Chapter 49: Sañjaya’s Enumeration of the Pāṇḍava Coalition (पाण्डवसैन्यसमागम-वर्णनम्)
तेन वो दर्शनीयेन वीरेणातिधनुर्भुता । माद्रीपुत्रेण कौरव्य पाण्डवा अभ्ययुञज्जत,कुरुनन्दन! जिन्होंने सहसौरों म्लेच्छोंसे भरी हुई पश्चिम दिशाको जीतकर अपने अधीन कर लिया था, वे विचित्र रीतिसे युद्ध करनेमें कुशल योद्धा नकुल उधरसे युद्धके लिये तैयार खड़े हैं। माद्रीकुमार नकुल महान् धनुर्धर और अत्यन्त दर्शनीय वीर हैं। उनके बलसे पाण्डवोंने आपलोगोंपर आक्रमणकी तैयारी की है
sañjaya uvāca | tena vo darśanīyena vīreṇātidhanuṣmatā | mādrīputreṇa kauravya pāṇḍavā abhyayujjata ||
サンジャヤは言った。「クルの末裔よ、パーンダヴァたちは汝らを討たんと備えを整えた。頼みとするは、あの麗しく、弓力きわめて強大なる勇者——マードリーの子である。彼の武勇を支えとして、彼らは戦の準備を成し遂げた。」
संजय उवाच
The verse underscores how collective action in war is often anchored in the recognized excellence of key individuals: the Pāṇḍavas’ resolve is strengthened by Nakula’s conspicuous valor and archery, reflecting the kṣatriya-world emphasis on capability, reputation, and dependable support in righteous contest.
Sañjaya reports to the Kuru side that the Pāṇḍavas are preparing to advance against them, placing confidence in Nakula—Mādrī’s son—described as striking in presence and exceptionally skilled with the bow.