Previous Verse
Next Verse

Shloka 71

Atithi-satkāra and the Consolation of Wise Counsel (अतिथिसत्कारः प्रज्ञानवचनस्य च पराश्वासनम्)

शिपिविष्टेति चाख्यायां हीनरोमा च यो भवेत्‌ । तेनाविष्ट तु यर्त्किंचिच्छिपिविष्टेति च स्मृत:,मेरे 'शिपिविष्ट” नामकी व्याख्या इस प्रकार है। रोमहीन प्राणीको शिपि कहते हैं--तथा विष्टका अर्थ है व्यापक। मैंने निराकाररूपसे समस्त जगत्‌को व्याप्त कर रखा है, इसलिये मुझे 'शिपिविष्ट” कहते हैं

śipiviṣṭeti cākhyāyāṃ hīnaromā ca yo bhavet | tenāviṣṭa tu yat kiṃcit śipiviṣṭeti ca smṛtaḥ ||

「シピヴィシュタ(Śipiviṣṭa)」という尊称の解釈はこうである。śipiは毛のない生きものを指し、viṣṭaは「遍く行き渡る」を意味する。ゆえに、あらゆる仕方で万物に遍満する者が「シピヴィシュタ」と記憶される。

शिपिविष्टेति"(called) Śipiviṣṭa" thus
शिपिविष्टेति:
TypeIndeclinable
Rootशिपिविष्ट + इति
and
:
TypeIndeclinable
Root
आख्यायाम्in the explanation/definition
आख्यायाम्:
Adhikarana
TypeNoun
Rootआख्यायā
FormFeminine, Locative, Singular
हीनरोमाone whose hair is deficient; hairless
हीनरोमा:
Karta
TypeAdjective
Rootहीनरोमन्
FormMasculine, Nominative, Singular
and
:
TypeIndeclinable
Root
यःwho
यः:
Karta
TypePronoun
Rootयद्
FormMasculine, Nominative, Singular
भवेत्would be / may be
भवेत्:
TypeVerb
Rootभू
FormOptative (Vidhi-lin), 3rd, Singular
तेनby that; therefore
तेन:
Karana
TypePronoun
Rootतद्
FormMasculine/Neuter, Instrumental, Singular
आविष्टःpervaded; entered
आविष्टः:
Karta
TypeAdjective
Rootआ + विश् (क्त)
FormMasculine, Nominative, Singular
तुbut/indeed
तु:
TypeIndeclinable
Rootतु
यत्whatever (thing)
यत्:
Karma
TypePronoun
Rootयद्
FormNeuter, Nominative/Accusative, Singular
किञ्चित्anything; something
किञ्चित्:
Karma
TypePronoun
Rootकिञ्चित्
FormNeuter, Nominative/Accusative, Singular
शिपिविष्टेति"Śipiviṣṭa" thus
शिपिविष्टेति:
TypeIndeclinable
Rootशिपिविष्ट + इति
and
:
TypeIndeclinable
Root
स्मृतःis called/remembered as
स्मृतः:
TypeVerb
Rootस्मृ (क्त)
FormMasculine, Nominative, Singular, Passive (past passive participle)

तामिन्द्र उवाच गच्छ नहुषस्त्वया वाच्योथ<पूर्वेण मामृषियुक्तेन यानेन त्वमधिरूढ

Ś
Śipiviṣṭa (epithet of Indra/Viṣṇu in Vedic usage)