Adhyaya 64

Verse 1

पिप्पलौवाच । पितुःप्रसादभावाद्वै यदुना सुखमुत्तमम् । कथं प्राप्तं सुभुक्तं च तन्मे विस्तरतो वद

ピッパラは言った。「あなたの父上の慈しみ深い御恩寵によってヤドゥが得た至上の安楽は、いかにして得られ、いかにして正しく享受されたのか。詳しく語ってください。」

Verse 2

कस्मात्पापप्रभावं च रुरुर्भुंक्ते द्विजोत्तम । सकलं विस्तरेणापि वद मे कुंडलात्मज

最上のバラモンよ、ルルと名づけられた者は、なぜ罪より生じた報いを受けるのですか。クンダラの子よ、その一切を詳しく私に語ってください。

Verse 3

सुकर्मोवाच । श्रूयतामभिधास्यामि चरित्रं पापनाशनम् । नहुषस्य सुपुण्यस्य ययातेश्च महात्मनः

スカルマは言った。「聞きなさい。罪を滅する物語を語ろう。大いなる功徳を備えたナフシャと、偉大なる魂のヤヤーティの物語である。」

Verse 4

सोमवंशात्प्रभूतो हि नहुषो मेदिनीपतिः । दानधर्माननेकांश्च चका रह्यतुलानपि

まことに月の王統よりナフシャは現れ、大地の主となった。彼は布施とダルマの行いを数多く成し、その量においても比類なかった。

Verse 5

मखानामश्वमेधानामियाज शतमुत्तमम् । वाजपेयशतं चापि अन्यान्यज्ञाननेकधा

彼は最上のアシュヴァメーダ祭を百回修し、またヴァージャペーヤの儀礼も百回行い、さらに種々の祭祀を数多く執り行った。

Verse 6

आत्मनः पुण्यभावेन इंद्रलोकमवाप सः । पुत्रं धर्मगुणोपेतं प्रजापालं चकार सः

自らの清らかな徳の功徳によって、彼はインドラの世界に至った。そしてダルマの徳を備えた息子を、民を護り治める者として任じた。

Verse 7

ययातिं सत्यसंपन्नं धर्मवीर्यं महामतिम् । एंद्रं पदं गतो राजा तस्य पुत्रः पदे स्वके

真実に満ち、ダルマの勇を備え、広大な心をもつヤヤーティ王は、インドラに等しい天上の位に至った。そしてその子は、自らの正当な位に堅くとどまった。

Verse 8

ययातिः सत्यसंपन्नः प्रजा धर्मेण पालयेत् । स्वयमेव प्रपश्येत्स प्रजाकर्माणि तान्यपि

真実を具えたヤヤーティ王は、ダルマによって臣民を治めるべきである。また自ら進んで、人々の行いを直接に見届けるべきである。

Verse 9

याजयामास धर्मज्ञः श्रुत्वा धर्ममनुत्तमम् । यज्ञतीर्थादिकं सर्वं दानपुण्यं चकार सः

無上のダルマの教えを聞き終えるや、その義を知る者は祭祀（ヤジュニャ）を執り行わせ、さらに祭祀の聖地に関わる一切と、布施という功徳の行を成就した。

Verse 10

राज्यं चकार मेधावी सत्यधर्मेण वै तदा । यावदशीतिसहस्राणि वर्षाणां नृपनंदनः

その後、賢き王子は真実のダルマに則って国を治め、八万年のあいだ統治した。

Verse 11

तावत्कालं गतं तस्य ययातेस्तु महात्मनः । तस्य पुत्राश्च चत्वारस्तद्वीर्यबलविक्रमाः

その頃、大いなる魂をもつヤヤーティの寿命は尽きていた。彼には勇気と力と武勇で名高い四人の息子がいた。

Verse 12

तेषां नामानि वक्ष्यामि शृणुष्वैकाग्रमानसः । तस्यासीज्ज्येष्ठपुत्रस्तु रुरुर्नाम महाबलः

