Dvaipāyana-hrade Duryodhanasya Māyā — Yudhiṣṭhirasya Dharmoktiḥ (Śalya-parva, Adhyāya 30)
द्वैपायन ह्दं घोरं यत्र दुर्योधनो5भवत् । महाराज! तत्पश्चात् प्रतापी धर्मराज युधिष्ठिर उस भयंकर द्वैपायनह्दके तटपर जा पहुँचे, जिसके भीतर दुर्योधन छिपा हुआ था || ५३ $ ।।
sañjaya uvāca | dvaipāyana-hradaṃ ghoraṃ yatra duryodhano 'bhavat | mahārāja! tatpaścāt pratāpī dharmarājo yudhiṣṭhiraḥ taṃ bhayaṅkaraṃ dvaipāyana-hradaṃ taṭaṃ prāpa, yasya madhye duryodhanaḥ pracchannaḥ | śītāmala-jalaṃ hṛdyaṃ dvitīyam iva sāgaram | tasya jalaṃ śītalaṃ nirmalaṃ ca; sa darśane manoharaḥ, dvitīya-sāgara-sadṛśaḥ vipulaḥ | bhārata! tasyaiva madhye māyayā jalaṃ stambhayitvā daiva-yogena adbhuta-vidhinā tava putro viśrāmaṃ cakāra |
サञ्जयは語った。「大王よ、その後、勇猛なる法王ユディシュティラは、ドゥルヨーダナが身を潜めている恐るべき湖『ドヴァイパーヤナ』の岸に到った。その水は冷ややかで澄みきり、眺めも麗しく、広がりは第二の海のごとくであった。おおバーラタの末裔よ、そこにて—幻術により水を凝らして動きを止め、運命の驚くべき配剤によって—汝の子は湖中に憩っていた。」
संजय उवाच
The passage contrasts dharmic pursuit with evasive concealment: Yudhiṣṭhira advances openly toward resolution, while Duryodhana seeks refuge through māyā and an extraordinary, fate-driven circumstance. It highlights how adharma often depends on concealment and contrivance, whereas dharma proceeds with clarity and accountability.
After the battle’s climactic events, Yudhiṣṭhira arrives at the fearsome Dvaipāyana lake. Duryodhana is hidden within it, resting underwater by a magical immobilization of the water, described as occurring through a wondrous turn of fate.