Previous Verse
Next Verse

Shloka 23

Śakra–Namuci-saṃvāda: Śoka-nivāraṇa and Daiva-vicāra

Indra and Namuci on grief, composure, and inevitability

कर्णो शब्दक्ष॒ चित्तं च त्रयः श्रवणसंग्रहे । तथा स्पर्शे तथा रूपे तथैव रसगन्धयो:,श्रवण-कालमें श्रोत्ररूपी इन्द्रिय, शब्दरूपी विषय और चित्तरूपी कर्ता--इन तीनोंका संयोग होता है, इसी प्रकार स्पर्श, रूप, रस तथा गन्धके अनुभव-कालमें भी इन्द्रिय, विषय एवं मनका संयोग अपेक्षित है

karṇo śabdaś ca cittaṃ ca trayaḥ śravaṇa-saṅgrahe | tathā sparśe tathā rūpe tathaiva rasa-gandhayoḥ ||

ビーシュマは説く。あらゆる知覚は三つの合一を要する—感官、その対象、そして心である。聴くときには耳と音と心が結び合わねばならず、同様に触・色・味・香の経験においても、相応の機能がその対象に触れ、心が参与してはじめて知覚が生起する。ゆえに経験と行為は外界の出来事に尽きず、内なる注意に依存する。自己制御と念をもっての抑制こそ、ダルマの中核である。

कर्णःear (sense-organ)
कर्णः:
Karta
TypeNoun
Rootकर्ण
FormMasculine, Nominative, Singular
शब्दःsound (object of hearing)
शब्दः:
Karta
TypeNoun
Rootशब्द
FormMasculine, Nominative, Singular
चित्तम्mind (cognition)
चित्तम्:
Karta
TypeNoun
Rootचित्त
FormNeuter, Nominative, Singular
and
:
TypeIndeclinable
Root
त्रयःthree
त्रयः:
Karta
TypeAdjective
Rootत्रि
FormMasculine, Nominative, Plural
श्रवण-संग्रहेin the act/occasion of hearing (in auditory apprehension)
श्रवण-संग्रहे:
Adhikarana
TypeNoun
Rootश्रवण-संग्रह
FormMasculine, Locative, Singular
तथाlikewise
तथा:
TypeIndeclinable
Rootतथा
स्पर्शेin touch (tactile apprehension)
स्पर्शे:
Adhikarana
TypeNoun
Rootस्पर्श
FormMasculine, Locative, Singular
तथाlikewise
तथा:
TypeIndeclinable
Rootतथा
रूपेin form/colour (visual apprehension)
रूपे:
Adhikarana
TypeNoun
Rootरूप
FormNeuter, Locative, Singular
तथैवjust so; in the same way
तथैव:
TypeIndeclinable
Rootतथा एव
रस-गन्धयोःin taste and smell
रस-गन्धयोः:
Adhikarana
TypeNoun
Rootरस-गन्ध
FormMasculine, Locative, Dual

भीष्म उवाच

B
Bhishma