Shloka 19
अग्निनाम-प्रादुर्भावः प्रायश्चित्त-विधानं च
Agni’s Epithets, Manifestations, and Expiation Procedures
षष्ठस्तु चेतना नाम मन इत्यभिधीयते । सप्तमी तु भवेद् बुद्धिरहंकारस्तत: परम्,इन पाँच भूतोंके अतिरिक्त छठा तत्त्व है चित्त; इसीको मन कहते हैं। सातवाँ तत्त्व बुद्धि है और उसके बाद आठवाँ अहंकार है
ṣaṣṭhas tu cetanā nāma mana ity abhidhīyate | saptamī tu bhaved buddhir ahaṃkāras tataḥ param ||
狩人は言った。「五大を越えて、第六の原理はチェータナー（cetanā）と呼ばれる。これが意（manas）として知られるものだ。第七の原理は बुद्धि（buddhi）—識別の知—であり、その後に अहंकार（ahaṃkāra）—『我』の感覚—が来る。」この教えで彼は、経験を成り立たせる内なる器官を示し、分別を促す。倫理の生は、意・ बुद्धि・ अहंकार が知覚と行為をいかに形づくるかを見抜くことにかかっている。
व्याध उवाच
Educational Q&A
It distinguishes inner principles beyond the five elements: mind (cetanā/manas), intellect (buddhi), and ego-sense (ahaṃkāra). Ethical clarity arises from seeing how these faculties condition desire, judgment, and the sense of ‘I’.
In the Vyādha’s instruction (often called the Vyādha-gītā section of Vana Parva), he explains philosophical categories to guide a listener toward right conduct, emphasizing self-understanding as a basis for dharma.