Next Verse

Shloka 1

कण्वोपदेशः—नश्वरबलविवेकः तथा मातलिगुणकेश्याः आख्यानारम्भः

Kaṇva’s Counsel on Impermanent Power; Opening of the Mātali–Guṇakeśī Narrative

ऑपन-माज बछ। डे ३. दुसरोंको सुख पहुँचानेकी सहज भावनाका नाम “कृपा” है। २. दूसरोंका दुःख देखकर द्रवित होना एवं काँप उठना “अनुकम्पा” कहलाता है। 3. दूसरोंके दुःखको दूर करनेका भाव “करुणा” है। ४. क्रूरताका सर्वथा अभाव 'अनृशंसता” कहलाता है। षण्णवतितमोब< ध्याय: परशुरामजीका दम्भोद्धवकी कथाद्वारा नर-नारायणस्वरूप अर्जुन और श्रीकृष्णका महत्त्व वर्णन करना वैशम्पायन उवाच तस्मिन्नभिहिते वाक्ये केशवेन महात्मना । स्तिमिता हृष्टरोमाण आसन्‌ सर्वे सभासद:,वैशम्पायनजी कहते हैं--जनमेजय! महात्मा श्रीकृष्णके ऐसी बात कहनेपर सम्पूर्ण सभासद्‌ चकित हो गये। उनके अंगोंमें रोमांच हो आया

Vaiśampāyana uvāca: tasminn abhihite vākye Keśavena mahātmanā | stimitā hṛṣṭaromāṇa āsan sarve sabhāsadaḥ ||

ヴァイシャンパーヤナは語った。大いなる魂をもつケーシャヴァ(クリシュナ)がその言葉を語り終えると、 सभा の者たちは皆、驚愕して沈黙した。身は震え、毛は逆立った――それは、いま宣された言葉の道義の力と深い意味に、心の底から打たれたことを示す徴であった。

तस्मिन्in that (situation/time)
तस्मिन्:
Adhikarana
TypePronoun
Rootतद्
FormMasculine/Neuter, Locative, Singular
अभिहितेwhen (it) was spoken/said
अभिहिते:
Adhikarana
TypeVerb
Rootअभि-धा (धातु: धा/धा-)
FormNeuter, Locative, Singular, Past passive participle (क्त)
वाक्येin the statement/words
वाक्ये:
Adhikarana
TypeNoun
Rootवाक्य
FormNeuter, Locative, Singular
केशवेनby Keshava (Krishna)
केशवेन:
Karana
TypeNoun
Rootकेशव
FormMasculine, Instrumental, Singular
महात्मनाby the great-souled (one)
महात्मना:
Karana
TypeAdjective
Rootमहात्मन्
FormMasculine, Instrumental, Singular
स्तिमिताःmotionless, stunned
स्तिमिताः:
Karta
TypeAdjective
Rootस्तिमित
FormMasculine, Nominative, Plural, Past passive participle (क्त)
हृष्ट-रोमाणःhaving bristling hair (thrilled)
हृष्ट-रोमाणः:
Karta
TypeAdjective
Rootहृष्टरोमन्
FormMasculine, Nominative, Plural
आसन्were
आसन्:
TypeVerb
Rootअस्
FormImperfect (लङ्), 3rd, Plural, Parasmaipada
सर्वेall
सर्वे:
Karta
TypeAdjective
Rootसर्व
FormMasculine, Nominative, Plural
सभासदःassembly-members, courtiers
सभासदः:
Karta
TypeNoun
Rootसभासद्
FormMasculine, Nominative, Plural

वैशम्पायन उवाच

V
Vaiśampāyana
K
Keśava (Kṛṣṇa)
S
sabhāsadaḥ (members of the assembly)

Educational Q&A

The verse highlights the ethical and spiritual weight of Kṛṣṇa’s counsel: true dharmic speech can arrest an audience into reverent silence and inner transformation, shown outwardly by awe (hṛṣṭaroma).

After Kṛṣṇa (Keśava) finishes speaking, the entire court/assembly reacts collectively—stunned into silence and visibly moved—signaling that his words have made a profound impact on the listeners.