Previous Verse
Next Verse

Shloka 27

Śaṅkha–Likhita Upākhyāna: Daṇḍa, Confession, and the Purification of Kingship (शङ्ख-लिखितोपाख्यानम्)

धनुर्यूपो रशना ज्या शर: खुक्‌ स्रुवः खड्गो रुधिरं यत्र चाज्यम्‌ । रथो वेदी कामगो युद्धमग्नि- श्वातुर्होत्रं चतुरो वाजिमुख्या:

vaiśampāyana uvāca |

dhanur yūpo raśanā jyā śaraḥ śuk sruvaḥ khaḍgo rudhiraṃ yatra cājyam |

ratho vedī kāmago yuddham agniś cāturhotraṃ caturo vājimukhyāḥ ||

ヴァイシャンパーヤナは言った。「彼の弓は祭柱(ユーパ)となり、腰帯の紐は弓弦となった。矢は酌勺(スルヴァ)のごとく、剣は供匙の務めを果たした。そこでは血そのものが酥油(ギー)に代わった。意のままに走る戦車は祭壇となり、戦いは火となり、四頭の最上の馬は四火祭(チャートゥルホートラ)の四人の主祭司に等しかった。かくして俊敏にして獅子のごとき王ハヤグリーヴァは、この『供犠』の火に敵を投じ、ついには自らの生命の息をも捧げて罪を離れ、戦の終わりをあたかも結願のアヴァブリタ沐浴のように成し遂げ、いま神々の世界にて歓喜している。」

धनुःbow
धनुः:
Karta
TypeNoun
Rootधनुस्
FormNeuter, Nominative, Singular
यूपःsacrificial post
यूपः:
Karta
TypeNoun
Rootयूप
FormMasculine, Nominative, Singular
रशनाgirdle/strap
रशना:
Karta
TypeNoun
Rootरशना
FormFeminine, Nominative, Singular
ज्याbowstring
ज्या:
Karta
TypeNoun
Rootज्या
FormFeminine, Nominative, Singular
शरःarrow
शरः:
Karta
TypeNoun
Rootशर
FormMasculine, Nominative, Singular
खुक्hook/ladle-like implement (uncertain reading)
खुक्:
Karta
TypeNoun
Rootखुक्
FormMasculine, Nominative, Singular
स्रुवःsacrificial ladle
स्रुवः:
Karta
TypeNoun
Rootस्रुव
FormMasculine, Nominative, Singular
खड्गःsword
खड्गः:
Karta
TypeNoun
Rootखड्ग
FormMasculine, Nominative, Singular
रुधिरम्blood
रुधिरम्:
Karta
TypeNoun
Rootरुधिर
FormNeuter, Nominative, Singular
यत्रwherein/where
यत्र:
Adhikarana
TypeIndeclinable
Rootयत्र
and
:
TypeIndeclinable
Root
आज्यम्ghee (clarified butter)
आज्यम्:
Karta
TypeNoun
Rootआज्य
FormNeuter, Nominative, Singular
रथःchariot
रथः:
Karta
TypeNoun
Rootरथ
FormMasculine, Nominative, Singular
वेदीaltar
वेदी:
Karta
TypeNoun
Rootवेदी
FormFeminine, Nominative, Singular
कामगःmoving at will
कामगः:
TypeAdjective
Rootकामग
FormMasculine, Nominative, Singular
युद्धम्battle
युद्धम्:
Karta
TypeNoun
Rootयुद्ध
FormNeuter, Nominative, Singular
अग्निःfire
अग्निः:
Karta
TypeNoun
Rootअग्नि
FormMasculine, Nominative, Singular
चातुर्होत्रम्the fourfold priesthood (set of four ṛtviks)
चातुर्होत्रम्:
Karta
TypeNoun
Rootचातुर्होत्र
FormNeuter, Nominative, Singular
चतुरःfour
चतुरः:
TypeAdjective
Rootचतुर्
FormMasculine, Nominative, Plural
वाजिमुख्याःchief horses
वाजिमुख्याः:
Karta
TypeNoun
Rootवाजिमुख्य
FormMasculine, Nominative, Plural

वैशम्पायन उवाच

V
Vaiśampāyana
H
Hayagrīva
B
bow
S
sacrificial post (yūpa)
B
bowstring (jyā)
A
arrows (śara)
S
sacrificial ladle (sruva)
S
sword (khaḍga)
B
blood (rudhira)
G
ghee (ājya)
C
chariot (ratha)
A
altar (vedī)
S
sacrificial fire (agni)
F
four chief horses
C
cāturhotra priests
D
Devaloka (world of the gods)

Educational Q&A

The verse frames righteous battle (undertaken as kṣatriya-duty) through the imagery of a Vedic sacrifice: instruments of war become ritual implements, and the warrior’s final self-offering is likened to the sacrifice’s completion and purification. It emphasizes intention, duty, and the idea that disciplined action can be interpreted within a sacred-ethical order.

Vaiśampāyana describes a warrior-king (Hayagrīva) whose combat is poetically presented as a yajña: bow as yūpa, chariot as altar, battle as fire, and horses as priests. By ‘offering’ enemies and ultimately his own life, he is said to attain purification and joy in Devaloka, as if he had completed the concluding avabhṛtha bath of a sacrifice.