Previous Verse
Next Verse

Shloka 2

Āraṇyaka-parva, Adhyāya 1 — The Pandavas’ Exit from Gajasāhvaya and the Citizens’ Lament (जनमेजयप्रश्नः; पाण्डवानां वनप्रस्थानम्)

श्राविता: परुषा वाच: सृजद्धिर्वैरमुत्तमम्‌ । किमकुर्वत कौरव्या मम पूर्वपितामहा:,जनमेजयने पूछा--विप्रवर! मन्त्रियोंसहित धृतराष्ट्रके दुरात्मा पुत्रोंने जब इस प्रकार कपट॒पूर्वक कुन्तीकुमारोंको जूएमें हगाकर कुपित कर दिया और घोर वैरकी नींव डालते हुए उन्हें अत्यन्त कठोर बातें सुनायीं, तब मेरे पूर्वपितामह युधिष्ठिर आदि कुरुवंशियोंने क्या किया?

śrāvitāḥ paruṣā vācaḥ sṛjaddhir vairam uttamam | kim akurvata kauravyā mama pūrva-pitāmahāḥ ||

ジャナメージャヤは言った。「婆羅門の最勝者よ。持国王の邪心の子らが、顧問たちとともに、欺きによってクンティーの子らを賽の勝負へと引き込み、彼らを怒りに駆り立て、そして——恐るべき怨讐の基を据えつつ——甚だ苛烈な言葉を聞かせたとき、我が先祖、ユディシュティラらに代表されるクル族の王子たちは、その時いかなる行いをなしたのか。」

श्राविताःmade to hear / caused to be heard
श्राविताः:
Karma
TypeAdjective
Rootश्रावित (श्रु-णिच्-क्त)
FormMasculine, Nominative, Plural
परुषाःharsh
परुषाः:
Karta
TypeAdjective
Rootपरुष
FormFeminine, Nominative, Plural
वाचःwords / speeches
वाचः:
Karta
TypeNoun
Rootवाच्
FormFeminine, Nominative, Plural
सृजद्भिःby (those) producing / creating
सृजद्भिः:
Karana
TypeAdjective
Rootसृज् (शतृ)
FormMasculine/Neuter, Instrumental, Plural
वैरम्enmity
वैरम्:
Karma
TypeNoun
Rootवैर
FormNeuter, Accusative, Singular
उत्तमम्great / intense
उत्तमम्:
Karma
TypeAdjective
Rootउत्तम
FormNeuter, Accusative, Singular
किम्what
किम्:
Karma
TypePronoun
Rootकिम्
FormNeuter, Accusative, Singular
अकुर्वतdid / performed
अकुर्वत:
Karta
TypeVerb
Rootकृ
FormImperfect (Laṅ), 3rd, Plural, Parasmaipada
कौरव्याःthe Kauravas / Kurus
कौरव्याः:
Karta
TypeNoun
Rootकौरव्य
FormMasculine, Nominative, Plural
ममof me / my
मम:
Adhikarana
TypePronoun
Rootअस्मद्
FormGenitive, Singular, 1st
पूर्वपितामहाःforefathers / ancestors
पूर्वपितामहाः:
Karta
TypeNoun
Rootपूर्वपितामह
FormMasculine, Nominative, Plural

जनमेजय उवाच

J
Janamejaya
K
Kauravas
D
Dhṛtarāṣṭra’s sons (Kaurava princes)
K
Kuntī’s sons (Pāṇḍavas)
Y
Yudhiṣṭhira
M
ministers/counsellors (mantrins)

Educational Q&A

The verse highlights how deceitful provocation and cruel speech can deliberately manufacture deep hostility; ethically, it points to the grave consequences of adharma—especially manipulation and verbal violence—in escalating conflict within a family and polity.

Janamejaya asks the sage to narrate what the Kuru elders/forefathers (notably Yudhiṣṭhira and the Pāṇḍavas) did after the Kauravas, aided by advisers, lured them into the dice episode and insulted them with harsh words, thereby planting the seeds of a terrible feud.