Shloka 1
आपद्धर्मे कोशबलन्यायः | Treasury, Force, and Crisis-Ethics for the King
ऑपन-माज बक। डे सप्तविशर्त्याधेकशततमो< ध्याय: ऋषभका राजा सुमित्रको वीरद्युम्न और तनु मुनिका वृत्तान्त सुनाना भीष्म उवाच ततस्तेषां समस्तानामृषीणामृषिसत्तम: । ऋषभो नाम विदप्रर्षिविस्मयन्निदमब्रवीत्,भीष्मजी कहते हैं--युधिष्ठिर! तदनन्तर उन समस्त ऋषियोंमेंसे मुनिश्रेष्ठ ब्रह्मर्षि ऋषभने विस्मित होकर इस प्रकार कहा--
bhīṣma uvāca | tatas teṣāṃ samastānām ṛṣīṇām ṛṣisattamaḥ | ṛṣabho nāma brahmarṣir vismayann idam abravīt ||
ビーシュマは語った。「そののち、集いしすべての聖仙の中より、見者の最上—ブラフマ仙にして名をリシャバ（Ṛṣabha）という者—は、起こりし事に驚嘆し、かく言葉を発した。『シャーンティ・パルヴァ』の倫理の枠内において、この場面は転換を告げる。悟りに達した聖者が不思議に心を動かされ、ユディシュティラの心を鎮め、ダルマを明らかにする教えを語ろうとしているのである。」
भीष्म उवाच
Educational Q&A
This opening verse functions as a framing device: it establishes that a foremost sage (Rishabha) is about to speak, implying that the forthcoming instruction carries authoritative weight for understanding dharma and right conduct—especially relevant to Yudhishthira’s moral recovery in the Shanti Parva.
Bhishma narrates that, after certain events, the gathered sages are present; among them, the Brahmarshi Rishabha, filled with wonder, begins to speak. The verse marks the handover from narration to a sage’s direct discourse.