Shloka 23
Śālva’s Elephant Assault and the Counterstroke (शाल्वस्य नागारूढाभ्यवहारः)
मद्रराजे महाराज वित्रस्ता: शरविक्षता: । महाराज! जैसे अगाध महासागरमें नाव टूट जानेपर उस नौकारहित अपार समुद्रसे पार जानेकी इच्छावाले व्यापारी व्याकुल हो उठते हैं, उसी प्रकार महात्मा युधिष्ठिरके द्वारा शूरवीर मद्रराज शल्यके मारे जानेपर आपके सैनिक बाणोंसे क्षत-विक्षत एवं भयभीत हो बड़ी घबराहटमें पड़ गये,अद्य श्रेष्ठस्य जानीतां पाण्डवस्य पराक्रमम् । मद्रराजं हत॑ श्रुत्वा देवेरपि सुदुःसहम् “देवताओंके लिये भी दुःसह मद्रराज शल्यके वधका वृत्तान्त सुनकर आज धूतराष्ट्र ज्येष्ठ पाण्डव युधिष्ठिरके पराक्रमको भी अच्छी तरह जान लें
sañjaya uvāca | madrarāje mahārāja vitrastāḥ śaravikṣatāḥ | mahārāja yathā agādhe mahāsāgare nāvāṃ bhagnāṃ śrutvā naukārahitāt apārāt samudrāt pāraṃ gantum icchantaḥ vaṇijaḥ vyākulā bhavanti, tathā mahātmanā yudhiṣṭhireṇa śūravīraṃ madrarājaṃ śalyaṃ hataṃ śrutvā tava sainyāni bāṇaiḥ kṣata-vikṣatāni bhayabhītāni mahāghorāṃ vyākulatāṃ prāpuḥ | adya śreṣṭhasya jānītāṃ pāṇḍavasya parākramam | madrarājaṃ hataṃ śrutvā deveṣv api suduḥsaham ||
サञ्जयは言った。「大王よ、マドラの王が討たれたとき、そなたの軍勢は矢に貫かれ裂かれて、恐怖にとらわれ、甚だしい混乱に陥った。岸なき大海を渡ろうとする商人が、舟が砕けて乗り物を失えば狂乱するように、英雄にしてマドラの主シャリヤが高徳のユディシュティラに討たれたと聞くや、そなたの軍もまた怯え、狼狽し、乱れたのだ。今日、ドゥリタラーシュトラよ、パーンダヴァの長ユディシュティラの武威をよく知るがよい。シャリヤが討たれたという報せは、神々にとってさえ耐え難いものなのだから。」
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse highlights how the fall of a key leader can collapse morale: fear spreads rapidly when support and direction are lost, like merchants stranded on a shoreless ocean without a boat. It also underscores Yudhishthira’s unexpected martial prowess, reminding that dharma and resolve can manifest as decisive strength in crisis.
Sanjaya reports to Dhritarashtra that after Yudhishthira slew Shalya, king of Madra and a principal commander, the Kaurava troops—already wounded by arrows—became terrified and disordered. Sanjaya urges Dhritarashtra to recognize the might of the eldest Pandava, since even the news of Shalya’s death is said to be unbearable for the gods.