Previous Verse
Next Verse

Shloka 13

Jarā-Mṛtyu-anatikrama: Janaka–Pañcaśikha-saṃvāda

Aging and Death Cannot Be Overstepped

सर्गप्रलयधर्मत्वादव्यक्त प्राहुरक्षरम्‌ । तदेतद्‌ गुणसर्गाय विकुर्वाणं पुन: पुन:,सृष्टि और प्रलय प्रकृतिका धर्म है। इसलिये प्रकृतिको अक्षर कहा गया है। वही प्रकृति महत्तत्त्व आदि गुणोंकी सृष्टिके लिये बारंबार विकारको प्राप्त होती है; इसलिये उसे क्षर भी कहा जाता है

sarga-pralaya-dharmatvād avyaktaṃ prāhur akṣaram | tad etad guṇa-sargāya vikurvāṇaṃ punaḥ punaḥ ||

ヴァシシュタは言った。「生成と壊滅とがその本性であるがゆえに、不顕(プラクリティ)は『アクシャラ』(akṣara、不滅)と呼ばれる。だが同じプラクリティは、マハット(mahat)などグナ(guṇa)の展開を生み出すために幾度も変容し、顕現する変化の基盤となる。ゆえにまた『クシャラ』(kṣara、滅するもの)とも語られる。」

सर्गप्रलयधर्मत्वात्because of being of the nature of creation and dissolution
सर्गप्रलयधर्मत्वात्:
Apadana
TypeNoun
Rootसर्ग-प्रलय-धर्मत्व
FormNeuter, Ablative, Singular
अव्यक्तम्the unmanifest (Prakriti)
अव्यक्तम्:
Karma
TypeNoun
Rootअव्यक्त
FormNeuter, Accusative, Singular
प्राहुःthey have declared / call
प्राहुः:
Karta
TypeVerb
Rootप्र + अह्
FormPerfect, Third, Plural
अक्षरम्imperishable
अक्षरम्:
Karma
TypeAdjective
Rootअक्षर
FormNeuter, Accusative, Singular
तत्that
तत्:
Karta
TypePronoun
Rootतद्
FormNeuter, Nominative, Singular
एतत्this (very same)
एतत्:
Karta
TypePronoun
Rootएतद्
FormNeuter, Nominative, Singular
गुणसर्गायfor the creation/evolution of the guṇas (and their products)
गुणसर्गाय:
Sampradana
TypeNoun
Rootगुण-सर्ग
FormMasculine, Dative, Singular
विकुर्वाणम्transforming / modifying itself
विकुर्वाणम्:
Karma
TypeVerb
Rootवि + कृ (विकुर्वाण)
Formशतृ (present active participle), Neuter, Accusative, Singular
पुनःagain
पुनः:
TypeIndeclinable
Rootपुनः
पुनःagain (repeatedly)
पुनः:
TypeIndeclinable
Rootपुनः

वसिष्ठ उवाच

V
Vasiṣṭha
A
avyakta (Prakṛti)
A
akṣara
K
kṣara
G
guṇas
M
mahat-tattva