Previous Verse
Next Verse

Shloka 50

उपायधर्म-सेनायोगः

Upāya-dharma and Senāyoga: Expedient Ethics & Army Deployment

क्षेयेडा: किलकिलाशब्दा: क्रकचा गोविषाणिका: । भेरीमृदज़पणवान्‌ नादयेयु: पुराश्चरान्‌

kṣeyeḍāḥ kila-kilā-śabdāḥ krakacā go-viṣāṇikāḥ | bherī-mṛdaṅga-paṇavān nādayeyuḥ purāścarān ||

ビーシュマは言った。「軍の先頭を進む者たちは、轟く戦叫びと歓呼をあげ、また楽器——クラカチャ(krakaca)、牛角の角笛(go-viṣāṇikā)、そしてビーリー(bherī)・ムリダンガ(mṛdaṅga)・パナヴァ(paṇava)などの大太鼓——を鳴らせ。そうすれば兵は秩序と自信をもって進み、敵の胆力は揺らぐ。」

क्षेयेडाःtrumpets/clarions (a kind of war-instrument)
क्षेयेडाः:
Karta
TypeNoun
Rootक्षेयेडा
FormFeminine, Nominative, Plural
किलकिलाशब्दाःkilikila-cries/sounds (shouts of glee/war-whoops)
किलकिलाशब्दाः:
Karta
TypeNoun
Rootकिलकिलाशब्द
FormMasculine, Nominative, Plural
क्रकचाःkrakaca-instruments (a kind of musical/war instrument)
क्रकचाः:
Karta
TypeNoun
Rootक्रकच
FormMasculine, Nominative, Plural
गोविषाणिकाःcow-horns (horn-trumpets)
गोविषाणिकाः:
Karta
TypeNoun
Rootगोविषाणिका
FormFeminine, Nominative, Plural
भेरीkettle-drum
भेरी:
Karma
TypeNoun
Rootभेरी
FormFeminine, Accusative, Singular
मृदङ्गmṛdaṅga drum
मृदङ्ग:
Karma
TypeNoun
Rootमृदङ्ग
FormMasculine, Accusative, Singular
पणवान्paṇava-drums (small drums)
पणवान्:
Karma
TypeNoun
Rootपणव
FormMasculine, Accusative, Plural
नादयेयुःshould sound/play (make resound)
नादयेयुः:
TypeVerb
Rootनद्
FormOptative (Vidhi-lin), Third, Plural, Parasmaipada, Parasmaipada
पुरःचरान्those who go in front (vanguard/fore-runners)
पुरःचरान्:
Karma
TypeNoun
Rootपुरःचर
FormMasculine, Accusative, Plural

भीष्म उवाच

B
Bhīṣma
A
army vanguard (purāścarāḥ)
K
krakaca (instrument)
G
go-viṣāṇikā (horn)
B
bherī (drum)
M
mṛdaṅga (drum)
P
paṇava (drum)

Educational Q&A

Even in warfare, effective leadership emphasizes order, coordination, and morale. Bhīṣma highlights organized signals—cries and instruments—to unify the army’s movement and strengthen resolve.

Bhīṣma gives practical counsel about how the troops at the front should advance: raising loud cries and sounding horns and drums so the army moves forward with confidence and a clear martial rhythm.