彼らの名を語ろう—心を一つにして聞け。長子の名はルル、まことに大いなる力を備えていた。

Verse 13

पुरुर्नाम द्वितीयोऽभूत्कुरुश्चान्यस्तृतीयकः । यदुर्नाम स धर्मात्मा चतुर्थो नृपतेः सुतः

第二子はプル、第三子はクル。第四子は法を宿す魂のヤドゥ—いずれも王の子であった。

Verse 14

एवं चत्वारः पुत्राश्च ययातेस्तु महात्मनः । तेजसा पौरुषेणापि पितृतुल्यपराक्रमाः

かくして大いなる魂のヤヤーティには四人の पुत्रがあり、光輝にも男らしき武勇にも、父に等しい勇者であった。

Verse 15

एवं राज्यं कृतं तेन धर्मेणापि ययातिना । तस्य कीर्तिर्यशो भावस्त्रैलोक्ये प्रचुरोभवत्

かくしてヤヤーティはダルマにより国を治め、その名声—栄光と高き誉れ—は三界に満ちあふれた。

Verse 16

विष्णुरुवाच । एकदा तु द्विजश्रेष्ठो नारदो ब्रह्मनंदनः । एंद्रं लोकं गतो राजन्द्रष्टुं चैव पुरंदरम्

ヴィシュヌは言った。「ある時、王よ、最勝の二度生まれなるナーラダ、ブラフマーの愛子は、プランダラ（インドラ）に会うためインドラ界へ赴いた。」

Verse 17

सहस्राक्षस्ततोपश्यद्धुताशनसमप्रभम् । देवो विप्रं समायांतं सर्वज्ञं ज्ञानपंडितम्

そのとき千眼の神（インドラ）は、燃えさかる火のごとく輝くバラモンが近づくのを見た。まことに全知にして、聖なる智の学匠であった。

Verse 18

पूजितं मधुपर्काद्यैर्भक्त्या नमितकंधरः । निवेश्य चासने पुण्ये पप्रच्छ मुनिपुंगवम्

彼はマドゥパルカなどの供物をもって篤く礼拝し、敬虔にうなだれて拝した。ついで聖なる座にその賢者を迎え坐らせ、最勝の牟尼に問いかけた。

Verse 19

इंद्र उवाच । कस्मादागमनं तेद्य किमर्थमिह चागतः । किं ते हि सुप्रियं विप्र करोम्यद्य महामुने

インドラは言った。「なぜ今日ここへ来たのか、いかなる目的で到来したのか。おおブラーフマナよ、大いなるムニよ――今日、そなたのために最も喜ばれることを私は何をなすべきか。」

Verse 20

नारद उवाच । देवराज कृतं सर्वं भक्त्या यच्च प्रभाषितम् । संतुष्टोस्मि महाप्राज्ञ प्रश्नोत्तरं वदाम्यहम्

ナーラダは言った。「神々の王よ、あなたがなしたすべてと、バクティをもって語られた言葉に、私は満ち足りている。大いなる賢者よ、いま汝の問いへの答えを語ろう。」

Verse 21

महीलोकात्सुसंप्राप्तः सांप्रतं तव मंदिरम् । त्वामन्वेष्टुं समायातो दृष्ट्वा नाहुषमेव च

地上の世界より無事に来て、今あなたの神殿に到った。あなたを求めて参り、またナフシャその人にもまみえた。

Verse 22

इंद्र उवाच । सत्यधर्मेण को राजा प्रजाः पालयते सदा । सर्वधर्मसमायुक्तः श्रुतवाञ्ज्ञानवान्गुणी

インドラは言った。「真実のダルマによって常に民を守る王は誰か――あらゆるダルマの徳を備え、シュルティに通じ、智慧あり、善き資質を具する者は。」

Verse 23

पृथिव्यामस्ति को राजा वेदज्ञो ब्राह्मणप्रियः । ब्रह्मण्यो वेदविच्छूरो यज्वा दाता सुभक्तिमान्

