Previous Verse
Next Verse

Shloka 33

Adhyāya 180: Jīva, Śarīra, and the Fire Analogy (भृगु–भरद्वाज संवादः)

अपगतमसुखार्थमी हनार्थ- रुपगतबुद्धिरवेक्ष्य चात्मसंस्थम्‌ । तृषितमनियतं मनो नियम्तुं व्रतमिदमाजगरं शुचिश्ष॒रामि,“जिनका परिणाम दु:ख है, उन इच्छाके विषयभूत समस्त पदार्थोसे जो विरक्त हो चुका है, ऐसे आत्मनिष्ठ महापुरुषको देखकर मुझे ज्ञान प्राप्त हो गया है। अतः मैं तृष्णासे व्याकुल असंयत मनको वशगमें करनेके लिये पवित्रभावसे इस आजगर-व्रतका आचरण करता हूँ

apagata-masukha-artham īhanārtha-rūpagata-buddhir avekṣya cātma-saṁstham | tṛṣitam aniyataṁ mano niyantuṁ vratam idam ājagaraṁ śuciḥ śrāmi ||

ビーシュマは言った。「自己(アートマン)に安住する大人を見て—『幸福』として求められながら、ついには苦に帰するあらゆる追求と対象から、その理解が離れている者を見て—私は悟りを得た。ゆえに、渇愛に駆られて乱れる未調伏の心を制するため、清らかな心で『アージャガラの誓い』(ājagara-vrata)—静止と不取の誓い—を受持する。」

अपगतgone away from, free from
अपगत:
Karta
TypeAdjective
Rootअप-गम् (क्त)
FormMasculine, Nominative, Singular
असुखार्थम्that whose end/result is suffering
असुखार्थम्:
Karma
TypeNoun
Rootअसुखार्थ
FormMasculine/Neuter, Accusative, Singular
ईहानार्थरूपगतबुद्धिःone whose understanding has gone to (the view) that striving is of the nature of harm
ईहानार्थरूपगतबुद्धिः:
Karta
TypeNoun
Rootबुद्धि
FormFeminine, Nominative, Singular
अवेक्ष्यhaving seen/observed
अवेक्ष्य:
Karma
TypeVerb
Rootअव-ईक्ष्
FormAbsolutive (Gerund)
and
:
TypeIndeclinable
Root
आत्मसंस्थम्abiding in the Self, self-established
आत्मसंस्थम्:
Karma
TypeAdjective
Rootआत्मसंस्थ
FormMasculine, Accusative, Singular
तृषितम्thirsting, craving
तृषितम्:
Karma
TypeAdjective
Rootतृषित
FormNeuter, Accusative, Singular
अनियम्तम्unrestrained, uncontrolled
अनियम्तम्:
Karma
TypeAdjective
Rootअनियन्त (अन् + यम्/यन्त्)
FormNeuter, Accusative, Singular
मनःmind
मनः:
Karma
TypeNoun
Rootमनस्
FormNeuter, Accusative, Singular
नियम्तुम्to restrain, to control
नियम्तुम्:
TypeVerb
Rootनि-यम्
FormInfinitive (Tumun)
व्रतम्vow, observance
व्रतम्:
Karma
TypeNoun
Rootव्रत
FormNeuter, Nominative/Accusative, Singular
इदम्this
इदम्:
TypePronoun
Rootइदम्
FormNeuter, Nominative/Accusative, Singular
आजगरम्python-like (ajagara), the 'ajagara' vow
आजगरम्:
TypeNoun/Adjective
Rootआजगर
FormNeuter, Nominative/Accusative, Singular
शुचिःpure, with purity
शुचिः:
Karta
TypeAdjective
Rootशुचि
FormMasculine, Nominative, Singular
चरामिI practice/undertake
चरामि:
TypeVerb
Rootचर्
FormPresent, 1st, Singular

भीष्म उवाच

B
Bhishma
Ā
ātma (Self)
Ā
ājagara-vrata (python-vow)