिताद्ब्रह्मंस्तारयस्वाद्य दुष्कृतात्

それから彼を起こし、ラーマーは言った。「汝のために何をなそうか。」王は答えた。「おおバラモンよ、卑しき不浄の食より起こった悪業から、今日わたしを救い渡したまえ。」

Verse 123

येन लोकोऽक्षयः स्वर्गो भविता त्वत्कृतेन मे । ततः प्रतिग्रहो दत्तो जगद्वंद्य नृपेण हि

汝の行いにより、我には朽ちぬ天界が成就する。ゆえに世に敬われる御方よ、王はまことに汝へ供物受納の権を授けた。

Verse 127

भवान्मामनुगृह्णातु प्रतीच्छस्व प्रतिग्रहम्

どうか我に御慈悲を垂れ、願わくはこの供物（贈り物）をお受け取りください。

Verse 128

कृता मतिस्तारणाय न लोभाद्रघुनंदन । गृहीते भूषणे राम मम हस्तगते तदा

ラグ族の喜びよ、我が意は救済のためであり、貪りのためではない。ラーマよ、その時その飾りはすでに取られ、我が手の中にあった。

Verse 129

मानुषः पौर्विको देहस्तदा नष्टोस्य भूपते । प्रणष्टे तु शरीरे च राजर्षिः परया मुदा

王よ、彼の以前の人の身はその時滅びた。そしてその身が失われると、王仙はこの上ない歓喜に満たされた。

Verse 130

मयोक्तोसौ विमानेन जगाम त्रिदिवं पुनः । तेन मे शक्रतुल्येन दत्तमाभरणं शुभं

かくして我が教えにより、彼は天のヴィマーナに乗って再び三界の天へ赴いた。そしてシャクラに等しきその者は、吉祥なる飾りを我に授けた。

Verse 131

तस्मिन्निमित्ते काकुत्स्थ दत्तमद्भुतकर्मणा । श्वेतो वैदर्भको राजा तदाभूद्गतकल्मषः

その折、カクッツタよ、奇しき業をなすダッタによって、ヴィダルバの王シュヴェータはその時、罪垢を離れた。