地上において、その王とは誰か――ヴェーダに通じ、ブラーフマナを敬愛し、聖なる法を護り、ヴェーダの智慧に輝き、ヤジュニャを修し、施しに富み、すぐれた信愛を具える者は。

Verse 24

नारद उवाच । एभिर्गुणैस्तु संयुक्तो नहुषस्यात्मजो बली । यस्य सत्येन वीर्येण सर्वे लोकाः प्रतिष्ठिताः

ナーラダは言った。「これらの徳を具えたのは、ナフシャの力ある御子である。彼の真実と英雄の威力によって、あらゆる世界は堅く安住している。」

Verse 25

भवादृशो हि भूर्लोके ययातिर्नहुषात्मजः । भवान्स्वर्गे स चैवास्ति भूतले भूतिवर्धनः

地上にもまことにあなたに等しい者がいる——ナフシャの子ヤヤーティである。あなたは天に在り、彼もまた地上に在って、繁栄を増し広げる者だ。

Verse 26

पितुः श्रेष्ठो महाराज ह्यश्वमेधशतं तथा । वाजपेयशतं चक्रे ययातिः पृथिवीपतिः

大王よ、地の主ヤヤーティは父を凌いだ。彼は百のアシュヴァメーダ祭を、また同じく百のヴァージャペーヤ祭を執り行った。

Verse 27

दत्तान्यनेकरूपाणि दानानि तेन भक्तितः । गवां लक्षसहस्राणि गवां कोटिशतानि च

彼は信愛をもって、さまざまな布施を与えた。幾万という牛、さらには幾百クロールにも及ぶ牛をも施した。

Verse 28

कोटिहोमांश्चकाराथ लक्षहोमांस्तथैव च । भूमिदानादि दानानि ब्राह्मणेभ्योददाच्च यः

彼はクロールに及ぶホーマを行い、またラクに及ぶホーマも行った。さらに土地の寄進をはじめとする布施を、ブラーフマナたちに授けた。

Verse 29

सर्वं येन स्वरूपं हि धर्मस्य परिपालितम् । एवं गुणैः समायुक्तो ययातिर्नहुषात्मजः

あらゆる仕方でダルマの本質を完全に守り立てたその人――かくも徳を具えしは、ナフシャの子ヤヤーティであった。

Verse 30

वर्षाणां तु सहस्राणि अशीतिर्नृपसत्तमः । राज्यं चकार सत्येन यथा दिवि भवानिह

王の中の最勝者よ、彼は八万年にわたり真実によって国を治めた。まさに汝がこの地上で、天にあるかのごとく治めるように。

Verse 31

सुकर्मोवाच । एवमाकर्ण्य देवेंद्रो नारदात्स मुनीश्वरात् । समालोच्य स मेधावी संभीतो धर्मपालनात्

