Previous Verse
Next Verse

Shloka 18

दमयन्त्याः कार्यनिश्चयः — Damayantī’s Crisis Plan and Vārṣṇeya’s Departure

तत्पश्चात्‌ मन एवं वाणीद्वारा देवताओंको नमस्कार करके दोनों हाथ जोड़कर काँपती हुई वह इस प्रकार बोली--'मैंने हंसोंकी बात सुनकर निषधनरेश नलका पतिरूपमें वरण कर लिया है। इस सत्यके प्रभावसे देवतालोग स्वयं ही मुझे राजा नलकी पहचान करा दें ।। मनसा वचसा चैव यथा नाभिचराम्यहम्‌ | तेन सत्येन विबुधास्तमेव प्रदिशन्तु मे,“यदि मैं मन, वाणी एवं क्रियाद्वारा कभी सदाचारसे च्युत नहीं हुई हूँ तो उस सत्यके प्रभावसे देवतालोग मुझे राजा नलकी ही प्राप्ति करावें

bṛhadaśva uvāca |

tatpaścāt manasaiva vāṇīdvārā devatābhyo namaskṛtya ubhau karau saṃyojya kampamānā sā evam uvāca— “haṃsānāṃ vacanaṃ śrutvā niṣadhanṛpaṃ nalaṃ patirūpeṇa vṛtaṃ mayā | asya satyasya prabhāvena devāḥ svayam eva māṃ rājñā nalaṃ pratyabhijñāpayantu ||

manasā vacasā caiva yathā nābhicarāmy aham |

tena satyena vibudhās tam eva pradiśantu me ||

‘yadi ahaṃ manaḥ-vāk-karmabhiḥ kadācit sadācārāt na cyutā, tad asya satyasya prabhāvena devāḥ mama rājānaṃ nalaṃ eva prāpayantu’ ”

ブリハダシュヴァは言った。やがて彼女は、心においても言葉においても神々に礼を捧げ、両手を合わせて震えながらこう述べた。「白鳥たちの言葉を聞いて、私はニシャダの王ナラを夫として選びました。この真実の力によって、神々自らが私に真のナラ王を見分けさせてください。 もし私が心においても言葉においても、正しき行いから一度も外れたことがないのなら、その真実の力によって、神々よ、まさにそのナラを私に示してください。」

मनसाby mind
मनसा:
Karana
TypeNoun
Rootमनस्
FormNeuter, Instrumental, Singular
वचसाby speech
वचसा:
Karana
TypeNoun
Rootवचस्
FormNeuter, Instrumental, Singular
and
:
TypeIndeclinable
Root
एवindeed/just
एव:
TypeIndeclinable
Rootएव
यथाas/so that
यथा:
TypeIndeclinable
Rootयथा
not
:
TypeIndeclinable
Root
अभिचरामिI act wrongly / I transgress
अभिचरामि:
TypeVerb
Rootअभि-चर्
FormPresent (Lat), First, Singular, Parasmaipada
अहम्I
अहम्:
Karta
TypePronoun
Rootअहम्
FormCommon, Nominative, Singular
तेनby that (truth)
तेन:
Karana
TypePronoun
Rootतद्
FormNeuter, Instrumental, Singular
सत्येनby (the) truth
सत्येन:
Karana
TypeNoun
Rootसत्य
FormNeuter, Instrumental, Singular
विबुधाःthe gods / the wise ones
विबुधाः:
Karta
TypeNoun
Rootविबुध
FormMasculine, Nominative, Plural
तम्him
तम्:
Karma
TypePronoun
Rootतद्
FormMasculine, Accusative, Singular
एवindeed/only
एव:
TypeIndeclinable
Rootएव
प्रदिशन्तुmay they point out / indicate / grant
प्रदिशन्तु:
TypeVerb
Rootप्र-दिश्
FormImperative (Lot), Third, Plural, Parasmaipada
मेto me / for me
मे:
Sampradana
TypePronoun
Rootअस्मद्
FormCommon, Dative/Genitive, Singular

बृहदश्व उवाच

B
Bṛhadaśva
D
Damayantī
N
Nala
N
Niṣadha
D
Devas (gods)
S
Swans (haṃsāḥ)

Educational Q&A

The verse highlights satya as an active moral power: steadfast integrity in thought and speech (and implied conduct) becomes a force that clarifies reality and protects righteous choice.

Damayantī, trembling, prays to the gods with folded hands, declaring that she has chosen Nala after hearing the swans. She invokes her truthfulness and unbroken good conduct so the gods will help her identify and obtain the real Nala amid confusion.