Shloka 23
Virāṭa Rescued from Suśarmā; Night Battle and Royal Gratitude (विराटमोक्षणं सुशर्मवधाभिमुखं च)
चरन् स विविधान् मार्गान् रथेन रथसत्तम: | त्रिगर्तानां सुशर्माणमार्च्छ॑द् रुक्मरथं रणे,रथियोंमें श्रेष्ठ राजा विराटने रथके द्वारा विविध मार्गोंसे चलते--अनेक प्रकारके रणकौशल दिखाते हुए उस युद्धमें त्रिग्तोंके पाँच सौ रथी, आठ सौ घुड़सवार तथा पाँच महारथियोंको मार गिरानेके पश्चात् स्वर्णभूषित रथपर बैठे हुए सुशर्मापर धावा किया
caran sa vividhān mārgān rathena rathasattamaḥ | trigartānāṃ suśarmāṇam ārcchad rukmarathaṃ raṇe ||
ヴァイシャンパーヤナは語った。車戦の勇士のうち最もすぐれたヴィラータ王は、戦車を駆ってさまざまな進路を縦横に取り、戦の機略を多彩に示した。その戦いで王は、黄金に飾られた戦車に座すトリガルタ族の王スシュルマーへと突撃した。この詩句は、戦場における技と勇の「規律ある用い方」を際立たせる。国を治める者は威嚇に屈するのではなく、侵略者に正面から対峙して領土を守るのである。
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The verse underscores kṣatriya-dharma: a ruler must protect his people through courage, disciplined martial skill, and direct confrontation of wrongdoing. Tactical intelligence (moving by varied routes) is presented as a legitimate part of righteous warfare when used to defend the realm.
In the battle against the Trigartas, King Virāṭa maneuvers his chariot along different approaches and then charges at their leader Suśarmā, who is described as riding a gold-adorned chariot.