スカルマーは言った。聖仙の主ナーラダよりかく聞きて、神々の王インドラは熟考した。賢き彼はダルマ護持のことに畏れを抱いた。

Verse 32

शतयज्ञप्रभावेण नहुषो हि पुरा मम । एंद्रं पदं गतो वीरो देवराजोभवत्पुरा

百の祭祀（ヤジュニャ）の威力によって、我が系譜の勇者ナフシャは昔、インドラの位に至り、かつて神々の王となった。

Verse 33

शची बुद्धिप्रभावेण पदभ्रष्टो व्यजायत । तादृशोयं महाराजः पितुस्तुल्यपराक्रमः

シャチーの慧眼なるはからいの力により、彼は失墜から救い上げられ、正しき位へと復した。かくのごとき大王は、父に等しき武勇を備える。

Verse 34

प्राप्स्यते नात्र संदेहः पदमैंद्रं न संशयः । येन केनाप्युपायेन तं भूपं दिवमानये

彼は必ずそれを得る—疑いはない。まことに疑うことなく、パドマ・インドラの位に到達する。いかなる手段であれ、その王を天界へ導け。

Verse 35

इत्येवं चिंतयामास तस्माद्भीतः सुरेश्वरः । भूपालस्य नृपश्रेष्ठ ययातेः सुमहद्भयात्

かく思いめぐらし、神々の主は恐れにとらわれた—おお、王の中の最勝者よ—ヤヤーティ王がもたらした大いなる恐怖ゆえに。

Verse 36

तमानेतुं ततो दूतं प्रेषयामास देवराट् । नहुषस्य विमानं तु सर्वकामसमन्वितम्

そこで देव王は、彼を迎えるために使者を遣わした。ナフシャの天翔る車は、あらゆる望みの享楽を備えていた。

Verse 37

सारथिं मातलिं नाम विमानेन समन्वितम् । गतो हि मातलिस्तत्र यत्रास्ते नहुषात्मजः

御者マータリは、天の車を備えて、まことにそこへ赴いた—ナフシャの子が留まるその場所へ。

Verse 38

प्रहितः सुरराजेन समानेतुं महामतिम् । सभायां वर्त्तमानस्तु यथा इंद्र प्रःशोभते

神々の王により、その大いなる心の者を迎えるため遣わされ、彼は सभाに立ち、燦然と輝いた—まるでインドラそのもののように。

Verse 39

तथा ययातिर्धर्मात्मा स्वसभायां विराजते । तमुवाच महात्मानं राजानं सत्यभूषणम्

かくして、法を体した魂をもつヤヤーティは、自らの王の सभाにおいて輝いていた。そこで彼は、真実を飾りとする偉大なる王に語りかけた。

Verse 40

सारथिर्देवराजस्य शृणु राजन्वचो मम । प्रहितो देवराजेन सकाशं तव सांप्रतम्

私は देव王（天帝）なる神々の王の御者である。王よ、我が言葉を聞け。今まさに देव王の命により、汝のもとへ遣わされた。

Verse 41

यद्ब्रूते देवराजस्तु तत्सर्वं सुमनाः कुरु । आगंतव्यं त्वया देव एंद्रं लोकं हि नान्यथा

神々の王が命ずることは、すべて喜びの心で成し遂げよ。汝は必ずや、神なる者よ、インドラの世界へ来ねばならぬ。ほかに道はない。

Verse 42

पुत्रे राज्यं विसृज्यैव कृत्वा चांतेष्टिमुत्तमाम् । इलो राजा महातेजा वसते नहुषात्मज

子に王国を譲り、最上の終葬の儀礼を成し遂げてのち、偉大な光輝をもつイラ王、ナフシャの子は、そこに住まわれた。

Verse 43

पुरूरवा महावीर्यो विप्रचित्तिर्महामनाः । शिबिर्वसति तत्रैव मनुरिक्ष्वाकु भूपतिः

そこにはまた、大勇のプルーラヴァス、心高きヴィプラチッティ、そしてシビが住まう。さらにマヌと、王イクシュヴァークもまたそこにおられる。

Verse 44

सगरो नाम मेधावी नहुषश्च पिता तव । ऋतवीर्यः कृतज्ञश्च शंतनुश्च महामनाः

サガラは叡智ある王、ナフシャは汝の父であった。リタヴィールヤは恩を知り、シャーンタヌもまた大いなる心の持ち主であった。

Verse 45

भरतो युवनाश्वश्च कार्तवीर्यो नरेश्वरः । यज्ञानाहृत्य बहुधा मोदंते दिवि भूभृतः

バラタ、ユヴァナーシュヴァ、そして人々の主カルタヴィールヤは、多くのヤジュニャの果報を携えて、天においてさまざまに歓喜する、王よ。

Verse 46

अन्ये चैव तु राजानो यज्ञकर्मसु तत्पराः । सर्वे ते दिवि चेंद्रेण मोदंते स्वेन कर्मणा

また他の王たちも、ヤジュニャの行に専心し、各々が自らの業の功徳によって、インドラとともに天界で歓喜する。

Verse 47

त्वं पुनः सर्वधर्मज्ञः सर्वधर्मेषु संस्थितः । शक्रेण सह मोदस्व स्वर्गलोके महीपते

しかるに汝は、王よ、あらゆるダルマを知り、すべての正しき務めに堅く住する者。地の主よ、天界にてシャクラ（インドラ）とともに歓喜せよ。

Verse 48

ययातिरुवाच । किं मया तत्कृतं कर्म येन मय्यर्थिता तव । इंद्रस्य देवराजस्य तत्सर्वं मे वदस्व च

