Previous Verse
Next Verse

Shloka 3

Daśagrīva-boonāvaraṇa, Viṣṇv-avatāra-niyoga, Vānara-sahāya-janana, Mantharā-nirmāṇa

युधिष्ठिरस्तु राजर्षिरात्मकर्मापराधजम्‌ | चिन्तयन्‌ स महाबाहुर्भातृणां दुःखमुत्तमम्‌,महाबाहु राजर्षि युधिष्ठिर सदा यही सोचते रहते थे कि “मेरे भाइयोंपर जो यह महान्‌ दुःख आ पड़ा है, मेरी ही करनीका फल है। मेरे ही अपराधसे इन्हें कष्ट भोगना पड़ रहा है!

yudhiṣṭhiras tu rājarṣir ātmakarmāparādhajam | cintayan sa mahābāhur bhrātṝṇāṁ duḥkham uttamam ||

ヴァイシャンパーヤナは語った。王にして聖仙なるユディシュティラは、兄弟たちに降りかかった大いなる苦難は、自らの行いの過ちから生じたのだと絶えず思い巡らしていた。彼は彼らの艱難を己が非の報いと断じ、その道義の重荷を胸奥に抱え込んだ。

युधिष्ठिरःYudhiṣṭhira
युधिष्ठिरः:
Karta
TypeNoun
Rootयुधिष्ठिर
FormMasculine, Nominative, Singular
तुbut/indeed
तु:
TypeIndeclinable
Rootतु
राजर्षिःroyal sage
राजर्षिः:
Karta
TypeNoun
Rootराजर्षि
FormMasculine, Nominative, Singular
आत्मकर्मापराधजम्born of (his) own action and offence
आत्मकर्मापराधजम्:
Karma
TypeAdjective
Rootआत्मकर्मापराधज
FormNeuter, Accusative, Singular
चिन्तयन्thinking/reflecting
चिन्तयन्:
Karta
TypeVerb
Rootचिन्त्
Formशतृ (present active participle), Masculine, Nominative, Singular
सःhe
सः:
Karta
TypePronoun
Rootतद्
FormMasculine, Nominative, Singular
महाबाहुःmighty-armed
महाबाहुः:
Karta
TypeAdjective
Rootमहाबाहु
FormMasculine, Nominative, Singular
भ्रातॄणाम्of (his) brothers
भ्रातॄणाम्:
TypeNoun
Rootभ्रातृ
FormMasculine, Genitive, Plural
दुःखम्sorrow/suffering
दुःखम्:
Karma
TypeNoun
Rootदुःख
FormNeuter, Accusative, Singular
उत्तमम्great/supreme
उत्तमम्:
TypeAdjective
Rootउत्तम
FormNeuter, Accusative, Singular

वैशम्पायन उवाच

V
Vaiśaṃpāyana
Y
Yudhiṣṭhira
T
the brothers (Pāṇḍavas)

Educational Q&A

The verse highlights ethical accountability: Yudhiṣṭhira interprets his family’s suffering through the lens of karma and personal responsibility, refusing to shift blame and instead examining his own actions as morally consequential.

Vaiśaṃpāyana describes Yudhiṣṭhira’s inner state in the forest-exile context: he continually broods over the intense distress of his brothers and concludes that it has come about due to his own fault and decisions.