Shloka 89

The Bhīma-Dvādaśī

Kalyāṇinī) Vow and the Anangadāna-Vrata (with a Courtesan-Conduct Discourse

Devanagari script

भर्त्तारं जगतामीशमनंतमपराजितम् । दिव्यानुभावां च पुरींनानारत्नगृहाणि च

Transliteration

bharttāraṃ jagatāmīśamanaṃtamaparājitam | divyānubhāvāṃ ca purīṃnānāratnagṛhāṇi ca

Translation

彼女は、世界の主にして夫君たるアナンタ、不敗の御方を見、さらに神妙なる天の輝きに満ちた都と、さまざまな宝玉で成る邸宅の数々を見た。

Word by Word

• भर्तारम्: husband/lord
• भर्तारम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: भर्तृ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (कर्म), एकवचन

• जगताम्: of the worlds
• जगताम्: Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
• Type: Noun
• Root: जगत् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (सम्बन्ध), बहुवचन

• ईशम्: the Lord
• ईशम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: ईश (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; भर्तारम् इति विशेष्यस्य विशेषणवत्

• अनन्तम्: endless, infinite
• अनन्तम्: Karma (कर्म)
• Type: Adjective
• Root: अनन्त (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; ईशम्/भर्तारम् इति विशेषण

• अपराजितम्: unconquered
• अपराजितम्: Karma (कर्म)
• Type: Adjective
• Root: अपराजित (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; ईशम्/भर्तारम् इति विशेषण

• दिव्य-अनुभावाम्: of divine splendor/power
• दिव्य-अनुभावाम्: Karma (कर्म)
• Type: Adjective
• Root: दिव्य (प्रातिपदिक) + अनुभाव (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; पुरीम् इति विशेषण

• च: and
• च: Samuccaya (समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चय-अव्यय (conjunction)

• पुरीम्: city
• पुरीम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: पुरी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• नाना-रत्न-गृहाणि: various jewel-houses/palaces
• नाना-रत्न-गृहाणि: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: नाना (अव्यय/प्रातिपदिक) + रत्न (प्रातिपदिक) + गृह (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, बहुवचन; (रत्नानां गृहाणि) इति षष्ठी-तत्पुरुष, नाना इति विशेषणपूर्वपद

• च: and
• च: Samuccaya (समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चय-अव्यय (conjunction)

Speaker

Narratorial voice (third-person description within the Sṛṣṭikhaṇḍa narrative; specific dialogue speaker not identifiable from this single verse alone).

Verse Rasa

Primary Rasa: adbhuta

Secondary Rasa: shringara

Geographic Context

Type: celestial_realm

Sandhi Resolution Notes

Sandhi Resolution Notes: जगताम्+ईशम् → जगतामीशम्; ईशम्+अनन्तम्+अपराजितम् → ईशमनन्तमपराजितम् (समास/सन्धि-समुच्चय); पुरीम्+नाना-रत्न-गृहाणि → पुरींनानारत्नगृहाणि (म्→ं परसवर्ण/अनुस्वार)

Characters & Entities

• Ananta (Viṣṇu)

FAQs

What does this verse convey about Ananta in the Padma Purana?

It praises Ananta (a name of Viṣṇu) as the Lord of the worlds—endless (ananta) and unconquered (aparājita)—emphasizing divine sovereignty and invincibility.

Why is the city described as filled with jewel-houses?

The jewel-houses symbolize a supramundane realm: a divine city whose radiance and abundance reflect sacred presence rather than ordinary material wealth.

What ethical or devotional lesson is implied here?

The verse implicitly directs attention from worldly measures of power to the recognition of the Supreme Lord’s incomparable majesty, encouraging reverence and devotional orientation (bhakti).