Previous Verse
Next Verse

Shloka 78

पापात्म-धर्मात्म-लक्षणम् तथा निर्वेदेन मोक्षमार्गः | Marks of the Sinful and the Righteous; Dispassion (Nirveda) as a Path to Liberation

धर्मोपदेश करनेवाले पुरुषसे यदि कोई प्रश्न करे तो उसे देरतक सोच-विचार कर ही उत्तर देना चाहिये। ऐसा करनेसे उसको देरतक पश्चात्ताप नहीं करना पड़ता है ।। उपास्य बहुलास्तस्मिन्ना श्रमे सुमहातपा: । समा: स्वर्ग गतो विप्र: पुत्रेण सहितस्तदा,वे महातपस्वी ब्रह्मर्षि गौतम उस आश्रममें बहुत वर्षोत्क रहकर अन्तमें पुत्र चिरकारीके साथ ही स्वर्गलोकको सिधारे

bhīṣma uvāca | dharmopadeśa-karaṇe vāle puruṣa-se yadi kaścid praśnaṃ karet, tarhi tasmai dīrghaṃ cintayitvā eva uttaraṃ dātavyaṃ | evaṃ kṛte tasya dīrgha-kālaṃ paścāt-tāpo na bhavati || upāsyā bahulās tasminn āśrame sumahā-tapāḥ | samāḥ svargaṃ gato vipraḥ putreṇa sahitas tadā ||

ビーシュマは言った。「ダルマを教え諭す者に誰かが問いを発するなら、長く熟考してから答えるべきである。かく答えれば、のちに長く悔いることはない。その同じ庵(アーシュラマ)では、幾年にもわたり多くの尊ぶべき大苦行者たちが仕えられ、敬われた。やがて婆羅門—大いなる苦行を具えた梵仙(ブラフマルシ)ガウタマ—は、子チラカーリーとともに天界へと去った。」

उपास्यhaving worshipped / having served
उपास्य:
Karta
TypeAdjective
Rootउप-आस् (धातु)
FormMasculine, Nominative, Singular
बहुलाःmany, numerous
बहुलाः:
Karta
TypeAdjective
Rootबहुल
FormMasculine, Nominative, Plural
तस्मिन्in that
तस्मिन्:
Adhikarana
TypePronoun
Rootतद्
FormMasculine/Neuter, Locative, Singular
आश्रमॆin the hermitage
आश्रमॆ:
Adhikarana
TypeNoun
Rootआश्रम
FormMasculine, Locative, Singular
सुमहातपाःof very great austerity
सुमहातपाः:
Karta
TypeAdjective
Rootसुमहातपस्
FormMasculine, Nominative, Plural
समाःyears
समाः:
Karma
TypeNoun
Rootसम (वर्ष)
FormMasculine, Accusative, Plural
स्वर्गम्to heaven
स्वर्गम्:
Karma
TypeNoun
Rootस्वर्ग
FormMasculine, Accusative, Singular
गतःgone
गतः:
Karta
TypeVerb
Rootगम् (धातु)
FormMasculine, Nominative, Singular
विप्रःthe brahmin
विप्रः:
Karta
TypeNoun
Rootविप्र
FormMasculine, Nominative, Singular
पुत्रेणwith (his) son
पुत्रेण:
Karana
TypeNoun
Rootपुत्र
FormMasculine, Instrumental, Singular
सहितःaccompanied
सहितः:
Karta
TypeAdjective
Rootसहित
FormMasculine, Nominative, Singular
तदाthen
तदा:
Adhikarana
TypeIndeclinable
Rootतदा
Formtrue

भीष्म उवाच

B
Bhishma (speaker)
G
Gautama (brahmarshi)
C
Cirakārī (son of Gautama)
Ā
Āśrama (hermitage)
S
Svarga (heaven)

Educational Q&A

A teacher of dharma should answer questions only after careful, extended reflection; measured speech prevents later remorse and protects the integrity of moral instruction.

After stating the ethical rule about thoughtful replies, the verse situates the teaching within the account of the sage Gautama: he lived for many years in his hermitage among many revered ascetics and later attained heaven together with his son Cirakārī.