Previous Verse
Next Verse

Shloka 4

Śarīrin, Buddhi, and the Limits of Sense-Perception (इन्द्रियबुद्धिशरीरिविचारः)

निर्दन्द्धा नित्यसत्त्वस्था विमुक्ता नियमस्थिता: । असड्ान्यविवादीनि मन:शान्तिकराणि च

nirdvandvā nityasattvasthā vimuktā niyamasthitāḥ | asaṅgāny avivādīni manaḥśāntikarāṇi ca ||

ビーシュマは言った。「禅定ヨーガの修行者は、寒暑などの二元(対立)を離れ、つねにサットヴァ(sattva)の徳に住し、諸々の過失から解き放たれ、清浄と知足などの規律に堅く立て。執着と散乱のない場所、争いを招くもののない場所、心を静める場所を選べ。」

निर्द्वन्द्वाःfree from pairs of opposites
निर्द्वन्द्वाः:
Karta
TypeAdjective
Rootनिर्द्वन्द्व (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Nominative, Plural
नित्यसत्त्वस्थाःalways established in sattva
नित्यसत्त्वस्थाः:
Karta
TypeAdjective
Rootनित्यसत्त्वस्थ (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Nominative, Plural
विमुक्ताःliberated; freed
विमुक्ताः:
Karta
TypeAdjective
Rootवि-मुच् (धातु) → विमुक्त (कृदन्त)
FormMasculine, Nominative, Plural
नियमस्थिताḥabiding in observances (niyamas)
नियमस्थिताḥ:
Karta
TypeAdjective
Rootनियमस्थित (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Nominative, Plural
असङ्गानिdetached; without association
असङ्गानि:
Adhikarana
TypeAdjective
Rootअसङ्ग (प्रातिपदिक)
FormNeuter, Nominative, Plural
अविवादीनिnon-contentious; free from dispute
अविवादीनि:
Adhikarana
TypeAdjective
Rootअविवादिन् (प्रातिपदिक)
FormNeuter, Nominative, Plural
मनःशान्तिकराणिbringing peace to the mind
मनःशान्तिकराणि:
Adhikarana
TypeAdjective
Rootमनःशान्तिकर (प्रातिपदिक)
FormNeuter, Nominative, Plural
and
:
TypeIndeclinable
Root

भीष्म उवाच

B
Bhishma
M
meditation-yoga practitioners (dhyānayoga-sādhaka)

Educational Q&A

A meditator should cultivate inner steadiness—freedom from dualities, a sattvic disposition, and disciplined observances—and should choose a quiet, non-attaching, non-contentious environment that naturally calms the mind.

In the Shanti Parva’s instruction section, Bhishma continues advising on spiritual practice, describing the qualities and conditions suitable for those pursuing meditation-yoga.