Previous Verse
Next Verse

Shloka 80

नलस्य बाहुकत्वेन ऋतुपर्णनगरप्रवेशः

Nala as Bāhuka enters Ṛtuparṇa’s city

ब्रह्मण्यो दैवतपर: श्रीमान्‌ परपुरंजय: । नलो नाम नृपश्रेष्ठो देवराजसमद्युति:,“वे निषधकुलके रक्षक, महातेजस्वी, महाबली, सत्यवादी, धर्मज्ञ, विद्वान, सत्यप्रतिज्ञ, शत्रुमर्दन, ब्राह्मणभक्त, देवोपासक, शोभा और सम्पत्तिसे युक्त तथा शत्रुओंकी राजधानीपर विजय पानेवाले हैं। मेरे स्वामी नृपश्रेष्ठ नल देवराज इन्द्रके समान तेजस्वी हैं। उनके नेत्र विशाल हैं, उनका मुख पूर्ण चन्द्रमाके समान सुन्दर है, वे शत्रुओंका संहार करनेवाले, बड़े- बड़े यज्ञोंके आयोजक और वेद-वेदांगोंके पारंगत विद्वान्‌ हैं

bṛhadaśva uvāca | brahmaṇyo daivataparaḥ śrīmān parapuraṃjayaḥ | nalo nāma nṛpaśreṣṭho devarājasamadyutiḥ ||

ブリハダシュヴァは言った。「ナラという王がいる。諸王のうち最上—バラモンを敬い、神々に仕え、繁栄に恵まれ、敵の城塞を征服する者。その光輝は天帝インドラに等しい。」

ब्रह्मण्यःdevoted to Brahmins / pious
ब्रह्मण्यः:
Karta
TypeAdjective
Rootब्रह्मण्य
FormMasculine, Nominative, Singular
दैवतपरःdevoted to the gods
दैवतपरः:
Karta
TypeAdjective
Rootदैवत-पर
FormMasculine, Nominative, Singular
श्रीमान्prosperous, illustrious
श्रीमान्:
Karta
TypeAdjective
Rootश्रीमत्
FormMasculine, Nominative, Singular
परपुरंजयःconqueror of enemies' cities
परपुरंजयः:
Karta
TypeAdjective
Rootपर-पुरं-जय
FormMasculine, Nominative, Singular
नलःNala (proper name)
नलः:
Karta
TypeNoun
Rootनल
FormMasculine, Nominative, Singular
नामby name
नाम:
Adhikarana
TypeIndeclinable
Rootनाम
नृपश्रेष्ठःbest of kings
नृपश्रेष्ठः:
Karta
TypeNoun
Rootनृप-श्रेष्ठ
FormMasculine, Nominative, Singular
देवराजसमद्युतिḥhaving splendor equal to the king of gods (Indra)
देवराजसमद्युतिḥ:
Karta
TypeAdjective
Rootदेवराज-सम-द्युति
FormMasculine, Nominative, Singular

बृहृदश्च उवाच

B
Bṛhadaśva
N
Nala
I
Indra (Devarāja)

Educational Q&A

The verse frames ideal kingship as grounded in dharma: reverence for Brahmins and devotion to the gods, coupled with prosperity used for righteous rule and the strength to protect the realm by overcoming hostile powers.

Bṛhadaśva introduces and praises King Nala, highlighting his religious devotion, royal excellence, and Indra-like radiance—setting up Nala’s exemplary stature before the later trials of his story.