Shloka 40
अहिंसा-प्रधान धर्मविचारः
Ahiṃsā as the Superior Dharma: Practical and Scriptural Reasoning
वायुर्भीमो भीमनादो महौजा: स सर्वेषां प्राणिनां प्राणभूत: । नानावृत्ति्देहिनां देहभेदे तस्माद् वायुर्देवदेवो विशिष्ट:,भयंकर शब्द करनेवाला महान् बलशाली भयानक प्राणवायु ही समस्त प्राणियोंका प्राणस्वरूप है। वही देहधारियोंके देहका नाश होनेपर नाना प्रकारके रूपों या शरीरोंको प्राप्त होता है। अतः इस शरीरके भीतर देवाधिदेव वायु (प्राण) ही सबसे श्रेष्ठ है
vāyur bhīmo bhīmanādo mahaujāḥ sa sarveṣāṃ prāṇināṃ prāṇabhūtaḥ | nānāvṛttir dehināṃ dehabhede tasmād vāyur devadevo viśiṣṭaḥ ||
恐るべき者、雷鳴のごとき声を放ち、大いなる力を具えるビーマとは、すなわち風神ヴァーユである。そのヴァーユこそ、あらゆる生きものの命の息そのものだ。身を持つ者の身体が崩れ去るとき、同じ生命の風は多様な道筋をたどり、多様な形を取る。ゆえにこの身の内において、プラーナとしてのヴァーユ—神々の中の神—が最も勝れたものと宣言される。
पितामह उवाच
Educational Q&A
The verse teaches that Vāyu, understood as prāṇa (the vital life-breath), is the sustaining principle of all beings and is supreme within the body; even at death, prāṇa is described as taking diverse courses, emphasizing its primacy over the perishable body.
Bhīṣma (Pitāmaha) is instructing on the hierarchy of inner powers and the nature of life within the body, identifying Vāyu/prāṇa as the foremost principle and linking Bhīma’s awe-inspiring power to his origin in Vāyu.