Shloka 11
कुरुक्षेत्रे सेनानिवेशवृत्तान्तः — Dhṛtarāṣṭra Questions Saṃjaya on the Deployed Armies
वैशम्पायन उवाच ततो द्रुपदमानाय्य विराटं शिनिपुज्भवम् | धृष्टद्युम्नं च पाज्चाल्यं धृष्टकेतुं च पार्थिव,द्रोणान्तहेतोरुत्पन्नो य इद्धाज्जातवेदस: । वैशम्पायनजी कहते हैं-जनमेजय! तदनन्तर राजा द्रुपद, विराट, सात्यकि, पांचालराजकुमार धृष्टद्युम्न, धृष्टकेतु, पांचालवीर शिखण्डी और मगधराज सहदेव--इन सात युद्धाभिलाषी महाभाग वीरोंको युधिष्छिरने विधिपूर्वक सेनापतिके पदपर अभिषिक्त कर दिया और धृष्टद्युम्नको सम्पूर्ण सेनाओंका प्रधान सेनापति बना दिया, जो द्रोणाचार्यका अन्त करनेके लिये प्रज्वलित अग्निसे उत्पन्न हुए थे
vaiśampāyana uvāca | tato drupadam ānīya virāṭaṃ śinipuṅgavam | dhṛṣṭadyumnaṃ ca pāñcālyaṃ dhṛṣṭaketuṃ ca pārthiva | droṇānta-hetor utpanno ya iddhāj jātavedasaḥ ||
ヴァイシャンパーヤナは語った。ついで彼らは、シュィニ族の中でも最も卓越したヴィラータ王とドルパダ王、さらにパンチャーラのドリシュタデュムナとドリシュタケートゥ王を招き寄せ（任命を行った）。ユディシュティラは定められた儀礼に従い、軍の諸将を正しく灌頂して任じ、その場でドリシュタデュムナを全軍の総大将とした。彼は燦然と燃え上がる祭火より生まれ、ドローナの終焉の因となるべく定められた者である。ここには、戦の機構において指揮権が儀礼と「宿命」によって正当化される一方、尊崇される師を討つことに結びついた将を立てるという重い倫理的負担がほのめかされている。
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The verse highlights how war leadership is framed through ritual and destiny: appointing a commander is not merely strategic but morally charged, especially when the leader’s very origin is tied to the foretold killing of a revered teacher (Droṇa). It invites reflection on dharma under conflict—how duty, vengeance, and sacred sanction can collide.
Vaiśampāyana narrates that key allied kings and heroes are assembled, and Dhṛṣṭadyumna—born from the blazing sacrificial fire—is identified/installed as the principal commander, specifically marked as the instrument for bringing about Droṇa’s end.