ヤヤーティは言った。「我はいかなる行いをなしたゆえ、汝は願いを携えて我がもとに来たのか。神々の王インドラに関わること、そのすべてを我に語れ。」

Verse 49

मातलिरुवाचमातलि उपरि टिप्पणी । यदशीतिसहस्राणि वर्षाणां हि त्वया नृप । दानपुण्यादिकं कर्म यज्ञैस्तु परिसाधितम्

マータリは言った。「王よ、八万年のあいだ、あなたは祭祀（ヤジュニャ）によって、布施などの功徳の業をまことに正しく成就してこられた。」

Verse 50

दिवं गच्छ महाराज कर्मणा स्वेन भूपते । सखित्वं देवराजेन कुरु गच्छ सुरालयम्

大王、地を治める君よ。自らのカルマによって天界へ赴け。デーヴァの王と友となり、神々（スラ）の住処へ行け。

Verse 51

पंचात्मकं शरीरं च भूमौ त्यज महामते । दिव्यरूपं समास्थाय भुंक्ष्व भोगान्मनोनुगान्

大いなる心の者よ、五大より成るこの身を地上に捨てよ。天なる姿を身にまとい、心の望みにかなう歓楽を味わえ。

Verse 52

यथायथा कृता भूमौ यज्ञा दानं तपश्च ते । तथातथा स्वर्गभोगाः प्रार्थयंते नरेश्वर

人々の主よ、地上で行われた祭祀（ヤジュニャ）、布施（ダーナ）、苦行（タパス）がいかほどであれ、その分に応じて天界の享楽もまた求められ、得られる。

Verse 53

ययातिरुवाच । येन कायेन सिध्येत सुकृतं दुष्कृतं भुवि । मातले तत्कथं त्यक्त्वा गच्छेल्लोकमुपार्जितम्

ヤヤーティは言った。「地上で功徳と罪過が成就するその身体によってこそであろう、マータリよ。ならば、どうしてその同じ身を捨てて、なお自ら得た世界へ行けるのか。」

Verse 54

मातलिरुवाच । यत्रैवोपार्जितं कायं पंचात्मकमिदं नृप । तत्तत्रैव परित्यज्य दिव्येनैव व्रजंति तम्

マータリは言った。「王よ、この五大より成る身は、得られたその場所でこそ捨てられる。そしてただ天なる微妙身のみをもって、彼らはかの界へと赴く。」

Verse 55

इतरे मानवाः सर्वे पापपुण्यप्रसाधकाः । तेऽपि कायं परित्यज्य अधऊर्ध्वं व्रजंति वै

そのほかのすべての人々も、罪と功徳によって運命を形づくられ、身を捨てたのち、まことに下へ、あるいは上へと赴く。

Verse 56

ययातिरुवाच । पंचात्मकेन कायेन सुकृतं दुष्कृतं नराः । उत्पाद्यैव प्रयांत्येव अधऊर्ध्वं तु मातले

ヤヤーティは言った。「五大より成る身をもって、人は功徳と罪を生み出す。生み出し終えると、去ってゆく――下へ、あるいは上へと、マータリよ。」

Verse 57

को विशेषो हि धर्मज्ञ भूमौ कायं परित्यजेत् । पापपुण्यप्रभावाद्वै कायस्य पतनं भवेत्

法を知る者よ、地上で身を捨てることに何の特別な違いがあろうか。まことに罪と功徳の力によって、身の倒れ（死）が起こるのである。

Verse 58

दृष्टांतो दृश्यते सूत प्रत्यक्षं मर्त्यमंडले । विशेषं नैव पश्यामि पापपुण्यस्य चाधिकम्

