Previous Verse
Next Verse

Shloka 27

Sanatsujāta on the Imperceptible Eternal Light (यत्तच्छुक्रं महज्ज्योतिः)

जैसे सब ओर जलसे परिपूर्ण बड़े जलाशयके प्राप्त होनेपर जलके लिये अन्यत्र जानेकी आवश्यकता नहीं होती, उसी प्रकार आत्मज्ञानीके लिये सम्पूर्ण वेदोंमें कुछ भी प्राप्त करनेयोग्य शेष नहीं रह जाता ।। अड्गुष्ठमात्र: पुरुषो महात्मा न दृश्यते सौहृदि संनिविष्ट: । अजक्षरो दिवारात्रमतन्।द्रितश्न सतं मत्वा कविरास्ते प्रसन्न:,यह अंगुष्ठमात्र अन्तर्यामी परमात्मा सबके हृदयके भीतर स्थित है, किंतु सबको दिखायी नहीं देता। वह अजन्मा, चराचरस्वरूप और दिन-रात सावधान रहनेवाला है। जो उसे जान लेता है, वह ज्ञानी परमानन्दमें निमग्न हो जाता है

yathā sarvataḥ jalena paripūrṇe mahati jalāśaye prāpte jalārtham anyatra gantum na āvaśyakam, tathā ātmajñāninaḥ sarveṣu vedeṣu kiñcid api prāptavyaṁ śeṣaṁ na tiṣṭhati. aṅguṣṭhamātraḥ puruṣo mahātmā na dṛśyate sauhṛdi sanniviṣṭaḥ; ajaḥ akṣaraḥ divārātram atandritaḥ—taṁ santaṁ matvā kaviḥ āste prasannaḥ.

四方に水満ちる大いなる貯水に至れば、もはや水を求めて他へ行く必要がないように、自己を知る者には、あらゆるヴェーダからなお得るべきものは残らない。拇指ほどの大いなる自己、プルシャは心臓の内に住むが、すべての者に見えるのではない。不生不滅にして、昼夜つねに覚醒している。これを真実として知る者、賢者は澄みわたる歓喜に安住する。

अङ्गुष्ठमात्रःof thumb-size
अङ्गुष्ठमात्रः:
Karta
TypeAdjective
Rootअङ्गुष्ठमात्र
FormMasculine, Nominative, Singular
पुरुषःperson (inner Self)
पुरुषः:
Karta
TypeNoun
Rootपुरुष
FormMasculine, Nominative, Singular
महात्माgreat-souled one
महात्मा:
Karta
TypeNoun
Rootमहात्मन्
FormMasculine, Nominative, Singular
not
:
TypeIndeclinable
Root
दृश्यतेis seen / appears
दृश्यते:
TypeVerb
Rootदृश्
FormPresent, Third, Singular, Atmanepada (passive sense)
सौहृदिin the heart / in friendliness (heart-region)
सौहृदि:
Adhikarana
TypeNoun
Rootसौहृद
FormNeuter, Locative, Singular
संनिविष्टःseated/entered, abiding
संनिविष्टः:
TypeAdjective
Rootसंनिविष्ट
FormMasculine, Nominative, Singular, Past passive participle (क्त)
अजःunborn
अजः:
Karta
TypeAdjective
Rootअज
FormMasculine, Nominative, Singular
अक्षरःimperishable
अक्षरः:
Karta
TypeAdjective
Rootअक्षर
FormMasculine, Nominative, Singular
दिवारात्रम्day and night (constantly)
दिवारात्रम्:
TypeIndeclinable
Rootदिवारात्र
अतन्द्रितःunwearied, vigilant
अतन्द्रितः:
Karta
TypeAdjective
Rootअतन्द्रित
FormMasculine, Nominative, Singular
सत्यम्as truth / the true (as such)
सत्यम्:
Karma
TypeNoun
Rootसत्य
FormNeuter, Accusative, Singular
मत्वाhaving known/considered
मत्वा:
TypeVerb
Rootमन्
FormAbsolutive (क्त्वा)
कविःsage, seer
कविः:
Karta
TypeNoun
Rootकवि
FormMasculine, Nominative, Singular
आस्तेsits/abides
आस्ते:
TypeVerb
Rootआस्
FormPresent, Third, Singular, Atmanepada
प्रसन्नःserene, content
प्रसन्नः:
TypeAdjective
Rootप्रसन्न
FormMasculine, Nominative, Singular, Past passive participle (क्त)

सनत्सुजात उवाच

S
Sanatsujāta
P
Puruṣa (inner Self/Paramātman)
V
Vedas
H
heart (hṛdaya/sauhṛd)