Previous Verse
Next Verse

Shloka 38

Dvārakāyāṃ Sāhāyya-vibhāgaḥ (Alliance Allocation at Dvārakā) / उद्योगपर्व अध्याय ७

विद्याविनयसम्पन्ने ब्राह्मणे गवि हस्तिनि । शुनि चैव श्वपाके च पण्डिता: समदर्शिन: ।। (गीता ५।१८) संजयकी श्रीकृष्ण एवं पाण्डवोंसे भेंट कौरव-सभामें विराट्‌ रूप ४५0) म़्र्छ ९७:०0. ५० | संजयको दिव्य दृष्टि सबमें भगवत्‌-दर्शन रे 20 6) नह बन्‍-7 8५ रू- ९ ५३ हा हि 4-० ७ |] है जयाकनि ज भक्तोंके द्वारा प्रेमसे दिये हुए पत्र, पुष्प, फल, जल आदिको भगवान प्रत्यक्ष प्रकट होकर ग्रहण करते हैं! भीष्म और अर्जुनका युद्ध भीष्मपितामहकी सेवामें श्रीकृष्णसहित पाण्डव वायुदेव उवाच उपपन्नमिदं पार्थ यत्‌ स्पर्थसि मया सह । सारथ्यं ते करिष्यामि काम: सम्पद्यतां तव,भगवान्‌ श्रीकृष्णने कहा--पार्थ! तुम जो (शत्रुओंपर विजय पानेमें) मेरे साथ स्पर्धा रखते हो, यह तुम्हारे लिये ठीक ही है। मैं तुम्हारा सारथ्य करूँगा। तुम्हारा यह मनोरथ पूर्ण हो

vidyā-vinaya-sampanne brāhmaṇe gavi hastini | śuni caiva śvapāke ca paṇḍitāḥ sama-darśinaḥ ||

賢者は等しい眼差しをもって見る。学識と謙譲を備えたバラモンも、牛も、象も、犬も、さらには犬肉を食して生を立てる者さえも。倫理の要は、行いと義務の差異を消し去ることではなく、あらゆる存在に同じ内なる自己(アートマン)が宿ると悟り、身分や種の違いから生じる侮り・残虐・偏りを抑えることにある。

विद्या-विनय-सम्पन्नेendowed with knowledge and humility
विद्या-विनय-सम्पन्ने:
Adhikarana
TypeAdjective
Rootविद्या + विनय + सम्पन्न (सम्+पद्)
FormMasculine/Neuter, Locative, Singular
ब्राह्मणेin a Brahmin
ब्राह्मणे:
Adhikarana
TypeNoun
Rootब्राह्मण
FormMasculine, Locative, Singular
गविin a cow
गवि:
Adhikarana
TypeNoun
Rootगो
FormFeminine, Locative, Singular
हस्तिनिin an elephant
हस्तिनि:
Adhikarana
TypeNoun
Rootहस्तिन्
FormMasculine, Locative, Singular
शुनिin a dog
शुनि:
Adhikarana
TypeNoun
Rootश्वन्
FormMasculine, Locative, Singular
and
:
TypeIndeclinable
Root
एवindeed/just
एव:
TypeIndeclinable
Rootएव
श्वपाकेin a dog-cooker (outcaste)
श्वपाके:
Adhikarana
TypeNoun
Rootश्वपाक
FormMasculine, Locative, Singular
and
:
TypeIndeclinable
Root
पण्डिताःthe wise
पण्डिताः:
Karta
TypeNoun
Rootपण्डित
FormMasculine, Nominative, Plural
सम-दर्शिनःequal-seeing
सम-दर्शिनः:
Karta
TypeAdjective
Rootसम + दर्शिन्
FormMasculine, Nominative, Plural

वायुदेव उवाच

B
brāhmaṇa
C
cow
E
elephant
D
dog
Ś
śvapāka (outcaste)

Educational Q&A

True wisdom expresses itself as sama-darśana—seeing the same inner Self in all beings—thereby curbing pride, hatred, and discrimination, and grounding ethical conduct in compassion and restraint.

The verse is a doctrinal statement rather than a plot event: it presents a standard of the paṇḍita (the truly wise) as one who maintains an equal, non-contemptuous vision across social categories and species, emphasizing inner reality over external status.