スータよ、死すべき世において、例えは現前して見られる。だが私は、罪と功徳のあいだに、より大いなる特別な差異を見いだせない。

Verse 59

सत्यधर्मादिकं कर्म येन कायेन मानवः । समर्जयति वै मर्त्यस्तं कस्माद्विप्रसर्जयेत्

なぜ死すべき者は、真実とダルマなどの行いを成し、功徳を積むその身を、みずから捨て去るべきであろうか。

Verse 60

आत्मा कायश्च द्वावेतौ मित्ररूपावुभावपि । कायं मित्रं परित्यज्य आत्मा याति सुनिश्चितः

アートマンと身体——この二つはまことに友の姿である。されどアートマンは必ず去り、身体という友を置き去りにする。

Verse 61

मातलिरुवाच । सत्यमुक्तं त्वया राजन्कायं त्यक्त्वा प्रयाति सः । संबंधो नास्ति तेनापि समं कायेन चात्मनः

マータリは言った。「王よ、あなたの言葉は真実である。彼は身体を捨てて去ってゆく。ゆえに、去りゆく自己と身体との間に真の結びつきはなく、身体はアートマンと同一ではない。」

Verse 62

यस्मात्पंचत्वरूपोऽयं संधिजर्जरितः सदा । जरया पीड्यमानस्तु व्याधिभिर्दूषितः सदा

この身は五つの性から成り、関節は常に損なわれる。老いに絶えず圧され、病によって常に汚されている。

Verse 63

जरादोषैः प्रभग्नोऽसौ अत्र स्थातुं स नेच्छति । आकुलव्याकुलो भूत्वा जीवस्त्यक्त्वा प्रयाति सः

老いの過患に打ち砕かれ、彼はもはやここに留まろうとしない。激しく乱れ惑いながら、ジーヴァは身を捨てて去ってゆく。

Verse 64

सत्येन धर्मपुण्यैश्च दानैर्नियमसंयमैः । अश्वमेधादिभिर्यज्ञैस्तीर्थैः संयमनैस्तथा

真実によって、正法にかなう功徳ある行いによって、布施によって、誓願と自制によって、アシュヴァメーダなどの祭祀（ヤジュニャ）によって、ティールタ（聖地）への巡礼によって、また同様に節制の修行によって——（求める霊的功徳が成就する）。

Verse 65

सुपुण्यैः सुकृतैश्चान्यैर्जरा नैव प्रधार्यते । पातकैश्च महाराज द्रवते कायमेव सा

いかに多くの功徳や他の善行を積んでも、老いは真に食い止められない。だが罪によって、偉大なる王よ、それはこの身そのものを溶かし尽くす。

Verse 66

ययातिरुवाच । कस्माज्जरा समुत्पन्ना कस्मात्कायं प्रपीडयेत् । मम विस्तरतस्त्वं च वक्तुमर्हसि सत्तम

ヤヤーティは言った。「老いは何から生じ、なぜ身体を苦しめるのか。徳ある者の中の最勝よ、どうか詳しく説き明かしてほしい。」

Verse 67

मातलिरुवाच । हंत ते वर्णयिष्यामि जरायाः परिकारणम् । यस्माच्चेयं समुद्भूता कायमध्ये नृपोत्तम

マータリは言った。「さあ、老いの根本の因を語ろう。それがいかにして身体の中に生じるのか、王の中の最勝よ。」

Verse 68

पंचभूतात्मकः कायो विषयैः पंचभिः श्रितः । यदात्मा त्यजते राजन्स कायः परिधक्ष्यते

身体は五大元素より成り、五つの感官の対象に支えられている。真我（アートマン）が去るとき、王よ、その身は火に委ねられ焼かれる。

Verse 69

वह्निना दीप्यमानस्तु सरसो ज्वलते नृप । तस्माद्विजायते धूमो धूमान्मेघाश्च जज्ञिरे

王よ、火が燃えさかるとき、池そのものが燃えるかのように見える。そこから煙が生じ、その煙より雲が生まれる。

Verse 70

मेघादापः प्रवर्तंते अद्भ्यः पृथ्वी प्रकल्पते । जलमायाति साध्वी सा यथा नारी रजस्वला

