Previous Verse
Next Verse

Shloka 33

Jaitrya-nimitta: Signs of Prospective Victory and the Priority of Conciliation (जयलक्षण-निमित्त तथा सान्त्व-प्रधान नीति)

द्वेष्यो भवति भूतानामुग्रो राजा युधिष्ठिर । मृदुमप्यवमन्यन्ते तस्मादुभयमाचरेत्‌,युधिष्ठिर! राजा यदि उग्रस्वभावका हो जाय तो वह समस्त प्राणियोंके द्वेषका पात्र बन जाता है और यदि सर्वथा कोमल हो जाय तो सभी उसकी अवहेलना करने लगते हैं; इसलिये उसे आवश्यकतानुसार उग्रता और कोमलता दोनोंसे काम लेना चाहिये

dveṣyo bhavati bhūtānām ugro rājā yudhiṣṭhira | mṛdum apy avamanyante tasmād ubhayam ācaret ||

ビーシュマは言った。「ユディシュティラよ、苛烈な王は衆生の憎しみの的となる。だが、あまりに柔和であれば人は侮る。ゆえに統治者は、時に応じて両方――剛と柔――を行うべきである。」

द्वेष्यःhated, an object of hatred
द्वेष्यः:
Karta
TypeAdjective
Rootद्वेष्य (द्विष्-धातु से निष्पन्न विशेषण)
FormMasculine, Nominative, Singular
भवतिbecomes
भवति:
TypeVerb
Rootभू
FormPresent, 3rd, Singular, Parasmaipada
भूतानाम्of beings/creatures
भूतानाम्:
TypeNoun
Rootभूत
FormNeuter, Genitive, Plural
उग्रःharsh, fierce
उग्रः:
Karta
TypeAdjective
Rootउग्र
FormMasculine, Nominative, Singular
राजाking
राजा:
Karta
TypeNoun
Rootराजन्
FormMasculine, Nominative, Singular
युधिष्ठिरO Yudhiṣṭhira
युधिष्ठिर:
TypeNoun
Rootयुधिष्ठिर
FormMasculine, Vocative, Singular
मृदुम्gentle (one)
मृदुम्:
Karma
TypeAdjective
Rootमृदु
FormMasculine, Accusative, Singular
अपिeven, also
अपि:
TypeIndeclinable
Rootअपि
अवमन्यन्तेthey disrespect, they slight
अवमन्यन्ते:
TypeVerb
Rootअव + मन्
FormPresent, 3rd, Plural, Ātmanepada
तस्मात्therefore
तस्मात्:
TypeIndeclinable
Rootतस्मात् (तद्-प्रातिपदिक)
उभयम्both (qualities/ways)
उभयम्:
Karma
TypeNoun
Rootउभय
FormNeuter, Accusative, Singular
आचरेत्should practice/should adopt
आचरेत्:
TypeVerb
Rootआ + चर्
FormOptative, 3rd, Singular, Parasmaipada
युधिष्ठिरO Yudhiṣṭhira
युधिष्ठिर:
TypeNoun
Rootयुधिष्ठिर
FormMasculine, Vocative, Singular

भीष्म उवाच

B
Bhīṣma
Y
Yudhiṣṭhira
R
rājā (the king/ruler)
B
bhūtāni (living beings/subjects)