Previous Verse
Next Verse

Shloka 22

अध्याय ३३७ — ज्ञानमार्ग-वैविध्यप्रश्नः तथा व्यासस्य नारायणोद्भवकथा

Systems of Knowledge and Vyāsa’s Nārāyaṇa-Origin

तप्त्वा वर्षसहस्त्राणि चरित्वा तप उत्तमम्‌ | एकपादा: स्थिता: सम्यक्‌ काष्ठ भूता: समाहिता:,“वहाँ मेरुके उत्तर और क्षीरसागरके किनारे एक पवित्र स्थान है, जहाँ हमलोगोंने हजार वर्षोतक एकाग्रचित्त हो काष्ठकी भाँति एक पैरसे खड़े होकर बड़ी कठोर तपस्या की थी। वह उत्तम तपस्या करके हम यही चाहते थे कि किसी तरह वरदायक सनातन देवाधिदेव वरणीय भगवान्‌ नारायणका दर्शन कर लें

taptvā varṣasahasrāṇi caritvā tapa uttamam | ekapādāḥ sthitāḥ samyak kāṣṭhabhūtāḥ samāhitāḥ |

ビーシュマは語った。「幾千年にもわたり苦行に耐え、最上のタパスを修したのち、我らは片足で確乎として立った――木片のごとく微動だにせず、心は完全に収斂していた。その至高の苦行を成し遂げてなお、我らのただ一つの願いは、永遠にして恩寵を授ける万神の主、崇敬すべきバガヴァーン・ナーラーヤナ(Nārāyaṇa)を拝することにあった。」

तप्त्वाhaving performed austerity / having heated (by tapas)
तप्त्वा:
TypeVerb
Rootतप् (धातु)
Formक्त्वान्त (absolutive/gerund), कर्तरि, पूर्वकाल (prior action)
वर्षसहस्त्राणिthousands of years
वर्षसहस्त्राणि:
Karma
TypeNoun
Rootवर्ष + सहस्र
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, बहुवचन
चरित्वाhaving practiced / having undertaken
चरित्वा:
TypeVerb
Rootचर् (धातु)
Formक्त्वान्त (absolutive/gerund), कर्तरि, पूर्वकाल (prior action)
तपःausterity, penance
तपः:
Karma
TypeNoun
Rootतपस्
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
उत्तमम्excellent, supreme
उत्तमम्:
TypeAdjective
Rootउत्तम
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
एकपादाःstanding on one foot (one-footed)
एकपादाः:
Karta
TypeAdjective
Rootएकपाद
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन
स्थिताःstood, remained
स्थिताः:
TypeVerb
Rootस्था (धातु)
Formक्त (past passive participle, used adjectivally), पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन
सम्यक्properly, completely
सम्यक्:
TypeIndeclinable
Rootसम्यक्
काष्ठभूताःbecome like wood (motionless)
काष्ठभूताः:
TypeAdjective
Rootकाष्ठ + भूत
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन
समाहिताःcollected, concentrated, absorbed
समाहिताः:
TypeAdjective
Rootसम्-आ-धा (धातु) / समाहित (प्रातिपदिक)
Formक्त (past passive participle, used adjectivally), पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन

भीष्म उवाच

B
Bhīṣma
N
Nārāyaṇa
M
Meru (north of Meru, per the cited Hindi context)
K
Kṣīrasāgara (Ocean of Milk, per the cited Hindi context)