雲より水が流れ出で、水より大地が形づくられる。その貞なる大地は水に満たされる――月のものの時の女のように。

Verse 71

तस्मात्प्रजायते गंधो गंधाद्रसो नृपोत्तम । रसात्प्रभवते चान्नमन्नाच्छुक्रं न संशयः

ゆえに香りが生じ、香りより味が生ずる、王の中の最勝者よ。味より食が起こり、食より精が生ずる――疑いはない。

Verse 72

शुक्राद्धि जायते कायः कुरूपः काय एव च । यथा पृथ्वी सृजेद्गंधान्रसैश्चरति भूतले

まことに身は精より生ずる。醜くとも美しくとも、ただ身である。大地が香を生み、諸味によって地表に働き動くがごとし。

Verse 73

तथा कायश्चरेन्नित्यं रसाधारो हि सर्वशः । गंधश्च जायते तस्माद्गंधाद्रसो भवेत्पुनः

また同様に、身の働きは常に保たれるべきである。身はあらゆる意味で味の依り処だからである。そこから香りが生じ、香りより再び味が現れる。

Verse 74

तस्माज्जज्ञे महावह्निर्दृष्टांतं पश्य भूपते । यथा काष्ठाद्भवेद्वह्निः पुनः काष्ठं प्रकाशयेत्

そこから大いなる火が生じた。王よ、この譬えを見よ。火は木より起こり、またその木を照らし顕すがごとし。

Verse 75

कायमध्ये रसादग्निस्तद्वदेव प्रजायते । तत्र संचरते नित्यं कायं पुष्णाति भूपते

身の内において、ラサ（生命の精髄）より火が生ずる。その火は常に巡りて身を養う、王よ。

Verse 76

यावद्रसस्य चाधिक्यं तावज्जीवः प्रशांतिमान् । चरित्वा तादृशं वह्निः क्षुधारूपेण वर्तते

ラサがなお余りある間は、生あるものは静まり安らぐ。されどそれを過ぎれば、内なる火は飢えの姿となって働く。

Verse 77

अन्नमिच्छत्यसौ तीव्रः पयसा च समन्वितम् । प्रदानं लभते चान्नमुदकं चापि भूपते

彼は乳を伴う食を激しく求める。王よ、そして供えとして食とまた水とを得る。

Verse 78

शोणितं चरते वह्निस्तद्वद्वीर्यं न संशयः । यक्ष्मरोगो भवेत्तस्मात्सर्वकायप्रणाशकः

火は血を巡る。疑いなく、ヴィールヤ（生命の精力）もまたそのように巡る。そこからヤクシュマーの病が起こり、全身を滅ぼす。

Verse 79

रसाधिक्यं भवेद्राजन्नथ वह्निः प्रशाम्यति । रसेन पीड्यमानस्तु ज्वररूपोभिजायते

王よ、体内のラサ（滋養の体液）が過多となれば、消化の火は鎮まり、またそのラサに圧されると、病としての熱、すなわち発熱が生じる。

Verse 80

ग्रीवा पृष्ठं कटिं पायुं सर्वास्वेव तु संधिषु । आरुध्य तिष्ठते वह्निः काये वह्निः प्रवर्तते

火は首・背・腰・肛門、さらにあらゆる関節にまで登ってそこに住し、かくして身の火は全身にわたり働き起こる。

Verse 81

तस्याऽधिक्यं चरेन्नित्यं कायं पुष्णाति सर्वतः । रसस्तु बंधमायाति बलरूपो भवेत्तदा

それ（滋養の要素）を常に豊かに保てば、身はあまねく養われる。そのときラサはよく結ばれて堅固となり、力そのものの姿となる。

Verse 82

अतिरिक्तो बलेनैव वीर्यान्मर्माणि चालयेत् । तेनैव जायते कामः शल्यरूपो भवेन्नृप

過度の勢いは、ただ力に駆られて身の要所（マルマン）を揺り動かす。その揺動から欲が生じ、王よ、それは刺のごとく苦患となる。

Verse 83

सकामाग्निः समाख्यातो बलनाशकरो नृप । मैथुनस्य प्रसंगेन विनाशत्वं कलेवरे

王よ、これが欲の火と説かれるものであり、力を滅ぼす。交合に耽ることによって、身体はついに破滅へと向かう。

Verse 84

नारीं च संश्रयेत्प्राणी पीडितः कामवह्निना । मैथुनस्य प्रसंगेन मूर्छितः कामकर्शितः

