उद्योगपर्व — अध्याय ७७: पुरुषकार–दैवसंयोगः तथा दुष्टमन्त्रपरामर्शस्य राजनैतिक-परिणामः
Human Effort, Contingency, and the Political Effects of Corrupt Counsel
उपायेन नृशंसेन हता दुर्द्यूतदेविना । श्रीकृष्ण! कौरवोंके साथ हमारी संधि हो अथवा आप जो कुछ करना चाहते हों
arjuna uvāca | upāyena nṛśaṃsena hatā durdyūtadevinā | śrīkṛṣṇa! kauravaiḥ saha asmākaṃ sandhir bhavatu athavā bhavān yat kartum icchati tad eva bhavatu | vicārayataḥ vayam asmin niṣkarṣe prāptāḥ—yā bhavata icchā sā eva asmākaṃ gaurava-samādara-viṣayaḥ | sa duṣṭātmā duryodhanaḥ putraiḥ bandhu-bāndhavaiś ca saha vadhasyaiva yogyaḥ, yaḥ dharmaputra-yudhiṣṭhirasya samīpam āgatāṃ sampattiṃ dṛṣṭvā tāṃ soḍhuṃ na śaśāka | api ca, kapata-dyūta-āśrayaṃ kṛtvā tena krūrātmanā yadā dharmasaṃmata-upāyena yuddhādibhiḥ svārtha-siddhiṃ na dṛṣṭā, tadā kapatopāyenaiva tasyāḥ sampatteḥ apaharaṇaṃ kṛtam |
アルジュナは言った。「残酷な策によって、我らはあの賭博者ドゥルヨーダナに打ち倒された。おお、シュリー・クリシュナよ、カウラヴァらと和を結ぶもよし、さもなくば、あなたの望むところのままに事を成してください。熟慮の末、我らはこの結論に至った――あなたの御意志こそ、我らにとって誉れであり、正しく敬うべきものなのです。あの邪悪な魂のドゥルヨーダナは、子らと親族を伴って、ただ死に値するのみ――法の子ユディシュティラのもとに来た財を見て耐えられなかった者だからです。さらに言えば、欺きの骰子に身を寄せたその残忍な男は、正法にかなういかなる手段――戦など――も自らの成功をもたらさぬと見たとき、詐計によってその財を奪い取ったのです。」
अर्जुन उवाच
The passage contrasts dharma-approved conduct with fraudulent strategy: Arjuna condemns wealth seized through deceit (kapata-dyūta) and affirms that ethical legitimacy matters. At the same time, he places trust in Kṛṣṇa’s judgment—accepting peace if possible, but recognizing that persistent adharma may warrant decisive punishment.
In the Udyoga Parva’s pre-war deliberations, Arjuna addresses Kṛṣṇa about the Pandavas’ course of action. He recalls how Duryodhana used the rigged dice game to dispossess them, argues that Duryodhana cannot tolerate Yudhiṣṭhira’s prosperity, and concludes that Kṛṣṇa should decide whether to pursue treaty (sandhi) or the path leading to war.