Previous Verse
Next Verse

Shloka 8

बलीन्द्रसंवादः — Kāla, Anityatā, and the Limits of Agency

Mahābhārata 12.217

उभौ नित्यावविचलौ महदृभ्यश्न महत्तरौ । सामान्यमेतदुभयोरेवं हान्यद्विशेषणम्‌,ये प्रकृति और पुरुष (जीवात्मा) दोनों ही अनादि और अनन्त हैंः। दोनों ही अलिंग निराकार हैं तथा दोनों ही नित्य, अविचल और महानसे भी महान हैं। ये सब बातें इन दोनोंमें समानरूपसे पायी जाती हैं; परंतु इनमें जो अन्तर या वैलक्षण्य है, वह दूसरा ही है, जिसे बताया जाता है

ubhāv nityāv avicalau mahadṛbhyaś ca mahattarau | sāmānyam etad ubhayor evaṁ hy anyad viśeṣaṇam ||

ビーシュマは言った。「両者(プラクリティとプルシャ)はともに常住にして不動であり、それぞれ“大いなるもの”をも超えて大いなる。これらの性質は両者に共通する。だが、両者を分かつ決定的な差別は別にあり、それが次に説き明かされる。」

उभौboth (of them)
उभौ:
Karta
TypeAdjective
Rootउभ
FormMasculine, Nominative, Dual
नित्यौeternal
नित्यौ:
Karta
TypeAdjective
Rootनित्य
FormMasculine, Nominative, Dual
अविचलौimmovable, unchanging
अविचलौ:
Karta
TypeAdjective
Rootअविचल
FormMasculine, Nominative, Dual
महत्great (thing/quality)
महत्:
Karma
TypeAdjective
Rootमहत्
FormNeuter, Nominative/Accusative, Singular
ऋभ्यःthan the Ṛbhus (a class of divine artisans)
ऋभ्यः:
Apadana
TypeNoun
Rootऋभु
FormMasculine, Ablative, Plural
and
:
TypeIndeclinable
Root
महत्तरौgreater (still)
महत्तरौ:
Karta
TypeAdjective
Rootमहत्तर
FormMasculine, Nominative, Dual
सामान्यम्commonality, what is common
सामान्यम्:
Karta
TypeNoun
Rootसामान्य
FormNeuter, Nominative/Accusative, Singular
एतत्this
एतत्:
Karta
TypePronoun
Rootएतद्
FormNeuter, Nominative/Accusative, Singular
उभयोःof both
उभयोः:
TypePronoun/Adjective
Rootउभ
FormMasculine/Neuter, Genitive, Dual
एवम्thus, in this way
एवम्:
TypeIndeclinable
Rootएवम्
हिindeed, for
हि:
TypeIndeclinable
Rootहि
अन्यत्other, different
अन्यत्:
Karta
TypePronoun/Adjective
Rootअन्य
FormNeuter, Nominative/Accusative, Singular
विशेषणम्distinguishing mark, differentiator
विशेषणम्:
Karta
TypeNoun
Rootविशेषण
FormNeuter, Nominative/Accusative, Singular

भीष्म उवाच

B
Bhishma
P
Prakriti
P
Purusha (Jivatman)