欲火に責められた者は女に寄りすがり、交合の縁に引き込まれて、情欲にやつれ、ついには気を失う。

Verse 85

तेजोहीनो भवेत्कायो बलहानिश्च जायते । बलहीनो यदा स्याद्वै दुर्बलो वह्निनेरितः

身から生命の光が失われると力の衰えが起こり、まことに無力となれば、火に駆り立てられるかのように弱り果てる。

Verse 86

स वह्निः प्रचरेत्काये शोणितं शुक्रमेव च । शुक्रशोणितयोर्नाशाच्छून्यदेहोभिजायते

その内なる火は身を巡り、血と精とをも焼き尽くす。血と精が滅すれば、身は空しく生命を失う。

Verse 87

अतीव जायते वायुः प्रचंडो दारुणाकृतिः । विवर्णो दुःखसंतप्तः शून्यबुद्धिस्ततो भवेत्

そののち、きわめて激しい風が起こり、猛々しく恐ろしい姿となる。人は青ざめ、苦に焼かれ、やがて心は空しく乱れる。

Verse 88

दृष्टा श्रुता तु या नारी तच्चित्तो भ्रमते सदा । तृप्तिर्न जायते काये लोलुपे चित्तवर्त्मनि

男の心が女に定まると—ただ見ただけでも、名を聞いただけでも—常にさまよい続ける。貪りに駆られる身、落ち着かぬ心の道には、満足は決して生じない。

Verse 89

विरूपश्च सुरूपश्च ध्यानान्मध्ये प्रजायते । बलहीनो यदा कामी मांसशोणितसंक्षयात्

受胎のはたらきによって、子は醜形にも端正にも生まれうる。しかも欲に駆られる男が、肉と血の消耗により力を失うとき、そのような結果が現れる。

Verse 90

पलितं जायते काये नाशिते कामवह्निना । तस्मात्संजायते कामी वृद्धो भूत्वा दिनेदिने

身が欲の火に焼かれると、そこに白髪が生じる。ゆえに日ごとに、老いを重ねてもなお、欲に囚われた者はますます欲に駆られてゆく。

Verse 91

सुरते चिंतते नारीं यथा वार्द्धुषिको नरः । तथातथा भवेद्धानिस्तेजसोऽस्य नरेश्वर

王よ、男が交わりの最中に他の女を思うがごとく、その思いに応じて、彼の精気と霊的な輝きは相応に損なわれてゆく。

Verse 92

तस्मात्प्रजायते कायो नाशरूपं समृच्छति । अग्निः प्रजायते भूयो जरारूपो न संशयः

ゆえに身は生まれ、必ずや滅びの相へと至る。さらに火が再び起こり、老い朽ちる姿を帯びる—これに疑いはない。

Verse 93

प्राणिनां क्षयरूपेण ज्वरो भवति दारुणः । स्थावरा जंगमाः सर्वे ज्वरेण परिपीडिताः

衆生にとって、熱病は消耗という相となって苛烈に現れる。動かぬものも動くものも、すべて熱病に悩まされ苦しめられる。

Verse 94

नाशमायांति ते सर्वे बहुपीडा प्रपीडिताः । एतत्ते सर्वमाख्यातमन्यत्किं ते वदाम्यहम्

彼らは皆、多くの苦悩に押し潰されて滅びに至る。これらすべてを汝に語った――なお何を語ろうか。

Verse 95

एवमुक्तो महाराजो मातलिं वाक्यमब्रवीत्

かく告げられて、大王はマータリに次の言葉を語った。