Previous Verse
Next Verse

Shloka 13

Tīrtha-yātrā: Phalaśruti and Sacred Geography from Lohitya to Prayāga

Pulastya’s Instruction

पृथिवीतीर्थमासाद्य गोसहस्रफलं लभेत्‌ | ततः शालूकिनी गत्वा तीर्थसेवी नराधिप,महाराज! वहाँसे पृथिवीतीर्थमें जाकर स्नान करनेसे सहस्र गोदानका फल प्राप्त होता है। राजन! वहाँसे तीर्थसेवी मनुष्य शालूकिनीमें जाकर दशाश्वमेधतीर्थमें स्नान करनेसे उसी फलका भागी होता है। सर्पदेवीमें जाकर उत्तम नागतीर्थका सेवन करनेसे मनुष्य अग्निष्टोमका फल पाता और नागलोकमें जाता है। धर्मज्ञ! वहाँसे तरन्तुक नामक द्वारपालके पास जाय। वहाँ एक रात निवास करनेसे सहसख्र गोदानका फल होता है। वहाँसे नियमपूर्वक नियमित भोजन करते हुए पंचनदतीर्थमें जाय और वहाँ कोटितीर्थमें स्नान करे। इससे अश्वमेधयज्ञका फल प्राप्त होता है। अश्विनीतीर्थमें जाकर स्नान करनेसे मनुष्य रूपवान्‌ होता है

ghulastya uvāca | pṛthivītīrtham āsādya go-sahasra-phalaṁ labhet | tataḥ śālūkinīṁ gatvā tīrtha-sevī narādhipa mahārāja | daśāśvamedha-tīrthe snānena tasyaiva phala-bhāgī bhavati | sarpadevīṁ gatvā uttama-nāga-tīrtha-sevanena manuṣyo ’gniṣṭoma-phalaṁ prāpya nāga-lokaṁ gacchati | dharmajña tatraḥ tarantuka-nāmnaḥ dvārapālasya samīpaṁ vrajet | tatraika-rātra-nivāsena go-sahasra-phalaṁ bhavati | tato niyama-pūrvakaṁ niyamita-bhojanaḥ pañcanada-tīrthaṁ gatvā tatra koṭi-tīrthe snāyāt | tena aśvamedha-yajña-phalaṁ prāpnoti | aśvinī-tīrthe snānena manuṣyo rūpavān bhavati |

グフラスティヤは語った。「『プリティヴィ・ティールタ(Pṛthivī-tīrtha)』に至れば、千頭の牛を施すに等しい功徳を得る。ついで王よ、ティールタに仕える巡礼者はシャールーキニー(Śālūkinī)へ赴き、そこで『ダシャ・アシュヴァメーダ・ティールタ(Daśāśvamedha-tīrtha)』に沐浴すれば、同じ功徳に与る者となる。さらにサルパデーヴィー(Sarpadevī)へ行き、最勝の『ナーガ・ティールタ(Nāga-tīrtha)』を敬って依りどころとするなら、アグニシュトーマ(Agniṣṭoma)祭の果を得て、ナーガの世界へ赴く。法を知る者よ、そこからタラントゥカ(Tarantuka)という門衛のもとへ行け。そこで一夜を過ごすだけで、再び千牛施与の果を得る。次に、戒めを守り食を節して『パンチャナダ・ティールタ(Pañcanada-tīrtha)』へ行き、『コーティ・ティールタ(Koṭi-tīrtha)』で沐浴せよ。これによりアシュヴァメーダ(Aśvamedha)祭の果を得る。『アシュヴィニー・ティールタ(Aśvinī-tīrtha)』で沐浴すれば、人は美貌を授かる。」

पृथिवीतीर्थम्the Pr̥thivī-tīrtha (sacred ford)
पृथिवीतीर्थम्:
Karma
TypeNoun
Rootपृथिवीतीर्थ
FormNeuter, Accusative, Singular
आसाद्यhaving reached
आसाद्य:
TypeVerb
Rootआ-√सद्
Formल्यप् (absolutive/gerund), Parasmaipada (usage)
गोसहस्रफलम्the fruit (merit) of a thousand cows (as gift)
गोसहस्रफलम्:
Karma
TypeNoun
Rootगोसहस्रफल
FormNeuter, Accusative, Singular
लभेत्would obtain
लभेत्:
TypeVerb
Root√लभ्
FormOptative (Vidhi-lin), Third, Singular, Parasmaipada
ततःthen/from there
ततः:
TypeIndeclinable
Rootततः
शालूकिनीम्to Śālūkinī (a tīrtha/place)
शालूकिनीम्:
Karma
TypeNoun
Rootशालूकिनी
FormFeminine, Accusative, Singular
गत्वाhaving gone
गत्वा:
TypeVerb
Root√गम्
Formक्त्वा (absolutive/gerund), Parasmaipada (usage)
तीर्थसेवीa tīrtha-attending (pilgrim) person
तीर्थसेवी:
Karta
TypeAdjective
Rootतीर्थसेविन्
FormMasculine, Nominative, Singular
नराधिपO king (lord of men)
नराधिप:
TypeNoun
Rootनराधिप
FormMasculine, Vocative, Singular

घुलस्त्य उवाच

G
Ghulastya
P
Pṛthivī-tīrtha
Ś
Śālūkinī
D
Daśāśvamedha-tīrtha
S
Sarpadevī
N
Nāga-tīrtha
N
Nāga-loka
T
Tarantuka (dvārapāla)
P
Pañcanada-tīrtha
K
Koṭi-tīrtha
A
Aśvinī-tīrtha
A
Agniṣṭoma
A
Aśvamedha
C
cow-gift (go-dāna)

Educational Q&A

The passage teaches that disciplined pilgrimage—approaching tīrthas with restraint, regulated living, and reverence—yields spiritual merit comparable to major gifts and Vedic sacrifices, emphasizing ethical self-control as integral to religious practice.

A speaker named Ghulastya guides the king through a sequence of sacred sites, describing the specific fruits (phala) gained by bathing or staying at each tīrtha—ranging from the merit of cow-gifts and Aśvamedhas to attaining the Nāga realm and personal beauty.