Previous Verse
Next Verse

Shloka 15

राजवृत्त-रक्षा-प्रणिधि-षाड्गुण्योपदेशः

Royal Conduct, Protection, Intelligence, and Policy Measures

ममेदमिति लोके5स्मिन्‌ न भवेत्‌ सम्परिग्रह: । नदारा न च पुत्र: स्यान्न धनं न परिग्रह: । विष्वग्लोप: प्रवर्तेत यदि राजा न पालयेत्‌

mamedam iti loke 'smin na bhavet samparigrahaḥ | na dārā na ca putraḥ syān na dhanaṃ na parigrahaḥ | viśvag-lopaḥ pravarteta yadi rājā na pālayet |

ヴァスーマナーは言った。「この世において『これは我がものだ』という思いは、確かな所有としては成り立たない。安んじて守られる妻もなく、子もなく、財もなく、いかなる財産もないであろう。王が護り治めなければ、遍く略奪と喪失が四方に広がる。」

ममof me / my
मम:
सम्बन्ध
TypePronoun
Rootअस्मद्
Form—, षष्ठी, एकवचन
इदम्this
इदम्:
कर्म
TypePronoun
Rootइदम्
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन
इतिthus (quotative)
इति:
TypeIndeclinable
Rootइति
लोकेin the world
लोके:
अधिकरण
TypeNoun
Rootलोक
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन
अस्मिन्in this
अस्मिन्:
अधिकरण
TypePronoun
Rootइदम्
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन
not
:
TypeIndeclinable
Root
भवेत्would be / could exist
भवेत्:
TypeVerb
Rootभू
Formविधिलिङ् (optative), प्रथम, एकवचन
सम्परिग्रहःpossession; acquisition; property
सम्परिग्रहः:
कर्ता
TypeNoun
Rootसम्परिग्रह
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
not
:
TypeIndeclinable
Root
दाराःwives (spouse)
दाराः:
कर्ता
TypeNoun
Rootदार
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन
nor
:
TypeIndeclinable
Root
and
:
TypeIndeclinable
Root
पुत्रःson
पुत्रः:
कर्ता
TypeNoun
Rootपुत्र
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
स्यात्would be / could exist
स्यात्:
TypeVerb
Rootअस्
Formविधिलिङ् (optative), प्रथम, एकवचन
not
:
TypeIndeclinable
Root
धनम्wealth
धनम्:
कर्ता
TypeNoun
Rootधन
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन
nor
:
TypeIndeclinable
Root
परिग्रहःpossession; property
परिग्रहः:
कर्ता
TypeNoun
Rootपरिग्रह
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
विष्वक्on all sides; everywhere
विष्वक्:
TypeIndeclinable
Rootविष्वक्
लोपःloss; destruction; disappearance
लोपः:
कर्ता
TypeNoun
Rootलोप
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
प्रवर्तेतwould arise / would occur
प्रवर्तेत:
TypeVerb
Rootप्र√वृत्
Formविधिलिङ् (optative), प्रथम, एकवचन
यदिif
यदि:
TypeIndeclinable
Rootयदि
राजाthe king
राजा:
कर्ता
TypeNoun
Rootराजन्
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
not
:
TypeIndeclinable
Root
पालयेत्would protect / would govern
पालयेत्:
TypeVerb
Rootपालय् (पाल्)
Formविधिलिङ् (optative), प्रथम, एकवचन

वसुमना उवाच

वसुमना (Vasumanā)
राजा (the king/ruler)

Educational Q&A

The verse teaches that stable social life—family security and the very possibility of lawful ownership—depends on the king’s protective governance; without it, disorder and widespread plunder prevail.

Vasumanā is explaining a principle of rājadharma in Śānti Parva: the ruler’s duty to protect is the foundation for peace, security, and legitimate possession in society.