Previous Verse
Next Verse

Shloka 18

Gaya’s Seven Aśvamedhas, Payoṣṇī Snāna, and the Śaryāti Sacrifice Locale

Lomaśa–Yudhiṣṭhira Dialogue

तीर्थानि रमणीयानि पुण्यान्यायतनानि च । यथायोगं यथाप्रीति प्रययौ भ्रातृभि: सह । तत्र तत्राददाद्‌ वित्तं ब्राह्मणेभ्य: सहस्रश:,वैशम्पायनजी कहते हैं--निष्पाप जनमेजय! पाण्डवप्रवर नरश्रेष्ठ राजा युधिष्छिर भाइयोंसहित पयोष्णी नदीमें स्नान करके वैदूर्यपर्वत और महानदी नर्मदाके तटपर जानेका उद्देश्य लेकर वहाँसे चल दिये और वे तेजस्वी नरेश सब भाइयोंको साथ लिये यथासमय अपने गन्तव्य स्थानपर पहुँच गये। वहाँ भगवान्‌ लोमश मुनिने उनसे समस्त रमणीय तीथर्थों और पवित्र देवस्थानोंका परिचय कराया। तत्पश्चात्‌ राजाने अपनी सुविधा और प्रसन्नताके अनुसार सहसौरों ब्राह्यगोंको धनका दान किया और भाइयोंसहित उन सब स्थानोंकी यात्रा की

tīrthāni ramaṇīyāni puṇyāny āyatanāni ca | yathāyogaṃ yathāprīti prayayau bhrātṛbhiḥ saha | tatra tatrādadād vittaṃ brāhmaṇebhyaḥ sahasraśaḥ ||

ヴァイシャンパーヤナは語った。王は兄弟とともに、麗しきティールタと清浄なる聖所を巡り、時と事にかなうように、また己が心のままに歩みを進めた。行く先々で王は財を施し—幾千にも及ぶほど—ブラーフマナたちに与えた。

तीर्थानिpilgrimage-places
तीर्थानि:
Karta
TypeNoun
Rootतीर्थ
FormNeuter, Nominative, Plural
रमणीयानिdelightful
रमणीयानि:
Karta
TypeAdjective
Rootरमणीय
FormNeuter, Nominative, Plural
पुण्यानिholy, meritorious
पुण्यानि:
Karta
TypeAdjective
Rootपुण्य
FormNeuter, Nominative, Plural
आयतनानिabodes, shrines
आयतनानि:
Karta
TypeNoun
Rootआयतन
FormNeuter, Nominative, Plural
and
:
TypeIndeclinable
Root
यथाas, according to
यथा:
TypeIndeclinable
Rootयथा
योगम्fitness, propriety (as appropriate)
योगम्:
Karma
TypeNoun
Rootयोग
FormMasculine, Accusative, Singular
यथाas, according to
यथा:
TypeIndeclinable
Rootयथा
प्रीतिम्pleasure, satisfaction (as desired)
प्रीतिम्:
Karma
TypeNoun
Rootप्रीति
FormFeminine, Accusative, Singular
प्रययौwent forth, proceeded
प्रययौ:
TypeVerb
Rootया (प्र-√या)
FormPerfect, 3, Singular, Parasmaipada
भ्रातृभिःwith (his) brothers
भ्रातृभिः:
Karana
TypeNoun
Rootभ्रातृ
FormMasculine, Instrumental, Plural
सहtogether with
सह:
TypeIndeclinable
Rootसह
तत्रthere
तत्र:
Adhikarana
TypeIndeclinable
Rootतत्र
तत्रthere (in various places)
तत्र:
Adhikarana
TypeIndeclinable
Rootतत्र
अददात्gave
अददात्:
TypeVerb
Rootदा (√दा)
FormImperfect, 3, Singular, Parasmaipada
वित्तम्wealth, money
वित्तम्:
Karma
TypeNoun
Rootवित्त
FormNeuter, Accusative, Singular
ब्राह्मणेभ्यःto Brahmins
ब्राह्मणेभ्यः:
Sampradana
TypeNoun
Rootब्राह्मण
FormMasculine, Dative, Plural
सहस्रशःby thousands, in thousands
सहस्रशः:
TypeIndeclinable
Rootसहस्रशस्

वैशम्पायन उवाच

V
Vaiśampāyana
Y
Yudhiṣṭhira (implied as the king)
P
Pāṇḍava brothers (bhrātṛ)
B
Brāhmaṇas
T
tīrthas (pilgrimage sites)
P
puṇya-āyatanas (holy shrines)

Educational Q&A

The verse highlights dharmic kingship through tīrtha-yātrā (pilgrimage) and dāna (generous giving). Visiting sacred places cultivates merit and restraint, while gifting wealth—especially to learned Brahmins—models responsible use of resources and reinforces social-religious obligations.

Vaiśampāyana narrates that the king (Yudhiṣṭhira), accompanied by his brothers, travels from one holy place to another. As they move through these tīrthas and shrines, he repeatedly gives substantial donations to Brahmins at each stop.